{"id":9839,"date":"2019-06-09T11:18:36","date_gmt":"2019-06-09T04:18:36","guid":{"rendered":"http:\/\/truongan.name\/?p=9839"},"modified":"2019-06-09T15:33:58","modified_gmt":"2019-06-09T08:33:58","slug":"thoi-bang-ha-nho","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/truongan.name\/?p=9839","title":{"rendered":"Th\u1eddi b\u0103ng h\u00e0 nh\u1ecf"},"content":{"rendered":"<p>Th\u1eddi k\u1ef3 b\u0103ng h\u00e0 nh\u1ecf l\u00e0 giai \u0111o\u1ea1n kh\u00ed h\u1eadu tr\u00e1i \u0111\u1ea5t l\u1ea1nh \u0111i t\u1eeb n\u0103m 1300 t\u1edbi kho\u1ea3ng 1850, \u0111\u1ec9nh \u0111i\u1ec3m l\u00e0 t\u1eeb th\u1ebf k\u1ef7 16 t\u1edbi 19. N\u00f3i chung l\u00e0 tr\u00e1i \u0111\u1ea5t l\u1ea1nh \u0111i, m\u00f9a \u0111\u00f4ng r\u00e9t bu\u1ed1t, m\u01b0a l\u1ee5t c\u00f9ng c\u00e1c lo\u1ea1i d\u1ecbch b\u1ec7nh, c\u1ea3 th\u1ebf gi\u1edbi ch\u1ebft \u0111\u00f3i.<\/p>\n<p>Cho n\u00ean \u0111\u1ecdc s\u1eed th\u1eddi L\u00fd th\u1ea5y s\u1ee9 TQ sang b\u1ea3o m\u00f9a \u0111\u00f4ng \u1edf \u0111\u00e2y \u1ea5m l\u1eafm m\u00e0i \u01a1i, ch\u00fang tao ng\u1ed3i qu\u1ea1t veo veo, th\u00ec... \u0111\u00e2y l\u00e0 th\u1eddi thu\u1ed9c Th\u1eddi k\u1ef3 \u1ea5m Trung C\u1ed5, ch\u1eafc c\u1ee1 t\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u01a1ng m\u00f9a \u0111\u00f4ng \u1edf mi\u1ec1n B\u1eafc b\u00e2y gi\u1edd m\u00e1t h\u01a1n 1 t\u00ed. V\u00e0o th\u1ebf k\u1ef7 13 kh\u00ed h\u1eadu \u1ea5m \u00e1p, th\u1ebf gi\u1edbi ghi nh\u1eadn s\u1ef1 gia t\u0103ng d\u00e2n s\u1ed1 to\u00e0n c\u1ea7u, m\u01b0a (t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i thu\u1eadn) gi\u00f3 (t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i) h\u00f2a. Cho n\u00ean b\u01b0\u1edbc v\u00e0o th\u1ebf k\u1ef7 14 b\u1eaft \u0111\u1ea7u... s\u1eb7c g\u1ea1ch v\u1edbi thi\u00ean tai. <\/p>\n<p>T\u1ea5t nhi\u00ean th\u00ec tr\u00e1i \u0111\u1ea5t mu\u1ed1n n\u00f3ng l\u00ean hay l\u1ea1nh \u0111i c\u0169ng ph\u1ea3i t\u1eeb t\u1eeb. N\u00ean theo 1 s\u1ed1 nghi\u00ean c\u1ee9u b\u00e2y gi\u1edd, th\u1eddi k\u1ef3 th\u1ea3m h\u1ecda n\u00e0y b\u1eaft \u0111\u1ea7u b\u1eb1ng d\u1ecbch b\u1ec7nh... trong b\u0103ng ch\u1ea3y ra th\u1eddi tr\u00e1i \u0111\u1ea5t n\u00f3ng l\u00ean tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, g\u00e2y n\u00ean n\u1ea1n d\u1ecbch h\u1ea1ch c\u00e0n qu\u00e9t c\u1ea3 th\u1ebf gi\u1edbi, ch\u1ebft h\u00e0ng tr\u0103m tri\u1ec7u ng\u01b0\u1eddi. \u1ede ch\u00e2u \u00c1, s\u1ef1 bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i kh\u00ed h\u1eadu n\u00e0y th\u1ea5y ngay n\u0103m 1229, g\u00e2y n\u00ean n\u1ea1n \u0111\u00f3i Kanggi kh\u1ee7ng khi\u1ebfp nh\u1ea5t trong l\u1ecbch s\u1eed Nh\u1eadt B\u1ea3n \"do th\u1eddi ti\u1ebft l\u1ea1nh, \u1ea9m b\u1ea5t th\u01b0\u1eddng\" su\u1ed1t ch\u1ee5c n\u0103m li\u1ec1n. - \u00c0, v\u00e0 \u0111\u00e2y l\u00e0 th\u1eddi \u0111i\u1ec3m... nh\u00e0 L\u00fd \u1edf VN b\u1eaft \u0111\u1ea7u s\u1ee5p \u0111\u1ed5.  <\/p>\n<p>N\u0103m 1440 tr\u1edf \u0111i l\u00e0 m\u1ed9t lo\u1ea1t n\u1ea1n \u0111\u00f3i t\u1eeb ch\u00e2u M\u1ef9 cho \u0111\u1ebfn Nh\u1eadt B\u1ea3n, ti\u1ebfp t\u1ee5c g\u00e2y n\u00ean n\u1ea1n \u0111\u00f3i Kansho, v\u00e0 \u0111\u00e2y l\u00e0 th\u1eddi k\u1ef3... Tr\u1ea7n c\u00f9ng H\u1ed3 s\u1ee5p \u0111\u1ed5. <\/p>\n<p>T\u1eeb n\u0103m 1569 t\u1edbi n\u0103m 1620 l\u00e0 n\u1ea1n \u0111\u00f3i c\u00e0n qu\u00e9t to\u00e0n ch\u00e2u \u00c2u tr\u00ean di\u1ec7n r\u1ed9ng, \u1edf Nga \u0111\u1ebfn 2 tri\u1ec7u ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft 1 m\u00f9a. \u0110\u00e2y c\u0169ng l\u00e0 th\u1eddi k\u1ef3 nh\u00e0 Minh Trung Qu\u1ed1c s\u1ee5p \u0111\u1ed5 do lo\u1ea1n l\u1ea1c t\u1eeb d\u00e2n \u0111\u00f3i, \u1edf Nh\u1eadt B\u1ea3n t\u1eeb n\u0103m 1540 \u0111\u00e3 c\u00f3 n\u1ea1n \u0111\u00f3i Tenbun. V\u00e0 \u1edf VN th\u00ec giai \u0111o\u1ea1n n\u00e0y L\u00ea s\u01a1 c\u00f9ng M\u1ea1c c\u0169ng thi nhau r\u01a1i. \u0110\u00e1ng ch\u00fa \u00fd cu\u1ed1i th\u1eddi M\u1ea1c li\u00ean t\u1ee5c ghi ch\u00e9p l\u1ee5t l\u1ed9i, 1 n\u0103m l\u1ee5t t\u1edbi 7 l\u1ea7n. <\/p>\n<p>T\u1eeb n\u0103m 1600 tr\u1edf \u0111i, th\u1ebf gi\u1edbi l\u00e2m v\u00e0o t\u00ecnh tr\u1ea1ng \u0111\u00f3i k\u00e9m n\u1eb7ng n\u1ec1. Th\u1eddi Tokugawa \u1edf Nh\u1eadt ch\u1ec9 trong 250 n\u0103m ghi nh\u1eadn \u0111\u1ebfn 154 n\u1ea1n \u0111\u00f3i, trong \u0111\u00f3 21 tr\u1eadn \u0111\u00f3i to n\u1eb7ng n\u1ec1, t\u00ednh ra ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c kho\u1ea3ng 50 n\u0103m coi nh\u01b0 kh\u00f4ng \u0111\u00f3i. <\/p>\n<p>T\u1eeb n\u0103m 1730 tr\u1edf \u0111i, n\u1ea1n \u0111\u00f3i tr\u1edf n\u00ean kh\u1ee7ng khi\u1ebfp \u1edf ch\u00e2u \u00c1. T\u1ea1i \u1ea4n \u0110\u1ed9, m\u1ed7i tr\u1eadn \u0111\u00f3i ghi nh\u1eadn h\u00e0ng ch\u1ee5c tri\u1ec7u ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft. N\u1ea1n \u0111\u00f3i n\u0103m 1780s \u1edf Nh\u1eadt gi\u1ebft ch\u1ebft g\u1ea7n 1 tri\u1ec7u ng\u01b0\u1eddi (h\u00e3y so v\u1edbi d\u00e2n s\u1ed1 \u0111\u1ea3o qu\u1ed1c n\u00e0y). \u1ede Trung Qu\u1ed1c t\u1eeb n\u0103m 1810 \u0111\u1ebfn n\u0103m 1846 c\u00f3 4 tr\u1eadn \u0111\u00f3i l\u1edbn l\u00e0m 45 tri\u1ec7u ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft.  <\/p>\n<p>N\u00f3i chung l\u00e0... h\u00e3y d\u00f2m sang s\u1eed Nh\u1eadt B\u1ea3n, c\u00f3 l\u1ebd v\u00ec \u0111\u1ec1u l\u00e0 qu\u1ed1c gia ven bi\u1ec3n n\u00ean kh\u00ed h\u1eadu bi\u1ebfn \u0111\u1ed9ng t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed3ng. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y c\u0169ng cho th\u1ea5y t\u00e1c \u0111\u1ed9ng bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i kh\u00ed h\u1eadu c\u1ee7a tr\u00e1i \u0111\u1ea5t c\u00f3 l\u1ebd s\u1edbm h\u01a1n \u1edf v\u00f9ng ch\u00e2u \u00c1 ven bi\u1ec3n so v\u1edbi ch\u00e2u \u00c2u. <\/p>\n<p>V\u00e0 th\u1eadt ra n\u1eefa th\u00ec... to\u00e0n b\u1ed9 l\u1ecbch s\u1eed l\u00e0 1 m\u00e0n bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i kh\u00ed h\u1eadu. <img src=\"http:\/\/truongan.name\/smilies\/yahoo6.gif\" alt=\"=))\" class=\"wp-smiley\" style=\"height: 1em; max-height: 1em;\" \/> Nh\u00ecn sang l\u1ecbch s\u1eed Nh\u1eadt B\u1ea3n, \u1ea4n s\u1ebd th\u1ea5y c\u00f3 chi\u1ec7n r\u1ea5t hay ho l\u00e0 nh\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ta y\u00ean th\u00ec nh\u00e0 m\u00ecnh y\u00ean, l\u00fac n\u00e0o ghi \"c\u00f3 n\u1ea1n \u0111\u00f3i\" l\u00e0 quanh quanh \u0111\u00f3 m\u1ea5y n\u0103m nh\u00e0 m\u00ecnh c\u00f3 chi\u1ec7n.<\/p>\n<p>List danh s\u00e1ch n\u1ea1n \u0111\u00f3i to\u00e0n c\u1ea7u <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/List_of_famines\" rel=\"noopener noreferrer\" target=\"_blank\">https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/List_of_famines<\/a> \u1ede \u0111\u00e2y kh\u00f4ng c\u00f3 Trung Qu\u1ed1c ch\u1eafc do l\u1ecbch s\u1eed qu\u00e1 ph\u1ee9c t\u1ea1p, \u0111\u1ecba h\u00ecnh qu\u00e1 r\u1ed9ng. Nh\u01b0ng n\u1ebfu ph\u00e2n t\u00edch n\u1ea1n \u0111\u00f3i mi\u1ec1n Nam Trung Qu\u1ed1c th\u00ec c\u00f3 th\u1ec3 c\u00e0ng r\u00f5 \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n kh\u00ed h\u1eadu h\u01a1n. <\/p>\n<p>V\u1eebng, n\u00f3i l\u1ecbch s\u1eed l\u00e0 m\u00e0n bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i kh\u00ed h\u1eadu ngh\u0129a l\u00e0 c\u00f3 m\u00e0n \u0111\u1ed5-th\u1eeba h\u01a1i cao. \u1ede ch\u00e2u \u00c2u th\u00ec nghe \u0111\u1ed3n l\u00e0 n\u1ea1n s\u0103n ph\u00f9 th\u1ee7y c\u00f9ng 999 tr\u00f2 m\u00ea t\u00edn gi\u1ebft ch\u00f3c nhau kh\u00e1c l\u00e0 \u0111\u1ed5 th\u1eeba m\u00e0i l\u00e0m tr\u1eddi m\u01b0a tr\u1eddi n\u1eafng tr\u1eddi h\u1ea1n tr\u1eddi l\u1ee5t. \u1ede ch\u00e2u \u00c1 th\u00ec h\u1ec5 \u0111\u00f3i l\u00e0 b\u1ea5t k\u1ec3 s\u1eed T\u00e0u, Nh\u1eadt, H\u00e0n, Vi\u1ec7t, \u1ea4n g\u00ec c\u0169ng ghi \"d\u00e2n k\u00e9o \u0111\u00e0n \u0111i \u0103n c\u01b0\u1edbp\". V\u00e0 \u0111\u00f3i to \u1edf Nh\u1ef1t th\u00ec... ghi nh\u1eadn ch\u00ednh quy\u1ec1n VN s\u1ee5p, amen - T\u1ea5t c\u1ea3 l\u00e0 l\u1ed7i c\u1ee7a \u00f4ng gi\u1eddi. Thi\u1ec7t tr\u0103m ph\u1ea7n tr\u0103m. <\/p>\n<p>T\u1ea1i sao ch\u00ednh tr\u1ecb VN nh\u1ea1y c\u1ea3m v\u1edbi th\u1eddi ti\u1ebft nh\u01b0 th\u1ebf th\u00ec tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft l\u00e0 t\u1ea1i... b\u00e9, kh\u00f4ng th\u1ec3 d\u00f9ng \u0111\u1ea7u n\u00e0y \u0111\u1eafp \u0111\u1ea7u kia, th\u1eb1ng v\u00f9ng kia no \u0111\u1ea1p th\u1eb1ng v\u00f9ng n\u1ecd \u0111\u00f3i xu\u1ed1ng. Thi\u00ean tai nh\u1ecf kh\u00f4ng sao ch\u1ee9 thi\u00ean tai l\u1edbn l\u00e0 c\u1ea3 n\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3i chung. Sau n\u1eefa l\u00e0 do ch\u1ebf \u0111\u1ed9 ph\u00e2n quy\u1ec1n, l\u00fac no th\u00ec nh\u00ecn nhau v\u1eeba m\u1eaft ch\u1ee9 l\u00fac \u0111\u00f3i kh\u00f4ng c\u01b0\u1edbp c\u1ee7a nhau l\u00e0 may, l\u00fac \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 th\u00ec y\u00ean \u1ed5n ch\u1ee9 l\u00fac thi\u1ebfu th\u1ed1n th\u00ec s\u1ebd n\u1ea3y sinh ra 99999 chuy\u1ec7n, m\u00e0 c\u00f3 m\u00e2u thu\u1eabn \u1eaft \u0111\u00e1nh nhao th\u00f4i. Th\u1eb1ng th\u1eafng s\u1ebd b\u00f4i th\u1eb1ng thua 1001 t\u1ed9i m\u00e0 c\u00e1i t\u1ed9i to nh\u1ee9t ch\u1eafc l\u00e0... \u1edf \u0111\u00f3 l\u00fac tr\u1eddi m\u01b0a (b\u00e3o) - aka kh\u00f4ng h\u1ee3p l\u00f2ng gi\u1eddi. <\/p>\n<p>\u0110i\u1ec1u n\u00e0y c\u0169ng gi\u1ea3i th\u00edch cho h\u1ec7 th\u1ed1ng \u0111\u00ea \u0111i\u1ec1u c\u1ee7a th\u1eddi L\u00fd Tr\u1ea7n ch\u1ec9 \u0111\u1eafp v\u00e0o l\u00fac n\u01b0\u1edbc d\u00e2ng \u0111\u1ec3 l\u00e0m l\u00faa, h\u1ebft m\u00f9a th\u00ec m\u1edf cho n\u01b0\u1edbc ch\u1ea3y v\u00e0o \u0111\u1ed3ng ru\u1ed9ng. L\u00fac n\u00e0y th\u1ec9nh tho\u1ea3ng ghi nh\u1eadn c\u00f3 n\u1ea1n l\u1ee5t nh\u01b0ng c\u0169ng ch\u1ec9 m\u1ea5t m\u00f9a. N\u0103m 1245 m\u1edbi c\u00f3 ghi nh\u1eadn \u0111\u1ea7u ti\u00ean \"th\u00e1ng 8, n\u01b0\u1edbc to, v\u1ee1 \u0111\u00ea Thanh \u0110\u00e0m\". Nh\u01b0ng n\u1ea1n l\u1ee5t n\u0103m n\u00e0y ch\u1ec9 ghi nh\u1eadn \"r\u1eafn, c\u00e1 ch\u1ebft nhi\u1ec1u\". \u0110\u1ebfn n\u0103m 1352 m\u1edbi c\u00f3 ghi nh\u1eadn \"l\u00faa m\u00e1 b\u1ecb thi\u1ec7t h\u1ea1i\". N\u0103m 1411, \"tr\u00f4i c\u1ea3 nh\u00e0 c\u1eeda c\u1ee7a d\u00e2n\". - To\u00e0n b\u1ed9 \u0111\u1ec1u l\u00e0 m\u1ee9c thi\u1ec7t h\u1ea1i ng\u00e0y c\u00e0ng d\u00e2ng cao. <\/p>\n<p>Cho n\u00ean tr\u00ean c\u00e1i n\u1ec1n \u0111\u00ea l\u00fac \u0111\u00f3ng l\u00fac m\u1edf th\u1eddi Tr\u1ea7n, nh\u00e0 L\u00ea \u0111\u00e3 cho l\u1ea5y \u0111\u00e1, g\u1ea1ch \u0111\u1eafp lu\u00f4n v\u00e0o th\u00e0nh m\u1ed9t h\u1ec7 th\u1ed1ng ph\u00f2ng ng\u1ef1. M\u00e0 theo Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai th\u00ec \"t\u1eeb S\u01a1n T\u00e2y \u0111\u1ebfn Nam \u0110\u1ecbnh, d\u00e2n \u1edf ngo\u1ea1i \u0111\u00ea h\u00e0ng tr\u0103m x\u00e3, khi m\u01b0a l\u0169 th\u00ec \u1edf b\u1eb1ng s\u00e0n, \u0111i b\u1eb1ng thuy\u1ec1n, khi n\u01b0\u1edbc r\u00fat, ru\u1ed9ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i c\u00e0y c\u1ea5y g\u00ec m\u00e0 l\u00faa c\u1eafm xu\u1ed1ng \u0111\u00e3 m\u1ecdc l\u00ean t\u01b0\u01a1i t\u1ed1t, kh\u00f4ng c\u00f3 nh\u00e0 d\u00e2n n\u00e0o ph\u1ea3i d\u1eddi \u0111i, ru\u1ed9ng ch\u1eb3ng ph\u1ea3i b\u1ecf hoang bao gi\u1edd. C\u00f2n \u1edf nh\u1eefng v\u00f9ng n\u1eb1m trong v\u00f2ng bao b\u1ecdc c\u1ee7a \u0111\u00ea th\u00ec '\u2026 b\u00ean trong th\u00ec mong n\u01b0\u1edbc nh\u01b0 kh\u00e1t m\u00e0 b\u00ean ngo\u00e0i coi n\u01b0\u1edbc nh\u01b0 th\u00f9, mu\u1ed1n \u0111\u00e0o ra l\u1ea5y n\u01b0\u1edbc th\u00ec s\u1ee3 v\u1ee1 \u0111\u00ea, mu\u1ed1n h\u1ed9 v\u1ec7 \u0111\u00ea \u0111i\u1ec1u cho v\u1eefng th\u00ec ru\u1ed9ng l\u00faa ch\u1ecbu b\u1ecf, l\u00e0m \u0111\u00ea v\u1ec7 n\u00f4ng m\u00e0 l\u1ea1i ng\u0103n tr\u1edf vi\u1ec7c n\u00f4ng\u2026'\". Aka ch\u1ed7 th\u00ec h\u1ea1n ch\u1ed7 th\u00ec l\u1ee5t, ru\u1ed9ng th\u00ec c\u1eb1n. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y c\u0169ng gi\u1ea3i th\u00edch t\u1ea1i sao v\u00f9ng Th\u00e1i B\u00ecnh, Nam \u0110\u1ecbnh l\u1ea1i l\u00e0 v\u1ef1a l\u00faa B\u1eafc b\u1ed9 (nh\u00e2n ch\u1ee9ng b\u1ea3o \u0111\u1ebfn t\u1eadn n\u0103m 1970 th\u00ec m\u1ed7i m\u00f9a n\u01b0\u1edbc v\u1eabn d\u00e2ng, d\u00e2n g\u1ecdi l\u00e0 m\u00f9a l\u1ee5t). Ngay \u1edf B\u1eafc b\u1ed9 \u0111\u00e3 c\u00f3 2 \"\u0111\u1ecba h\u00ecnh s\u00f4ng\", th\u1ef1c t\u1ebf ch\u1ee9ng minh th\u1eb1ng n\u00e0o ch\u1ecbu chung s\u1ed1ng v\u1edbi thi\u00ean nhi\u00ean h\u01a1n th\u00ec th\u1eb1ng \u1ea5y kh\u1ecfe h\u01a1n.  <\/p>\n<p>Nh\u01b0ng v\u1edbi t\u00ecnh h\u00ecnh th\u1eddi ti\u1ebft th\u00ec kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u0111\u1ebfn m\u00f9a n\u00f3 m\u1edbi l\u1ee5t, l\u1ee1 l\u00faa ch\u01b0a thu xong m\u00e0 n\u00f3 l\u1ee5t th\u00ec n\u00e0m xao? N\u0103m 1833 n\u01b0\u1edbc d\u00e2ng cao h\u01a1n 10m, \u0111\u00ea n\u00e0o c\u0169ng ra c\u1ee5c \u0111\u1ea5t h\u1ebft th\u00ec n\u00e0m xao? \u1edc th\u00ec tr\u1eddi k\u00eau ai n\u1ea5y d\u1ea1, c\u00e1ch n\u00e0o c\u0169ng c\u00f3 khuy\u1ebft \u0111i\u1ec3m. D\u01b0ng m\u1edd c\u00e1i ph\u1ea3n \u1ee9ng th\u1ea5y n\u01b0\u1edbc d\u00e2ng cao th\u00ec x\u00e2y th\u00e0nh n\u1ed9i b\u1ea5t xu\u1ea5t ngo\u1ea1i b\u1ea5t nh\u1eadp, \u0111\u00ea ng\u0103n m\u1eb7n kh\u00f4ng n\u00f3i m\u00e0 ng\u0103n h\u1ebft c\u1ea3 s\u00f4ng ng\u00f2i m\u00e0 kh\u00f4ng cho 1 c\u00e1i s\u00f4ng tho\u00e1t n\u01b0\u1edbc t\u01b0\u1edbi ti\u00eau n\u00e0o th\u00ec... qu\u1ea3 nhin l\u00e0 d\u00e2n v\u00f9ng n\u00fai kh\u00f4ng bi\u1ebft ch\u1eef \"ru\u1ed9ng n\u01b0\u1edbc\" n\u00f3 c\u00f3 ngh\u0129a g\u00ec. Tra ra th\u00ec ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 tr\u00e1ch l\u00e0m \u0111\u00ea l\u00e0 L\u00ea Ni\u1ec7m, vi\u00ean t\u01b0\u1edbng trong n\u00fai. \u1edc th\u00ec n\u01b0\u1edbc l\u1edbn b\u1ea5t th\u01b0\u1eddng n\u00ean \u0111\u1eafp \u0111\u00ea, d\u01b0ng \u0111\u1eafp lo\u1ea1n x\u1ea1 \u0111\u1ec3 n\u01b0\u1edbc n\u00f3 c\u00e0ng m\u1ea1nh, xong r\u1ed3i kh\u00f4ng cho n\u00f3 1 \u0111\u01b0\u1eddng tho\u00e1t, qu\u1ea3 nhin l\u00e0 tr\u00ecnh l\u00e0m n\u00f4ng nghi\u1ec7p c\u1ee7a t\u01b0\u1edbng l\u0129nh. R\u1ed3i h\u01a1n 200 n\u0103m sau \u0111\u00f3 m\u1ea1nh ai n\u1ea5y x\u00e2y, m\u1ea1nh ai n\u1ea5y \u0111\u1eafp. C\u00e1i h\u1eadu qu\u1ea3 th\u00ec ch\u1ec9 m\u1ea5y ch\u1ee5c n\u0103m sau \u0111\u00e3 th\u1ea5y. M\u00e0 ngh\u0129 c\u0169ng l\u1ea1, l\u00e0m l\u00faa xong r\u1ed3i \u0111\u1ed1t n\u01b0\u01a1ng, l\u1ea5y n\u01b0\u1edbc s\u00f4ng t\u01b0\u1edbi ru\u1ed9ng l\u00e0 c\u00e1i th\u01b0\u1eddng th\u1ee9c m\u1ea5y ng\u00e0n n\u0103m, \u0111\u00ea ng\u0103n m\u1eb7n th\u00ec kh\u00f4ng n\u00f3i ch\u1ee9 \u0111\u00ea n\u00f4ng nghi\u1ec7p m\u00e0 l\u1ea5y \u0111\u00e1 t\u1ea3ng x\u00e2y \u0111\u00fang l\u00e0... k\u1ef3 qu\u1eb7c. Ngay c\u1ea3 \u0111\u00ea ng\u0103n m\u1eb7n c\u0169ng ph\u1ea3i tho\u00e1t n\u01b0\u1edbc r\u1eeda m\u1eb7n m\u00e0. \u0110\u1ebfn \u0111\u1eadp th\u1ee7y \u0111i\u1ec7n c\u0169ng ph\u1ea3i tho\u00e1t n\u01b0\u1edbc, \u0111\u00e0ng n\u00e0y c\u1ea3 v\u1ea1n km \u0111\u00ea m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u1ed7 tho\u00e1t th\u00ec n\u00fai c\u0169ng l\u1edf. Tr\u00ecnh x\u00e2y d\u1ef1ng thi\u1ec7t l\u00e0 \u0111\u00e1ng x\u1ee3... <\/p>\n<p>H\u00e3y d\u00f2m Th\u00e1i B\u00ecnh (tr\u01b0\u1edbc thu\u1ed9c Nam \u0110\u1ecbnh) v\u1edbi 2 h\u1ec7 th\u1ed1ng s\u00f4ng trong \u0111\u00ea v\u00e0 s\u00f4ng ngo\u00e0i \u0111\u00ea. S\u00f4ng b\u1ef1 l\u1ea5y ph\u00f9 sa, s\u00f4ng trong \u0111\u00ea c\u1ea5p tho\u00e1t n\u01b0\u1edbc, l\u1ee5t th\u00ec l\u00faa thu xong \u1ed3i kh\u1ec3nh ch\u00e2n n\u1eb1m ng\u1ee7. \u1edc th\u00ec c\u0169ng c\u00f3 nh\u1eefng n\u0103m l\u1ee5t to tr\u00f4i m\u1ea5t nh\u00e0, nh\u01b0ng v\u00f9ng ven bi\u1ec3n kh\u00f4ng l\u1ee5t th\u00ec c\u0169ng b\u00e3o, ch\u1ea3 l\u1ebd x\u00e2y \u0111\u00ea gi\u1eddi?  <\/p>\n<p>C\u00f3 l\u1ebd t\u1eeb th\u1eddi L\u00ea d\u00e2n \u0111\u1ed3ng b\u1eb1ng B\u1eafc b\u1ed9 l\u1ea1i b\u1eaft \u0111\u1ea7u quen v\u1edbi t\u1eadp t\u1ee5c \"v\u00f9ng cao\", aka kh\u00f4ng c\u00f2n l\u00e0 h\u1ec7 th\u1ed1ng \"\u0111\u00ea m\u1edf\" h\u1ebft m\u00f9a th\u00ec cho n\u01b0\u1edbc v\u00e0o c\u1ee7a L\u00fd Tr\u1ea7n, th\u1eadm ch\u00ed \u1edf v\u00f9ng ven v\u1eabn c\u00f2n? C\u0169ng gi\u1ed1ng d\u00e2n 1 s\u1ed1 v\u00f9ng ven s\u00f4ng c\u1ee7a VN b\u00e2y gi\u1edd, n\u0103m n\u00e0o c\u0169ng l\u1ee5t nh\u01b0ng kh\u00f4ng h\u1ec1 c\u00f3 c\u00e1ch bi\u1ebfn chuy\u1ec3n thay \u0111\u1ed5i g\u00ec th\u00edch \u1ee9ng chu\u1ea9n b\u1ecb tr\u01b0\u1edbc? C\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3, l\u1ee5t th\u1eddi L\u00fd Tr\u1ea7n th\u00ec... ch\u1ebft t\u00ed t\u00f4m t\u00ed c\u00e1 th\u00f4i, th\u1eddi ti\u1ebft \u1ea5m m\u00e0, cho n\u00ean d\u00e2n trung t\u00e2m B\u1eafc b\u1ed9 th\u1ef1c ch\u1ea5t ch\u01b0a bao gi\u1edd l\u00e0 d\u00e2n-v\u00f9ng-l\u0169. Khi ph\u1ea3n \u1ee9ng v\u1edbi n\u01b0\u1edbc d\u00e2ng b\u1ea5t th\u01b0\u1eddng c\u1ee7a k\u1ef7 b\u0103ng h\u00e0 th\u00ec ph\u1ea3n \u1ee9ng \u0111\u1ea7u ti\u00ean l\u00e0... c\u1ea3n l\u1ea1i. K\u1ebft qu\u1ea3 c\u00e0ng l\u00e0m n\u00f3 to h\u01a1n. C\u00f3 th\u1ec3 t\u1eeb c\u00e1i m\u1ee9c ch\u1ec9 \u00fang trong s\u00f4ng h\u1ed3 khi\u1ebfn t\u00f4m c\u00e1 ch\u1ebft, c\u00e0ng x\u00e2y \u0111\u00ea l\u1eafm c\u00e0ng oan tr\u00e1i nhi\u1ec1u.  <\/p>\n<p>Ng\u01b0\u1eddi s\u1ed1ng trong v\u00f9ng l\u0169 th\u1eadt, v\u00ed d\u1ee5 nh\u01b0 d\u00e2n s\u1ed1ng ven bi\u1ec3n hay cu\u1ed1i ngu\u1ed3n s\u00f4ng, k\u1ec3 c\u1ea3 t\u1eeb Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb tr\u1edf v\u00e0o n\u0103m n\u00e0o c\u0169ng v\u1eabn l\u1ee5t m\u00e0 ch\u1ea3 xao. \u1ede H\u1ed9i An c\u00f3 c\u00e1i nh\u00e0 c\u1ed5 ghi m\u1ee9c l\u1ee5t cao h\u01a1n c\u1ea3 \u0111\u1ea7u ng\u01b0\u1eddi.      <\/p>\n<p>Quay l\u1ea1i v\u1edbi ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 th\u1eddi ti\u1ebft, \u1edd r\u1eb1ng th\u00ec l\u00e0 nh\u1eadn bi\u1ebft bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i th\u1eddi ti\u1ebft l\u00e0 chi\u1ec7n v\u00f4 c\u00f9ng quan tr\u1ecdng trong l\u1ecbch s\u1eed, gi\u1ea3i th\u00edch kha kh\u00e1 cho vi\u1ec7c t\u1ea1i sao l\u00fac \u1ea5y l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00e0 l\u00fac kia kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, t\u1ea1i sao c\u00e1i n\u00e0y n\u00f3 \u1edf \u0111\u00f3 m\u00e0 kh\u00f4ng \u1edf kia. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Th\u1eddi k\u1ef3 b\u0103ng h\u00e0 nh\u1ecf l\u00e0 giai \u0111o\u1ea1n kh\u00ed h\u1eadu tr\u00e1i \u0111\u1ea5t l\u1ea1nh \u0111i t\u1eeb n\u0103m 1300 t\u1edbi kho\u1ea3ng 1850, \u0111\u1ec9nh \u0111i\u1ec3m l\u00e0 t\u1eeb th\u1ebf k\u1ef7 16 t\u1edbi 19. N\u00f3i chung l\u00e0 tr\u00e1i \u0111\u1ea5t l\u1ea1nh \u0111i, m\u00f9a \u0111\u00f4ng r\u00e9t bu\u1ed1t, m\u01b0a l\u1ee5t c\u00f9ng c\u00e1c lo\u1ea1i d\u1ecbch b\u1ec7nh, c\u1ea3 th\u1ebf gi\u1edbi ch\u1ebft \u0111\u00f3i. Cho n\u00ean \u0111\u1ecdc s\u1eed th\u1eddi L\u00fd th\u1ea5y s\u1ee9 TQ sang b\u1ea3o m\u00f9a \u0111\u00f4ng \u1edf \u0111\u00e2y \u1ea5m l\u1eafm m\u00e0i \u01a1i, ch\u00fang tao ng\u1ed3i qu\u1ea1t veo veo, th\u00ec&#8230; \u0111\u00e2y l\u00e0 th\u1eddi thu\u1ed9c Th\u1eddi k\u1ef3 \u1ea5m Trung C\u1ed5, ch\u1eafc c\u1ee1 t\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u01a1ng m\u00f9a \u0111\u00f4ng \u1edf mi\u1ec1n B\u1eafc b\u00e2y gi\u1edd m\u00e1t h\u01a1n 1 t\u00ed. V\u00e0o th\u1ebf k\u1ef7 13 kh\u00ed h\u1eadu \u1ea5m \u00e1p, th\u1ebf gi\u1edbi ghi nh\u1eadn s\u1ef1 gia t\u0103ng d\u00e2n s\u1ed1 to\u00e0n c\u1ea7u, m\u01b0a (t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i thu\u1eadn) gi\u00f3 (t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i) h\u00f2a. Cho n\u00ean b\u01b0\u1edbc v\u00e0o th\u1ebf k\u1ef7 14 b\u1eaft \u0111\u1ea7u&#8230; s\u1eb7c g\u1ea1ch v\u1edbi thi\u00ean tai. T\u1ea5t nhi\u00ean th\u00ec tr\u00e1i \u0111\u1ea5t mu\u1ed1n n\u00f3ng l\u00ean hay l\u1ea1nh \u0111i c\u0169ng ph\u1ea3i t\u1eeb t\u1eeb. N\u00ean theo 1 s\u1ed1 nghi\u00ean c\u1ee9u b\u00e2y gi\u1edd, th\u1eddi k\u1ef3 th\u1ea3m h\u1ecda n\u00e0y b\u1eaft \u0111\u1ea7u b\u1eb1ng d\u1ecbch b\u1ec7nh&#8230; trong b\u0103ng ch\u1ea3y ra th\u1eddi tr\u00e1i \u0111\u1ea5t n\u00f3ng l\u00ean tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, g\u00e2y n\u00ean n\u1ea1n d\u1ecbch h\u1ea1ch c\u00e0n qu\u00e9t c\u1ea3 th\u1ebf gi\u1edbi, ch\u1ebft h\u00e0ng tr\u0103m [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[28,1],"tags":[],"class_list":["post-9839","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-lich-su-news","category-news"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9839","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9839"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9839\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9839"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9839"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9839"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}