{"id":8855,"date":"2017-08-21T23:19:55","date_gmt":"2017-08-21T16:19:55","guid":{"rendered":"http:\/\/truongan.name\/?p=8855"},"modified":"2017-08-25T23:51:17","modified_gmt":"2017-08-25T16:51:17","slug":"ts-lcdv-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/truongan.name\/?p=8855","title":{"rendered":"TS &#8211; LC&#038;\u0110V &#8211; 2"},"content":{"rendered":"<p><strong>I.2. \u0110\u00e0ng Ngo\u00e0i<\/strong><\/p>\n<p>\u0110\u1ec3 n\u00f3i v\u1ec1 \u0110\u00e0ng Ngo\u00e0i, tr\u01b0\u1edbc ti\u00ean c\u00f3 l\u1ebd c\u1ea7n ch\u00fa \u00fd \u0111\u1ebfn t\u00ecnh h\u00ecnh ch\u00ednh tr\u1ecb x\u00e3 h\u1ed9i c\u1ee7a n\u00f3. Trong \u0111\u00f3, c\u1ea7n ch\u00fa \u00fd \u0111\u1ebfn 1 \u0111i\u1ec3m \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t: N\u1ea1n \u0111\u00f3i x\u1ea3y ra ng\u00e0y c\u00e0ng d\u00e0y \u0111\u1eb7c. Theo \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t s\u1eed k\u00fd to\u00e0n th\u01b0 v\u00e0 C\u01b0\u01a1ng m\u1ee5c,nh\u1eefng n\u0103m ghi \"\u0111\u00f3i\" l\u00e0: 982, 1042, 1156, 1208, 1268, 1290, 1291, 1292, 1301, 1310, 1320, 1333, 1337, 1343, 1344, 1354, 1358, 1379, 1405, 1408, 1409, 1447, 1467, 1487, 1490, 1492, 1512, 1517, 1557, 1559, 1572, 1577, 1585, 1586, 1589, 1594, 1595, 1596, 1608, 1629, 1630, 1634, 1679, 1681, 1694, 1695, 1702, 1703, 1712, 1713, 1724, 1728, 1740, 1741, 1753, 1757, 1758, 1768, 1774, 1776, 1777, 1778, 1786, 1788, 1790. M\u00e0 h\u1ec5 \u0111\u00f3i l\u00e0 c\u00f3 c\u1ea3nh \"d\u00e2n n\u1eb1m ch\u1ebft g\u1ed1i l\u00ean nhau\", \"th\u00e2y ch\u1ebft \u0111\u1ea7y \u0111\u01b0\u1eddng\". Nh\u1eefng n\u0103m 1594 - ch\u1ebft 1\/3, 1596 - ch\u1ebft qu\u00e1 n\u1eeda d\u00e2n s\u1ed1, n\u0103m 1723 \"s\u1ed1 d\u00e2n 10 ph\u1ea7n kh\u00f4ng c\u00f2n l\u1ea1i m\u1ed9t\". <\/p>\n<p>Ngay c\u1ea3 n\u0103m 1681, n\u1ea1n \u0111\u00f3i m\u00e0 trong S\u1eed k\u00fd ch\u1ec9 ghi \u0111\u01a1n gi\u1ea3n \"\u0111\u00f3i\" th\u00ec John Barrow, con lai Anh-Vi\u1ec7t s\u1ed1ng c\u1ea3 th\u1eddi th\u01a1 \u1ea5u \u1edf \u0110\u00f4ng Kinh mi\u00eau t\u1ea3 \"n\u1ea1n \u0111\u00f3i kinh kh\u1ee7ng \u0111\u1ea7y tai h\u1ecda - nh\u01b0 n\u1ea1n \u0111\u00f3i \u0111\u00e3 t\u01b0\u1edbc \u0111i h\u00e0ng tri\u1ec7u linh h\u1ed3n trong hai n\u0103m tr\u01b0\u1edbc\". <\/p>\n<p>Trong c\u1ea3 ng\u00e0n n\u0103m, \u0110\u00e0ng Ngo\u00e0i ch\u1ec9 21 n\u0103m c\u00f3 ghi \"\u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a to\". V\u00e0 c\u1ea7n ch\u00fa \u00fd 1 \u0111i\u1ec3m r\u1ea5t \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t: N\u1ea1n \u0111\u00f3i d\u1ed3n d\u1eadp x\u1ea3y ra t\u1eeb n\u1eeda cu\u1ed1i th\u1eddi Tr\u1ea7n tr\u1edf \u0111i, tr\u1edf n\u00ean tr\u1ea7m tr\u1ecdng v\u00e0o th\u1eddi L\u00ea, v\u00e0 \"kinh kh\u1ee7ng\" v\u00e0o cu\u1ed1i \u0111\u1eddi L\u00ea Trung H\u01b0ng. Ngay c\u1ea3 trong th\u1eddi th\u1ecbnh tr\u1ecb c\u1ee7a L\u00ea Th\u00e1nh T\u00f4ng, C\u01b0\u01a1ng m\u1ee5c v\u1eabn t\u1ed5ng k\u1ebft l\u1ea1i c\u00f3 \"11 l\u1ea7n h\u1ea1n h\u00e1n, 6 l\u1ea7n th\u1ee7y tai, 4 l\u1ea7n c\u00f3 n\u1ea1n \u0111\u00f3i\". <\/p>\n<p>Trong s\u1eed Nguy\u1ec5n, khi ghi ch\u00e9p v\u1ec1 c\u00f4ng cu\u1ed9c tr\u1ecb th\u1ee7y, c\u00e1c quan nh\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0111\u00e3 c\u00f3 1 nh\u1eadn x\u00e9t \u0111\u00e1ng l\u01b0u \u00fd: H\u1ec7 th\u1ed1ng \u0111\u00ea \u0111i\u1ec1u c\u1ee7a \u0111i\u1ec1n trang th\u1eddi Tr\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng t\u1ef1 ph\u00e1t \u0111\u00e3 t\u1ea1o \u00e1p l\u1ef1c l\u00ean d\u00f2ng ch\u1ea3y c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc, khi\u1ebfn s\u1ee9c n\u01b0\u1edbc t\u1ee5 l\u1ea1i, cu\u1ed9n xo\u00e1y b\u1ea5t th\u01b0\u1eddng v\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 d\u1ec5 d\u00e0ng ph\u00e1 n\u00e1t 1 \u0111i\u1ec3m xui x\u1ebbo n\u00e0o \u0111\u00f3 h\u1ee9ng ph\u1ea3i s\u1ee9c m\u1ea1nh c\u1ee7a n\u00f3. R\u1ed3i \u0111\u1ebfn l\u01b0\u1ee3t m\u00ecnh, c\u00e1c n\u01a1i kh\u00e1c bu\u1ed9c ph\u1ea3i x\u00e2y \u0111\u00ea \u0111\u1eafp \u0111\u1eadp \u0111\u1ec3 t\u1ef1 b\u1ea3o v\u1ec7 m\u00ecnh tr\u01b0\u1edbc s\u1ee9c n\u01b0\u1edbc t\u1ee5 d\u1ed3n kia. Qua th\u1eddi gian, h\u1ec7 th\u1ed1ng \u0111\u00ea \u0111i\u1ec1u lo\u1ea1n x\u1ea1 n\u00e0y \u0111\u00e3 \u0111\u1ea9y to\u00e0n b\u1ed9 s\u1ee9c \u00e9p xu\u1ed1ng v\u00f9ng h\u1ea1 ngu\u1ed3n d\u00f2ng s\u00f4ng. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 l\u00fd gi\u1ea3i cho nh\u1eefng n\u1ea1n th\u1ee7y tai m\u00e0 v\u00f9ng \u0111\u1ed3ng b\u1eb1ng B\u1eafc b\u1ed9 ph\u1ea3i g\u00e1nh ch\u1ecbu.<\/p>\n<p>(D\u00f9 c\u1ea3 tri\u1ec1u Nguy\u1ec5n l\u1eabn Ph\u00e1p \u0111\u00e3 c\u1ed1 g\u1eafng c\u1ea3i thi\u1ec7n h\u1ec7 th\u1ed1ng \u0111\u00ea, \u0111\u00e0o th\u00eam s\u00f4ng tho\u00e1t n\u01b0\u1edbc, mi\u1ec1n B\u1eafc v\u1eabn c\u00f3 nh\u1eefng n\u1ea1n \u0111\u00f3i \u0111\u00e1ng l\u01b0u \u00fd nh\u01b0 tr\u1eadn l\u1ee5t n\u0103m 1910, 1956... Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi sinh v\u00e0o kho\u1ea3ng 1950-1970 v\u1eabn c\u00f2n k\u00fd \u1ee9c v\u1ec1 th\u1ee9 g\u1ecdi l\u00e0 \"m\u00f9a l\u1ee5t\". Th\u1ee9 duy nh\u1ea5t c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m m\u1ea5t l\u1ee5t l\u1ed9i \u1edf \u0111\u00e2y l\u00e0... m\u1ea5y con \u0111\u1eadp TQ x\u00e2y d\u1ef1ng \u1edf \u0111\u1ea7u ngu\u1ed3n.)<\/p>\n<p>Thi\u00ean tai \u0111i k\u00e8m v\u1edbi t\u00ecnh tr\u1ea1ng d\u00e2n s\u1ed1 t\u0103ng, s\u1ed1ng co c\u1ee5m v\u00e0 tr\u00ecnh \u0111\u1ed9 s\u1ea3n xu\u1ea5t n\u00f4ng nghi\u1ec7p k\u00e9m ph\u00e1t tri\u1ec3n \u0111\u00e3 l\u00e0m c\u00e1c n\u1ea1n \u0111\u00f3i c\u00e0ng tr\u1ea7m tr\u1ecdng h\u01a1n. V\u00ec ngh\u00e8o \u0111\u00f3i n\u00ean kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u00edch tr\u1eef, kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u00edch tr\u1eef khi\u1ebfn s\u1ef1 ngh\u00e8o \u0111\u00f3i k\u00e9o d\u00e0i, v\u00e0 khi thi\u00ean tai x\u1ea3y ra th\u00ec ch\u1ec9 c\u00f3 ch\u1ebft. Th\u1eadm ch\u00ed kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u01b0 \u0110\u00e0ng Trong c\u00f3 th\u1ec3 d\u00f9ng th\u01b0\u01a1ng nghi\u1ec7p \u0111\u1ec3 ch\u1ed1ng \u0111\u1ee1, theo John Barrow \"th\u01b0\u01a1ng nghi\u1ec7p B\u1eafc H\u00e0 l\u00e0 ch\u00e1n nh\u1ea5t trong to\u00e0n ch\u00e2u \u00c1\" do ngh\u00e8o n\u00e0n v\u1ec1 v\u1eadt ph\u1ea9m bu\u00f4n b\u00e1n, gi\u00e1 c\u1ea3 kh\u00f4ng c\u1ea1nh tranh (nh\u01b0 L\u00ea Qu\u00fd \u0110\u00f4n nh\u1eadn x\u00e9t mu\u1ed1n mua h\u00e0ng \u1edf \u0110\u00e0ng Ngo\u00e0i th\u00ec ch\u1eb3ng th\u00e0 \u0111i v\u00e0o \u0110\u00e0ng Trong mua \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u v\u00e0 r\u1ebb h\u01a1n), c\u00f9ng v\u1edbi n\u1ea1n tham nh\u0169ng lan tr\u00e0n, k\u1ec3 c\u1ea3 phong t\u1ee5c kh\u00f4ng thu\u1eadn, lu\u1eadt ph\u00e1p kh\u00f4ng \u1ee7ng h\u1ed9... V\u00e0 \u0111\u1ebfn cu\u1ed1i \u0111\u1eddi ch\u00faa Tr\u1ecbnh, ngay c\u1ea3 n\u1ec1n th\u01b0\u01a1ng nghi\u1ec7p y\u1ebfu \u1edbt \u1ea5y c\u1ee7a \u0110\u00e0ng Ngo\u00e0i c\u0169ng \u0111\u00e3 b\u1ecb ph\u00e1 h\u1ee7y b\u1edfi c\u00e1c cu\u1ed9c n\u1ed5i lo\u1ea1n.  <\/p>\n<p>Kh\u00f4ng th\u1ec3 cho r\u1eb1ng n\u1ea1n \u0111\u00f3i k\u00e9o d\u00e0i su\u1ed1t nh\u1eefng n\u0103m tr\u1ecb v\u00ec c\u1ee7a ch\u00faa Tr\u1ecbnh S\u00e2m, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 qu\u00e3ng th\u1eddi gian 1774-1778 kh\u00f4ng c\u00f3 t\u00e1c \u0111\u1ed9ng g\u00ec \u0111\u1ebfn ch\u00ednh tr\u1ecb \u0110\u00e0ng Ngo\u00e0i. N\u1ea1n \u0111\u00f3i l\u00e0 kho\u1ea3ng th\u1eddi gian r\u1ea5t d\u1ec5 x\u1ea3y ra n\u1ed5i lo\u1ea1n, b\u1ea5t k\u1ec3 l\u00fd do l\u00e0 g\u00ec, nh\u01b0 cu\u1ed9c n\u1ed5i d\u1eady c\u1ee7a Nguy\u1ec5n H\u1eefu C\u1ea7u ch\u1ec9 30 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3. \u0110\u1ebfn l\u01b0\u1ee3t n\u00f3, nh\u1eefng cu\u1ed9c n\u1ed5i lo\u1ea1n n\u00e0y t\u00e1c \u0111\u1ed9ng ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i, khi\u1ebfn nh\u00e0 ch\u00faa th\u1eaft ch\u1eb7t ki\u1ec3m so\u00e1t, chi ti\u1ec1n cho qu\u00e2n \u0111\u1ed9i l\u1edbn h\u01a1n. K\u1ebft qu\u1ea3, \u0111\u1ea7u nh\u1eefng n\u0103m 1700s, Anh l\u1eabn H\u00e0 Lan \u0111\u00e3 r\u00fat ho\u00e0n to\u00e0n s\u1ee9 qu\u00e1n, c\u1eaft \u0111\u1ee9t giao th\u01b0\u01a1ng v\u1edbi \u0110\u00e0ng Ngo\u00e0i, c\u00e1c th\u01b0\u01a1ng ph\u1ed1 nh\u01b0 Ph\u1ed1 Hi\u1ebfn suy s\u1ee5p sau cu\u1ed9c n\u1ed5i lo\u1ea1n c\u1ee7a Nguy\u1ec5n H\u1eefu C\u1ea7u. \u0110\u1ebfn kho\u1ea3ng n\u0103m 1777, khi n\u1ea1n \u0111\u00f3i x\u1ea3y ra qu\u00e1 kh\u1ed1c li\u1ec7t, ch\u00faa Tr\u1ecbnh S\u00e2m bu\u1ed9c ph\u1ea3i l\u00ean ti\u1ebfng nh\u1edd mua g\u1ea1o c\u1ee7a Trung Qu\u1ed1c. V\u00e0 th\u1ebf l\u1ef1c c\u1ee7a nh\u1eefng \u00f4ng t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n, nh\u00f3m binh s\u0129 ng\u00e0y c\u00e0ng l\u1edbn h\u01a1n, Ho\u00e0ng Ng\u0169 Ph\u00fac ch\u00ednh l\u00e0 1 trong nh\u1eefng vi\u00ean t\u01b0\u1edbng th\u00e0nh danh t\u1eeb cu\u1ed9c tr\u1ea5n \u00e1p ph\u1ea3n lo\u1ea1n \u0111\u1eddi ch\u00faa Tr\u1ecbnh Doanh. Nh\u00f3m qu\u00e2n Thanh Ngh\u1ec7 c\u00f3 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng r\u1ea5t l\u1edbn \u1edf \u0110\u00f4ng Kinh, lo\u1ea1n ki\u00eau binh th\u1eddi Tr\u1ecbnh Kh\u1ea3i ch\u1ec9 l\u00e0 1 trong nhi\u1ec1u cu\u1ed9c r\u1ed1i lo\u1ea1n m\u00e0 nh\u00f3m qu\u00e2n t\u01b0\u1edbng n\u00e0y g\u00e2y ra. <\/p>\n<p>Cu\u1ed9c n\u1ed5i lo\u1ea1n c\u1ee7a Nguy\u1ec5n H\u1eefu C\u1ea7u th\u1ef1c s\u1ef1 \u0111\u00e3 g\u00e2y v\u00f4 c\u00f9ng nhi\u1ec1u thi\u1ec7t h\u1ea1i cho \u0110\u00e0ng Ngo\u00e0i, c\u1ea3 v\u00f4 h\u00ecnh l\u1eabn h\u1eefu h\u00ecnh, c\u1ea3 nh\u1eefng th\u1ee9 t\u1ee9c th\u1eddi cho t\u1edbi h\u1eadu qu\u1ea3 l\u00e2u d\u00e0i m\u1edbi hi\u1ec3n l\u1ed9.  <\/p>\n<p>C\u1ea7n nh\u1eafc r\u1eb1ng h\u1ecd Tr\u1ecbnh xu\u1ea5t th\u00e2n t\u1eeb Thanh Ngh\u1ec7, nh\u01b0ng kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 vua L\u00ea d\u00f9 c\u0169ng t\u1eeb Thanh Ngh\u1ec7 nh\u01b0ng \u0111\u00e3 t\u1ea1o l\u1eadp \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ed7 \u0111\u1ee9ng t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i cho m\u00ecnh. H\u1ecd Tr\u1ecbnh t\u00f4n l\u1eadp vua L\u00ea, d\u00f9 c\u00f3 th\u1ec3 l\u1ee3i d\u1ee5ng danh ngh\u0129a c\u1ee7a vua L\u00ea nh\u01b0ng c\u0169ng ph\u1ea3i ch\u1ecbu s\u1ee9c \u00e9p kh\u00f4ng nh\u1ecf c\u1ee7a c\u1ea3 trong l\u1eabn ngo\u00e0i \u0110\u00e0ng Ngo\u00e0i, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 kh\u1ea9u hi\u1ec7u \"Ph\u00f9 L\u00ea di\u1ec7t Tr\u1ecbnh\" m\u00e0 ch\u00faa Nguy\u1ec5n \u0111\u1ec1 ra. V\u00e2ng, kh\u1ea9u hi\u1ec7u n\u00e0y l\u00e0 c\u1ee7a nh\u00e0 Nguy\u1ec5n, \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eafc t\u1edbi nhi\u1ec1u l\u1ea7n trong tr\u1eadn chi\u1ebfn c\u1ee7a ch\u00faa Hi\u1ec1n \u0111\u00e1nh l\u00ean mi\u1ec1n B\u1eafc. Sau n\u00e0y T\u00e2y S\u01a1n \u0111\u00e3 s\u1eed d\u1ee5ng l\u1ea1i n\u00f3 - Th\u1eadm ch\u00ed, theo nhi\u1ec1u ngu\u1ed3n s\u1eed \u0111\u01b0\u01a1ng th\u1eddi c\u1ea3 trong v\u00e0 ngo\u00e0i VN, T\u00e2y S\u01a1n \u0111\u00e3 t\u1ef1 x\u01b0ng l\u00e0 con ch\u00e1u c\u1ee7a h\u1ecd Nguy\u1ec5n Ph\u00fac \u0111\u1ec3 k\u00e9o qu\u00e2n l\u00ean ti\u00eau di\u1ec7t Tr\u1ecbnh (\u0110i\u1ec1u n\u00e0y qu\u00e1 \"nh\u1ea1y c\u1ea3m\" v\u1edbi c\u1ea3 tri\u1ec1u Nguy\u1ec5n n\u00ean s\u1eed Nguy\u1ec5n l\u1ea1i kh\u00f4ng ghi nh\u1eadn). <\/p>\n<p>Trong h\u00e0ng tr\u0103m n\u0103m, t\u1eeb khi Nguy\u1ec5n Ho\u00e0ng b\u1ecb ng\u01b0\u1eddi anh r\u1ec3 \u0111\u1ea9y kh\u1ecfi qu\u00e2n \u0111\u1ed9i, ph\u1ea3i b\u1ecf tr\u1ed1n kh\u1ecfi \u0110\u00f4ng Kinh, h\u1ecd Nguy\u1ec5n v\u1eabn coi h\u1ecd Tr\u1ecbnh l\u00e0 k\u1ebb ti\u1ebfm quy\u1ec1n - l\u1ea5y m\u1ea5t v\u1ecb tr\u00ed c\u1ee7a c\u1ea3 b\u1ea3n th\u00e2n l\u1eabn c\u1ee7a vua L\u00ea. C\u00e1c v\u1ecb ho\u00e0ng th\u00e2n nh\u00e0 L\u00ea c\u0169ng li\u00ean t\u1ee5c ph\u1ea3n kh\u00e1ng gi\u00e0nh l\u1ea1i \u0111\u1ecba v\u1ecb. V\u00e0 trong nh\u1eefng n\u1ea1n \u0111\u00f3i d\u1ed3n d\u1eadp x\u1ea3y ra, c\u1ed9ng h\u1ee3p th\u00eam vi\u1ec7c Tr\u1ecbnh S\u00e2m gi\u1ebft ch\u1ebft th\u00e1i t\u1eed nh\u00e0 L\u00ea g\u00e2y \"o\u00e1n kh\u00ed th\u1ea5u tr\u1eddi\" nh\u01b0 s\u00e1ch s\u1eed ghi ch\u00e9p, t\u00e2m tr\u1ea1ng b\u1ea5t m\u00e3n v\u1edbi h\u1ecd Tr\u1ecbnh c\u0169ng t\u1eeb \u0111\u00f3 m\u00e0 l\u1edbn l\u00ean. \u0110\u00e1m ki\u00eau binh c\u1ee7a Tr\u1ecbnh Kh\u1ea3i ch\u1ec9 l\u00e0 gi\u1ecdt n\u01b0\u1edbc tr\u00e0n ly. <\/p>\n<p>H\u1ecd Tr\u1ecbnh \u0111\u00e3 l\u1eadp tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh tr\u00ean 1 v\u00f9ng \u0111\u1ea5t \"xa l\u1ea1\" c\u00f2n nguy\u00ean d\u1ea5u th\u00f9 \u0111\u1ecbch c\u1ee7a h\u1ecd M\u1ea1c, sau 1 cu\u1ed9c chi\u1ebfn t\u01b0\u01a1ng t\u00e0n, g\u1ea7n th\u00ec ph\u00e1 h\u1ee7y ho\u00e0n to\u00e0n \u0110\u00f4ng Kinh, xa th\u00ec g\u00e2y th\u01b0\u01a1ng vong kh\u1ee7ng khi\u1ebfp cho d\u00e2n ch\u00fang Thanh Ngh\u1ec7, v\u1ec1 l\u00e2u d\u00e0i c\u00f2n \u0111\u1ec3 l\u1ea1i h\u1eadu qu\u1ea3 kh\u00f4ng nh\u1ecf \u1edf bi\u00ean gi\u1edbi ph\u00eda B\u1eafc. H\u1ecd Tr\u1ecbnh l\u1ea5y danh ngh\u0129a vua L\u00ea, nh\u01b0ng th\u1ef1c ch\u1ea5t ngay c\u1ea3 trong 100 n\u0103m tri\u1ec1u L\u00ea s\u01a1, c\u00e1c vua L\u00ea c\u0169ng kh\u00f4ng d\u00e1m \"r\u1eddi b\u1ecf\" v\u00f9ng Thanh Ngh\u1ec7 thang m\u1ed9c c\u1ee7a m\u00ecnh - Ngo\u1ea1i tr\u1eeb L\u00ea T\u00fac T\u00f4ng ch\u1ebft ch\u1ec9 sau 6 th\u00e1ng tr\u1ecb v\u00ec, c\u00e1c vua L\u00ea kh\u00f4ng c\u00f3 h\u1ecd ngo\u1ea1i Thanh H\u00f3a \u0111\u1ec1u b\u1ecb tr\u1eeb kh\u1eed, L\u00ea Nghi D\u00e2n, L\u00ea Uy M\u1ee5c d\u1ef1a v\u00e0o th\u1ebf l\u1ef1c ngo\u00e0i Thanh H\u00f3a \u0111\u1ec3 c\u01b0\u1edbp ng\u00f4i v\u00e0 c\u0169ng \u0111\u1ec1u b\u1ecb ti\u00eau di\u1ec7t theo c\u00f9ng 1 c\u00e1ch, L\u00ea Chi\u00eau T\u00f4ng d\u1ef1a v\u00e0o M\u1ea1c \u0110\u0103ng Dung trong t\u00ecnh th\u1ebf c\u00e1c vi\u00ean t\u01b0\u1edbng Thanh H\u00f3a \u0111\u00e1nh gi\u1ebft nhau \u0111\u1ec3 r\u1ed3i nh\u00e0 L\u00ea b\u1ecb c\u01b0\u1edbp ng\u00f4i. H\u1ecd Tr\u1ecbnh ph\u00f9 l\u1eadp vua L\u00ea, nh\u01b0ng c\u0169ng \u0111\u1ed3ng th\u1eddi th\u1eeba k\u1ebf c\u1ee7a vua L\u00ea c\u00e1i ti\u1ec1n \u0111\u1ed3 xung \u0111\u1ed9t n\u00e0y, v\u00e0 n\u00f3 l\u1ea1i c\u00e0ng ph\u1ee9c t\u1ea1p th\u00eam l\u00ean do m\u00e2u thu\u1eabn \u0111\u1ecba v\u1ecb trong ngo\u00e0i, n\u01a1i m\u1ed9t \u0110\u00e0ng Ngo\u00e0i \u0111\u00e3 tan n\u00e1t v\u00ec chi\u1ebfn tranh, tr\u00ec tr\u1ec7 trong v\u00f2ng v\u00e2y c\u1ee7a nh\u1eefng xung \u0111\u1ed9t v\u1ee5n v\u1eb7t v\u00e0 c\u00e1 nh\u00e2n, n\u01a1i nh\u1eefng cu\u1ed9c chi\u1ebfn ch\u1eb3ng \u0111i \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ec1 \u0111\u00e2u ngo\u00e0i ph\u00e1 n\u1ed1t ch\u00ednh n\u00f3 ra th\u00eam n\u1eefa. <\/p>\n<p>Trong su\u1ed1t th\u1eddi ch\u00faa Tr\u1ecbnh, c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ea5y h\u00e0ng lo\u1ea1t c\u00e1i ch\u1ebft c\u1ee7a nh\u1eefng vi\u00ean \u0111\u1ea1i quan \"mi\u1ec1n B\u1eafc\" nh\u01b0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng H\u00e3ng, B\u00f9i S\u0129 Ti\u00eam, Ph\u1ea1m \u0110\u00ecnh Tr\u1ecdng... trong th\u1eddi gian m\u00e0 h\u1ecd M\u1ea1c \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1eb9p xong. Nh\u1eefng vi\u00ean quan n\u00e0y \u0111\u1ec1u c\u00f3 \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ecb ch\u00faa tr\u01b0\u1edbc tin d\u00f9ng, v\u1ecb ch\u00faa sau tr\u1eeb kh\u1eed. Tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ch\u00faa Tr\u1ecbnh, c\u0169ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 ch\u00faa Nguy\u1ec5n, ph\u1ea3i ch\u1ed1ng tr\u1ea3 v\u1edbi nh\u1eefng \u00e2m m\u01b0u ph\u1ea3n lo\u1ea1n n\u1eb1m trong ch\u00ednh h\u1ecd t\u1ed9c m\u00ecnh. V\u00e0 r\u1ed3i, nh\u1eefng v\u01b0\u01a1ng t\u1eed \u1ea5y c\u0169ng \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh \"con c\u1edd\" cho c\u00e1c th\u1ebf l\u1ef1c xung quanh. <\/p>\n<p>Tuy nhi\u00ean, h\u1ecd Tr\u1ecbnh cai tr\u1ecb \u0110\u00e0ng Ngo\u00e0i h\u00e0ng tr\u0103m n\u0103m ch\u1eafc ch\u1eafn c\u0169ng x\u00e2y d\u1ef1ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ebf l\u1ef1c cho m\u00ecnh. Theo Qu\u1ed1c s\u1eed di bi\u00ean, nh\u1eefng \u0111\u1ed9i qu\u00e2n \u0111u\u1ed5i theo anh em Quang To\u1ea3n, k\u1ebb gi\u1ebft ch\u1ebft Quang Th\u00f9y, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c Quang To\u1ea3n l\u00e0 c\u00e1c h\u00e0o m\u1ee5c thu\u1ed9c h\u1ea1 c\u0169 c\u1ee7a h\u1ecd Tr\u1ecbnh. Theo h\u1ec7 th\u1ed1ng qu\u1ea3n l\u00fd c\u1ee7a \u0110\u00e0ng Ngo\u00e0i, x\u00e3 tr\u01b0\u1edfng v\u00e0 l\u00fd tr\u01b0\u1edfng \u0111\u00f3ng nhi\u1ec7m v\u1ee5 tr\u01b0\u1edfng l\u00e0ng cai qu\u1ea3n to\u00e0n b\u1ed9 l\u00e0ng, t\u1eeb vi\u1ec7c ki\u1ec7n c\u00e1o, qu\u1ea3n l\u00fd \u0111\u1ebfn thu thu\u1ebf, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y d\u1ec5 d\u00e0ng t\u1ea1o l\u1eadp \u0111\u01b0\u1ee3c 1 \"l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng chi\u1ebfn \u0111\u1ea5u\" cho m\u00ecnh khi c\u1ea7n thi\u1ebft - Nh\u01b0 trong L\u00ea qu\u00fd k\u1ef7 s\u1ef1 ghi nh\u1eadn, sau khi T\u00e2y S\u01a1n chi\u1ebfm ch\u00ednh quy\u1ec1n \u0110\u00f4ng Kinh, c\u00e1c l\u00e0ng \u0111\u00e3 t\u1ef1 v\u0169 trang ch\u1ed1ng tr\u1ea3. V\u00e0 khi Quang To\u1ea3n thua tr\u1eadn b\u1ecf ch\u1ea1y, ch\u00ednh c\u00e1c th\u1ee7 l\u0129nh, h\u00e0o m\u1ee5c n\u00e0y - ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i qu\u00e2n Nguy\u1ec5n - d\u1ed3n \u0111u\u1ed5i, bao v\u00e2y b\u1eaft gi\u1ebft to\u00e0n b\u1ed9 qu\u00e2n T\u00e2y S\u01a1n. <\/p>\n<p>\u1ede \u0110\u00e0ng Ngo\u00e0i, ngo\u00e0i c\u00e1c l\u00e0ng m\u1ea1c ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t \u1edf v\u00f9ng trung du c\u00f2n c\u00f3 h\u1ec7 th\u1ed1ng ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n t\u1ed9c s\u1ed1ng \u0111\u00f4ng \u0111\u00fac tr\u00ean r\u1eebng n\u00fai - Nhi\u1ec1u khi, ch\u00ednh c\u00e1c l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng d\u00e2n t\u1ed9c n\u00e0y m\u1edbi l\u00e0 s\u1ee9c m\u1ea1nh h\u1ed7 tr\u1ee3 l\u1edbn nh\u1ea5t cho c\u00e1c cu\u1ed9c l\u1eadt \u0111\u1ed5, ph\u1ea3n kh\u00e1ng nh\u01b0 \u0111\u00e3 th\u1ea5y tr\u1ea3i d\u00e0i trong su\u1ed1t l\u1ecbch s\u1eed VN. Xu\u1ea5t ph\u00e1t t\u1eeb Thanh Ngh\u1ec7, l\u1ea5y s\u1ee9c m\u1ea1nh t\u1eeb \u0111\u1ed9i qu\u00e2n Thanh Ngh\u1ec7 ch\u1ed1ng h\u1ecd M\u1ea1c trong cu\u1ed9c chi\u1ebfn Nam B\u1eafc tri\u1ec1u, h\u1ecd Tr\u1ecbnh \u0111\u00e3 c\u00f3 s\u1ef1 ch\u1ed1ng \u0111\u1ee1 \u0111\u00e1ng k\u1ec3 c\u1ee7a quan, qu\u00e2n Thanh Ngh\u1ec7 t\u1eeb \u0111\u1ea5t thang m\u1ed9c. Ngo\u00e0i ra, h\u01a1n hai tr\u0103m n\u0103m ph\u00e1t tri\u1ec3n \u1edf trung du B\u1eafc b\u1ed9 c\u0169ng gi\u00fap tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh n\u00e0y nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 \u1ee7ng h\u1ed9 c\u1ee7a m\u1ed9t s\u1ed1 l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng c\u00f3 li\u00ean h\u1ec7. C\u00e1c v\u1ecb th\u1ee7 l\u0129nh, h\u00e0o m\u1ee5c, th\u1ed5 m\u1ee5c, l\u00fd tr\u01b0\u1edfng n\u00e0y m\u1edbi th\u1ef1c s\u1ef1 l\u00e0 l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng ng\u1ea7m b\u00ean c\u1ea1nh qu\u00e2n \u0111\u1ed9i ch\u00ednh quy.  <\/p>\n<p>C\u00e1i th\u1ebf l\u1ef1c n\u00e0y ch\u1ec9 \u0111\u1ed5 v\u1ee1 khi ch\u00ednh h\u1ecd Tr\u1ecbnh ph\u00e2n chia. Cu\u1ed9c \u0111\u1ea5u \u0111\u00e1 n\u00e0y, b\u1ec1 ngo\u00e0i l\u00e0 s\u1ef1 tranh gi\u00e0nh c\u1ee7a 2 v\u1ecb c\u00f4ng t\u1eed, nh\u01b0ng th\u1ef1c ch\u1ea5t s\u00e2u xa h\u01a1n l\u00e0 c\u1ee7a c\u00e1c quan trong tri\u1ec1u h\u1ecd Tr\u1ecbnh v\u1edbi 1 th\u1ebf l\u1ef1c l\u1edbn m\u1ea1nh: Ho\u00e0ng Ng\u0169 Ph\u00fac - Ho\u00e0ng \u0110\u00ecnh B\u1ea3o. Ho\u00e0ng Ng\u0169 Ph\u00fac l\u00e0 1 ho\u1ea1n quan m\u00e0 tr\u1edf th\u00e0nh Qu\u1eadn Vi\u1ec7p n\u1eafm gi\u1eef to\u00e0n b\u1ed9 qu\u00e2n l\u1ef1c h\u1ecd Tr\u1ecbnh, khi \u0111\u00e1nh \u0110\u00e0ng Trong th\u00e0nh c\u00f4ng th\u00ec danh th\u1ebf c\u00e0ng l\u00ean cao. Ho\u00e0ng \u0110\u00ecnh B\u1ea3o v\u1eeba l\u00e0 ch\u00e1u v\u1eeba l\u00e0 con nu\u00f4i Ho\u00e0ng Ng\u0169 Ph\u00fac, \u0111\u01b0\u1ee3c phong tr\u1ea5n th\u1ee7 Ngh\u1ec7 An m\u00e0 \u0111\u1ebfn ch\u00faa Tr\u1ecbnh S\u00e2m c\u0169ng ph\u1ea3i e ng\u1ea1i th\u1ebf l\u1ef1c qu\u00e1 l\u1edbn c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y. Nh\u01b0ng 1 ng\u01b0\u1eddi xu\u1ea5t th\u00e2n ho\u1ea1n quan th\u00ec gia th\u1ebf \u1edf m\u1ee9c n\u00e0o? Tr\u1ecbnh Kh\u1ea3i, d\u01b0\u1edbi s\u1ef1 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a c\u00e1c \u00f4ng quan trong tri\u1ec1u, \u0111\u00e3 th\u1ec3 hi\u1ec7n th\u00e1i \u0111\u1ed9 khinh gh\u00e9t v\u1edbi Ho\u00e0ng \u0110\u00ecnh B\u1ea3o ra m\u1eb7t. C\u00f3 \u0111i\u1ec1u ch\u1eafc c\u1ea7n ph\u1ea3i n\u00f3i th\u00eam, m\u1eb9 c\u1ee7a Tr\u1ecbnh Kh\u1ea3i l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Ngh\u1ec7 An. <\/p>\n<p>S\u1ef1 xung \u0111\u1ed9t c\u1ee7a th\u1ebf l\u1ef1c m\u1edbi l\u00ean h\u1ecd Ho\u00e0ng v\u1edbi l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng quan l\u1ea1i l\u00e2u \u0111\u1eddi h\u1ecd Tr\u1ecbnh - c\u1ed9ng h\u01b0\u1edfng c\u00f9ng xung \u0111\u1ed9t v\u00f9ng mi\u1ec1n c\u1ee7a nh\u00f3m l\u00ednh Thanh Ngh\u1ec7 v\u1edbi \u00f4ng ch\u1ec9 huy qu\u00ea B\u1eafc Giang - \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ec3 hi\u1ec7n ra ngo\u00e0i th\u00e0nh cu\u1ed9c gi\u00e0nh ng\u00f4i c\u1ee7a Tr\u1ecbnh Kh\u1ea3i. V\u00e0 t\u00e1c \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a n\u00f3 c\u00f2n khi\u1ebfn L\u00ea Duy Khi\u00eam (t\u1ee9c L\u00ea Chi\u00eau Th\u1ed1ng) tr\u1edf th\u00e0nh th\u00e1i t\u1eed c\u1ee7a tri\u1ec1u L\u00ea.<\/p>\n<p>Cha c\u1ee7a L\u00ea Duy Khi\u00eam l\u00e0 L\u00ea Duy V\u0129 b\u1ecb ch\u00faa Tr\u1ecbnh S\u00e2m c\u00f9ng phe nh\u00f3m c\u1ee7a Ho\u00e0ng Ng\u0169 Ph\u00fac, Ph\u1ea1m Huy \u0110\u0129nh h\u1ea1i ch\u1ebft \u0111\u1ec3 l\u1eadp L\u00ea Duy C\u1eadn l\u00e0m th\u00e1i t\u1eed. Sau khi gi\u1ebft ch\u1ebft Ho\u00e0ng \u0110\u00ecnh B\u1ea3o, nh\u00f3m binh Thanh Ngh\u1ec7 n\u00e0y t\u1ea1o s\u1ee9c \u00e9p \u0111\u01b0a L\u00ea Duy Khi\u00eam tr\u1edf v\u1ec1, bu\u1ed9c gi\u1ebft to\u00e0n b\u1ed9 v\u00e2y c\u00e1nh c\u1ee7a h\u1ecd Ho\u00e0ng, \u0111\u01b0a L\u00ea Duy Khi\u00eam th\u00e0nh th\u00e1i t\u1eed. Kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd ngo\u1ea1i c\u1ee7a L\u00ea Duy Khi\u00eam c\u00f3 quan h\u1ec7 ra sao v\u1edbi Thanh Ngh\u1ec7, nh\u01b0ng khi b\u1ecb T\u00e2y S\u01a1n \u0111u\u1ed5i gi\u1ebft, L\u00ea Chi\u00eau Th\u1ed1ng t\u1eebng c\u00f3 th\u1eddi gian ch\u1ea1y v\u1ec1 Thanh H\u00f3a trong khi gia \u0111\u00ecnh l\u1eabn qu\u1ea7n th\u1ea7n ch\u1ea1y l\u00ean ph\u00eda B\u1eafc. <\/p>\n<p>Nh\u01b0 v\u1eady, ta c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ea5y \"h\u1ea1t nh\u00e2n\" c\u1ee7a to\u00e0n b\u1ed9 r\u1ed1i lo\u1ea1n trong tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh h\u1ecd Tr\u1ecbnh n\u1eb1m \u1edf v\u1ecb ho\u1ea1n quan Ho\u00e0ng Ng\u0169 Ph\u00fac, hay suy lu\u1eadn r\u1ed9ng ra l\u00e0 xung \u0111\u1ed9t c\u1ee7a 1 \"tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh Thanh Ngh\u1ec7\" n\u1eb1m gi\u1eefa trung t\u00e2m B\u1eafc H\u00e0. H\u1ecd Tr\u1ecbnh \u1edf gi\u1eefa nh\u1eefng s\u1ee9c \u00e9p \"ph\u00f9 L\u00ea\", v\u1edbi danh ngh\u0129a ti\u1ebfm quy\u1ec1n vua, \u0111\u00e3 ch\u1ec9 nh\u1edd c\u1eady v\u00e0o l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng qu\u00e2n s\u1ef1 Thanh Ngh\u1ec7 \"t\u00e2m ph\u00fac\", \u0111\u1ec3 r\u1ed3i kh\u00f4ng th\u1ec3 tho\u00e1t ra kh\u1ecfi n\u00f3. <\/p>\n<p>V\u00e0 r\u1ed3i, Nguy\u1ec5n H\u1eefu Ch\u1ec9nh, thu\u1ed9c h\u1ea1 c\u1ee7a Ho\u00e0ng \u0110\u00ecnh B\u1ea3o, ch\u1ea1y xu\u1ed1ng Ph\u00fa Xu\u00e2n v\u1eddi qu\u00e2n T\u00e2y S\u01a1n. \u0110\u1ed9i qu\u00e2n n\u00e0y d\u1ec5 d\u00e0ng ph\u00e1 qua \"c\u00e1nh c\u1eeda\" Ngh\u1ec7 An v\u1ed1n l\u00e0 \u0111\u1ea5t tr\u1ea5n th\u1ee7 c\u0169 c\u1ee7a Ho\u00e0ng \u0110\u00ecnh B\u1ea3o, n\u01a1i m\u00e0 n\u0103m 1777 d\u00e2n \u0111\u00e3 ch\u1ebft \u0111\u00f3i \"10 ph\u1ea7n kh\u00f4ng c\u00f2n l\u1ea1i m\u1ed9t\". S\u1eed h\u1eb3n \u0111\u00e3 kh\u00f4ng v\u00f4 t\u00ecnh khi ghi s\u1ef1 ki\u1ec7n Ho\u00e0ng \u0110\u00ecnh B\u1ea3o xu\u1ea5t kho c\u1ee9u \u0111\u00f3i trong n\u0103m 1777, khi\u1ebfn nh\u00e2n d\u00e2n Ngh\u1ec7 An bi\u1ebft \u01a1n. <\/p>\n<p>Trong khi \u0111\u00f3, Tr\u1ecbnh Kh\u1ea3i l\u00ean ng\u00f4i d\u1ef1a v\u00e0o th\u1ebf l\u1ef1c c\u1ee7a 1 nh\u00f3m l\u00ednh \u00f4 h\u1ee3p ho\u00e0n to\u00e0n kh\u00f4ng c\u00f3 s\u1ef1 ki\u1ec3m so\u00e1t. Nh\u00f3m l\u00ednh n\u00e0y kh\u00f4ng ch\u1ec9 gi\u1ebft Ho\u00e0ng \u0110\u00ecnh B\u1ea3o m\u00e0 c\u00f2n ph\u00e1 ph\u00e1ch t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u00e0 c\u1eeda quan l\u1ea1i \u1edf \u0110\u00f4ng Kinh, ho\u00e0nh h\u00e0nh c\u01b0\u1edbp b\u00f3c, r\u1ed3i Tr\u1ecbnh Kh\u1ea3i ph\u1ea3i t\u00ednh k\u1ebf \u0111\u1ec3 di\u1ec7t tr\u1eeb \u0111\u1ed9i qu\u00e2n n\u00e0y nh\u01b0ng kh\u00f4ng sao l\u00e0m n\u1ed5i. S\u1ef1 o\u00e1n gh\u00e9t \u0111\u1ed1i v\u1edbi h\u1ecd Tr\u1ecbnh - m\u00e0 \u1edf \u0111\u00e2y l\u00e0 Tr\u1ecbnh Kh\u1ea3i, \u0111\u00e3 l\u00ean cao t\u1ed9t \u0111\u1ed9. Ngay c\u1ea3 nh\u1eefng th\u1ebf l\u1ef1c \u1ee7ng h\u1ed9 h\u1ecd Tr\u1ecbnh c\u0169ng kh\u00f4ng mu\u1ed1n ph\u00f2 t\u00e1 Tr\u1ecbnh Kh\u1ea3i, vi\u1ec7c Tr\u1ecbnh Kh\u1ea3i b\u1ecb ch\u00ednh thu\u1ed9c h\u1ea1 c\u1ee7a m\u00ecnh b\u00e1n \u0111\u1ee9ng c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 1 d\u1ea5u ch\u1ec9 cho \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3. Nghe Nguy\u1ec5n H\u1eefu Ch\u1ec9nh th\u1ed1ng su\u1ea5t qu\u00e2n T\u00e2y S\u01a1n (m\u01b0\u1ee3n danh h\u1ecd Nguy\u1ec5n Ph\u00fac) \u0111\u00e1nh l\u00ean, c\u00e1c quan ch\u1ec9 t\u00ecm c\u00e1ch b\u1ecf tr\u1ed1n cho nhanh. <\/p>\n<p>Nh\u01b0ng gh\u00e9t Tr\u1ecbnh Kh\u1ea3i kh\u00f4ng c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 \u01b0a T\u00e2y S\u01a1n, c\u0169ng nh\u01b0 m\u1ed1i xung \u0111\u1ed9t c\u1ee7a c\u00e1c quan v\u1edbi th\u1ebf l\u1ef1c h\u1ecd Ho\u00e0ng c\u0169ng ch\u1eb3ng v\u00ec th\u1ebf m\u00e0 m\u1ea5t. Nguy\u1ec5n H\u1eefu Ch\u1ec9nh ph\u1ea3i b\u1ecf ch\u1ea1y theo T\u00e2y S\u01a1n, hay t\u00ecm c\u00e1ch xu\u1ed1ng tr\u1ea5n th\u1ee7 Ngh\u1ec7 An sau n\u00e0y l\u00e0 bi\u1ec3u hi\u1ec7n c\u1ee7a \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3. L\u00ea Chi\u00eau Th\u1ed1ng s\u1eed d\u1ee5ng Nguy\u1ec5n H\u1eefu Ch\u1ec9nh, d\u00f9ng Ch\u1ec9nh \u0111\u1ec3 \u0111i ti\u00eau di\u1ec7t phe nh\u00f3m h\u1ecd Tr\u1ecbnh, c\u0169ng c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 \u0111\u00e3 t\u1ef1 c\u1eaft \u0111\u00f4i v\u00f9ng \u0111\u1ea5t v\u1ed1n \u0111\u00e3 nhi\u1ec1u xung \u0111\u1ed9t c\u1ee7a m\u00ecnh. Khi c\u00f3 vi\u1ec7c, 1 nh\u00e0 vua h\u1ecd L\u00ea h\u00e0ng tr\u0103m n\u0103m kh\u00f4ng danh kh\u00f4ng th\u1ebf kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00e0o quy t\u1eadp n\u1ed5i l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ec3 c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ed1ng l\u1ea1i d\u00f9 ngay \u1edf \u0111\u1ea5t \"thang m\u1ed9c\" nh\u00e0 m\u00ecnh. Thi\u1ebfu ng\u01b0\u1eddi li\u00ean k\u1ebft, c\u00e1c l\u00e0ng ch\u1ed1ng T\u00e2y S\u01a1n t\u1ef1 v\u0169 trang \u0111\u1ec3 r\u1ed3i b\u1ecb ti\u00eau di\u1ec7t t\u1eebng l\u00e0ng m\u1ed9t. <\/p>\n<p>Trong khi, c\u0169ng v\u1eabn nh\u1eefng th\u1ebf l\u1ef1c \u0111\u00f3, l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00f3 l\u1ea1i c\u00f3 th\u1ec3 ti\u1ebfp t\u1ee5c n\u1ed5i lo\u1ea1n li\u00ean t\u1ee5c trong su\u1ed1t th\u1eddi T\u00e2y S\u01a1n \u0111\u1ebfn Nguy\u1ec5n.  <\/p>\n<p>C\u00e1c vua L\u00ea (hay L\u00ea Chi\u00eau Th\u1ed1ng) c\u00f3 l\u1ebd \u0111\u1ebfn gi\u1edd ph\u00fat \u1ea5y m\u1edbi nh\u1eadn ra, nh\u1eefng k\u1ebb k\u00eau g\u1ecdi \"ph\u00f9 L\u00ea\" \u1ea5y c\u00f3 bao gi\u1edd l\u00e0 v\u00ec h\u1ecd L\u00ea \u0111\u00e2u. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>I.2. \u0110\u00e0ng Ngo\u00e0i \u0110\u1ec3 n\u00f3i v\u1ec1 \u0110\u00e0ng Ngo\u00e0i, tr\u01b0\u1edbc ti\u00ean c\u00f3 l\u1ebd c\u1ea7n ch\u00fa \u00fd \u0111\u1ebfn t\u00ecnh h\u00ecnh ch\u00ednh tr\u1ecb x\u00e3 h\u1ed9i c\u1ee7a n\u00f3. Trong \u0111\u00f3, c\u1ea7n ch\u00fa \u00fd \u0111\u1ebfn 1 \u0111i\u1ec3m \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t: N\u1ea1n \u0111\u00f3i x\u1ea3y ra ng\u00e0y c\u00e0ng d\u00e0y \u0111\u1eb7c. Theo \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t s\u1eed k\u00fd to\u00e0n th\u01b0 v\u00e0 C\u01b0\u01a1ng m\u1ee5c,nh\u1eefng n\u0103m ghi &#8220;\u0111\u00f3i&#8221; l\u00e0: 982, 1042, 1156, 1208, 1268, 1290, 1291, 1292, 1301, 1310, 1320, 1333, 1337, 1343, 1344, 1354, 1358, 1379, 1405, 1408, 1409, 1447, 1467, 1487, 1490, 1492, 1512, 1517, 1557, 1559, 1572, 1577, 1585, 1586, 1589, 1594, 1595, 1596, 1608, 1629, 1630, 1634, 1679, 1681, 1694, 1695, 1702, 1703, 1712, 1713, 1724, 1728, 1740, 1741, 1753, 1757, 1758, 1768, 1774, 1776, 1777, 1778, 1786, 1788, 1790. M\u00e0 h\u1ec5 \u0111\u00f3i l\u00e0 c\u00f3 c\u1ea3nh &#8220;d\u00e2n n\u1eb1m ch\u1ebft g\u1ed1i l\u00ean nhau&#8221;, &#8220;th\u00e2y ch\u1ebft \u0111\u1ea7y \u0111\u01b0\u1eddng&#8221;. Nh\u1eefng n\u0103m 1594 &#8211; ch\u1ebft 1\/3, 1596 &#8211; ch\u1ebft qu\u00e1 n\u1eeda d\u00e2n s\u1ed1, n\u0103m 1723 &#8220;s\u1ed1 d\u00e2n 10 ph\u1ea7n kh\u00f4ng c\u00f2n l\u1ea1i m\u1ed9t&#8221;. Ngay c\u1ea3 n\u0103m 1681, n\u1ea1n \u0111\u00f3i m\u00e0 trong S\u1eed k\u00fd ch\u1ec9 ghi \u0111\u01a1n gi\u1ea3n &#8220;\u0111\u00f3i&#8221; th\u00ec John Barrow, con lai Anh-Vi\u1ec7t s\u1ed1ng c\u1ea3 th\u1eddi th\u01a1 \u1ea5u \u1edf \u0110\u00f4ng Kinh mi\u00eau t\u1ea3 &#8220;n\u1ea1n \u0111\u00f3i kinh kh\u1ee7ng \u0111\u1ea7y tai h\u1ecda &#8211; nh\u01b0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7109,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[28,1],"tags":[],"class_list":["post-8855","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-lich-su-news","category-news"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8855","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8855"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8855\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7109"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8855"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8855"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8855"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}