{"id":8845,"date":"2017-08-20T22:55:39","date_gmt":"2017-08-20T15:55:39","guid":{"rendered":"http:\/\/truongan.name\/?p=8845"},"modified":"2017-12-06T15:12:35","modified_gmt":"2017-12-06T08:12:35","slug":"ts-lcdv-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/truongan.name\/?p=8845","title":{"rendered":"TS &#8211; LC&#038;\u0110V &#8211; 1"},"content":{"rendered":"<p>Ngay c\u1ea3 con voi th\u00ec s\u1edd c\u00e1i \u0111u\u00f4i n\u00f3 c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 k\u1ebft lu\u1eadn \"con voi c\u00f3 h\u00ecnh c\u00e1i ch\u1ed5i\". L\u1ecbch s\u1eed t\u1ea5t nhi\u00ean h\u1ed5ng c\u00f3 h\u00ecnh c\u00e1i ch\u1ed5i, n\u00ean l\u00e0m b\u00e0i ghi ch\u00e9p t\u1ed5ng h\u1ee3p \u0111\u1ec3 c\u00f3 g\u00ec c\u00f2n...<\/p>\n<p>B\u00e0i vi\u1ebft n\u00e0y ho\u00e0n to\u00e0n kh\u00f4ng c\u00f3 \u00fd v\u1ecb y\u00eau gh\u00e9t th\u01b0\u01a1ng h\u1eddn g\u00ec h\u1ebft, \u0111\u01a1n gi\u1ea3n l\u00e0 b\u00e0i t\u1ed5ng h\u1ee3p ki\u1ebfn th\u1ee9c t\u1ed5ng qu\u00e1t. M\u1ea5y ch\u1eef vi\u1ebft t\u1eaft tr\u00ean kia c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ecdc l\u00e0 \"T\u00e2y S\u01a1n - L\u00ean cao v\u00e0 \u0111\u1ed5 v\u1ee1\". <img src=\"http:\/\/truongan.name\/smilies\/21.gif\" alt=\":))\" class=\"wp-smiley\" style=\"height: 1em; max-height: 1em;\" \/><\/p>\n<p>---<\/p>\n<h3 style=\"text-align: center;\"><strong>I. B\u1ed1i c\u1ea3nh<\/strong><\/h3>\n<p><strong>1. \u0110\u00e0ng Trong<\/strong><\/p>\n<p>Cu\u1ed9c n\u1ed5i d\u1eady c\u1ee7a T\u00e2y S\u01a1n b\u1eaft ngu\u1ed3n t\u1eeb Quy Nh\u01a1n - sau n\u00e0y l\u00e0 B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, nh\u01b0ng \u0111\u00e2y ch\u1eb3ng ph\u1ea3i l\u00e0 cu\u1ed9c n\u1ed5i d\u1eady \u0111\u1ea7u ti\u00ean v\u00e0 duy nh\u1ea5t \u1edf \u0111\u1ecba \u0111i\u1ec3m n\u00e0y. Truy ng\u01b0\u1ee3c th\u1eddi gian, n\u0103m 1695 \u0111\u1eddi ch\u00faa Minh \u0111\u00e3 c\u00f3 cu\u1ed9c n\u1ed5i d\u1eady m\u00e0 s\u1eed ghi ch\u00e9p:<\/p>\n<p><em>\"Ng\u01b0\u1eddi l\u00e1i bu\u00f4n \u1edf Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i t\u00ean l\u00e0 Linh (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) t\u1ee5 \u0111\u1ea3ng h\u01a1n 100 ng\u01b0\u1eddi, t\u1ef1 x\u01b0ng l\u00e0 Linh V\u01b0\u01a1ng, t\u1ea1o chi\u1ebfn thuy\u1ec1n, \u0111\u00fac binh kh\u00ed, c\u00f9ng ng\u01b0\u1eddi Quy Ninh l\u00e0 Qu\u1ea3ng Ph\u00fa (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) h\u1ee3p \u0111\u1ea3ng, ra v\u00e0o n\u00fai r\u1eebng, ho\u00e0nh h\u00e0nh c\u01b0\u1edbp b\u00f3c, quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng kh\u00f4ng d\u1eb9p \u0111\u01b0\u1ee3c, nh\u00e2n d\u00e2n s\u1ee3 h\u00e3i ch\u1ea1y b\u00e1o l\u00ean. Ch\u00faa sai dinh Qu\u1ea3ng Nam h\u1ee3p v\u1edbi hai ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, Quy Ninh \u0111em qu\u00e2n \u0111i \u0111\u00e1nh.\"<\/em><\/p>\n<p>D\u00f9 ch\u1ec9 v\u00e0i d\u00f2ng trong s\u1eed, nh\u01b0ng r\u00f5 r\u00e0ng quy m\u00f4 c\u1ee7a cu\u1ed9c n\u1ed5i d\u1eady n\u00e0y kh\u00f4ng nh\u1ecf, khi ph\u1ea3i t\u1eadp h\u1ee3p qu\u00e2n binh 3 ph\u1ee7 \u0111i \u0111\u00e1nh m\u1edbi b\u00ecnh \u0111\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c. Qu\u1ea3ng Ph\u00fa tr\u1ed1n \u0111\u1ebfn Ph\u00fa Y\u00ean, b\u1ecb b\u1eaft. V\u00e0 r\u1ed3i ch\u1ec9 v\u00e0i n\u0103m sau, v\u00e0o n\u0103m 1708, l\u1ea1i c\u00f3 1 v\u1ee5 m\u01b0u ph\u1ea3n t\u1ea1i v\u00f9ng n\u00e0y:<\/p>\n<p><em>\"N\u1ed9i h\u1eefu ph\u00f2 m\u00e3 T\u1ed1ng Ph\u01b0\u1edbc Thi\u1ec7u (con N\u1ed9i t\u1ea3 ch\u01b0\u1edfng dinh T\u1ed1ng Ph\u01b0\u1edbc Tr\u00ed) m\u01b0u ph\u1ea3n, b\u1ecb mi\u1ec5n l\u00e0m d\u00e2n th\u01b0\u1eddng. Tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 Thi\u1ec7u c\u00f9ng Cai \u0111\u1ed9i Nguy\u1ec5n C\u1eedu Kh\u00e2m (con Nguy\u1ec5n C\u1eedu \u1ee9ng) ng\u1ea7m m\u01b0u l\u00e0m b\u1eady. Nh\u00e2n khi C\u00e2u k\u00ea H\u00f2a \u0110\u1ee9c l\u00e3nh qu\u00e2n \u0111i \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c, Thi\u1ec7u ng\u1ea7m sai thu\u1ed9c h\u1ea1 l\u00e0 b\u1ecdn Tr\u1ecbnh Ngh\u1ec7, T\u01b0\u1eddng V\u00e2n (\u0111\u1ec1u kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) v\u00e0o Qu\u1ea3ng Nam, th\u1ea7m k\u1ebft nh\u1eefng tay h\u00e0o ki\u1ec7t, m\u01b0u \u0111\u1ed3 tr\u01b0\u1edbc l\u1ea5y B\u00ecnh Khang, sau l\u1ea5y Ph\u00fa Y\u00ean, r\u1ed3i tr\u1edf v\u1ec1 l\u1ea5y Qu\u1ea3ng Nam, c\u01b0\u1edbp qu\u00e2n H\u00f2a \u0110\u1ee9c, th\u1eb3ng t\u1edbi Ch\u00ednh dinh, ph\u00f3ng l\u1eeda n\u1ed5i lo\u1ea1n. T\u00f4n Th\u1ea5t Th\u1eadn c\u0169ng d\u1ef1 m\u01b0u \u1ea5y, \u0111\u1ebfn khi m\u01b0u ti\u1ebft l\u1ed9 th\u00ec \u0111em vi\u1ec7c c\u00e1o ph\u00e1t ra.\"<\/em> <\/p>\n<p>M\u1ed9t \u0111i\u1ec3m \u0111\u00e1ng l\u01b0u \u00fd kh\u00e1c c\u1ee7a c\u00e1c v\u1ee5 n\u1ed5i lo\u1ea1n trong \u0111\u1eddi ch\u00faa Nguy\u1ec5n l\u00e0 s\u1ef1 tham gia c\u1ee7a c\u00e1c t\u00f4n th\u1ea5t. Nh\u01b0 tr\u00ean kia n\u00f3i r\u00f5 m\u01b0u \u0111\u1ed3 \"th\u1ea7m k\u1ebft nh\u1eefng tay h\u00e0o ki\u1ec7t\" - n\u00f3i c\u00e1ch kh\u00e1c l\u00e0 th\u1ee7 l\u0129nh c\u1ee7a nh\u1eefng nh\u00f3m, h\u1ed9i, \u0111o\u00e0n \u0111\u1ee7 s\u1ee9c \u0111\u1ec3 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c \u0111i\u1ec1u tr\u00ean. Nh\u1edb l\u1ea1i cu\u1ed9c n\u1ed5i lo\u1ea1n c\u1ee7a t\u00f4n th\u1ea5t t\u1eeb th\u1eddi ch\u00faa Th\u01b0\u1ee3ng cho \u0111\u1ebfn ch\u00faa Hi\u1ec1n, d\u00f9 kh\u00f4ng n\u00f3i r\u00f5, c\u0169ng l\u00e0 1 \u0111i\u1ec1u t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1: Cu\u1ed1n s\u1ed5 \"\u0110\u1ed3ng t\u00e2m h\u01b0\u1edbng thu\u1eadn\" m\u00e0 ch\u00faa Th\u01b0\u1ee3ng ph\u1ea3i cho v\u00f5 s\u0129 \u0111\u1ebfn Qu\u1ea3ng Nam, \u00e2m th\u1ea7m gi\u1ebft t\u1ea5t c\u1ea3 ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 t\u00ean trong s\u1ed5, ch\u00faa Hi\u1ec1n ph\u1ea3i cho \u0111\u1ed1t \u0111\u1ec3 l\u1ea5y danh, ch\u1eafc ch\u1eafn \u0111\u00e3 c\u00f3 nh\u1eefng c\u00e1i t\u00ean m\u00e0 ngay c\u1ea3 nh\u00e0 ch\u00faa c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1eddng ch\u00ednh ch\u00ednh h\u1ea1 th\u1ee7 \u0111\u01b0\u1ee3c. <\/p>\n<p>N\u00ean nh\u1edb \u0110\u00e0ng Trong l\u00e0 n\u01a1i m\u00e0 1 anh \"ch\u1ee7 bu\u00f4n ng\u1ef1a\" nh\u01b0 Ch\u00e2u V\u0103n Ti\u1ebfp c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 n\u1eafm gi\u1eef c\u1ea3 1 \u0111\u1ed9i qu\u00e2n c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea7u v\u1edbi T\u00e2y S\u01a1n, c\u00f3 quan h\u1ec7 v\u1edbi nh\u00f3m ng\u01b0\u1eddi Th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ee7 \u0111\u1ec3 Nguy\u1ec5n Long c\u1ea7m qu\u00e2n ch\u1eb7n \u0111\u01b0\u1eddng Th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ea1o h\u00e0ng ch\u1ee5c n\u0103m d\u00e0i. V\u00e0 Ch\u00e2u V\u0103n Ti\u1ebfp ch\u1ec9 l\u00e0 1 th\u01b0\u01a1ng bu\u00f4n b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng trong h\u1ec7 th\u1ed1ng th\u01b0\u01a1ng bu\u00f4n tr\u1ea3i kh\u1eafp v\u00f9ng \u0111\u1ea5t n\u00e0y. <\/p>\n<p>\u0110i\u1ec1u n\u00e0y cho th\u1ea5y c\u00e1c cu\u1ed9c n\u1ed5i lo\u1ea1n tranh gi\u00e0nh ng\u00f4i ch\u00faa trong h\u1ecd Nguy\u1ec5n \u0111\u00e3 kh\u00f4ng c\u00f2n d\u1eebng \u1edf nh\u1eefng \u0111\u1ea5u \u0111\u00e1 c\u00e1 nh\u00e2n v\u00e0 l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng qu\u00e2n \u0111\u1ed9i ri\u00eang bi\u1ec7t h\u1ecd c\u00f3 th\u1ec3 t\u1eadp h\u1ee3p m\u00e0 \u0111\u00e3 lan ra t\u1edbi nh\u1eefng l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng kh\u00e1c \u1edf v\u00f9ng \u0111\u1ea5t n\u00e0y. \u0110\u1ebfn l\u01b0\u1ee3t h\u1ecd, c\u00e1c l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng kia c\u0169ng t\u00ecm c\u00e1ch c\u00e2u k\u1ebft, n\u01b0\u01a1ng nh\u1edd danh th\u1ebf c\u1ee7a c\u00e1c \u00f4ng h\u1ecd Nguy\u1ec5n Ph\u00fac \u0111\u1ec3 m\u01b0u c\u1ea7u vi\u1ec7c ri\u00eang c\u1ee7a m\u00ecnh.<\/p>\n<p>M\u00e0 trong v\u00f9ng \u0111\u1ea5t \u0110\u00e0ng Trong, ta c\u00f3 g\u00ec? Ngo\u1ea1i tr\u1eeb l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t t\u1eadp trung ch\u1ee7 y\u1ebfu \u1edf Thu\u1eadn H\u00f3a, m\u1ed9t \u00edt \u1edf Qu\u1ea3ng Nam, t\u1eeb Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i \u0111\u1ed5 xu\u1ed1ng \u0111\u00e3 l\u00e0 v\u00f9ng \u0111\u1ea5t c\u1ee7a \u0111\u1ee7 t\u1ed9c ng\u01b0\u1eddi. Chi\u00eam Th\u00e0nh l\u00e0 1 qu\u1ed1c gia \u0111a d\u00e2n t\u1ed9c, l\u00e0 nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc c\u00f3 k\u1ebft c\u1ea5u ki\u1ec3u mandala t\u1eadp trung c\u00e1c ti\u1ec3u qu\u1ed1c nh\u1ecf l\u1ebb c\u1ee7a nhi\u1ec1u d\u00e2n t\u1ed9c kh\u00e1c nhau. <\/p>\n<p>Ch\u00faa Nguy\u1ec5n t\u00ecm m\u1ecdi c\u00e1ch \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0a \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t xu\u1ed1ng, t\u1eadp trung \u1edf 2 \"\u0111\u1ea7u m\u1ed1i\": Quy Nh\u01a1n v\u00e0 Gia \u0110\u1ecbnh. 2 cu\u1ed9c di d\u00e2n l\u1edbn nh\u1ea5t \u0111\u01b0\u1ee3c ghi trong s\u1eed s\u00e1ch l\u00e0 l\u00fac ch\u00faa Hi\u1ec1n \u0111\u01b0a 2 v\u1ea1n t\u00f9 binh b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c \u1edf Ngh\u1ec7 An xu\u1ed1ng Quy Nh\u01a1n, v\u00e0 n\u0103m 1698, sau khi \"kinh l\u00fd\" Gia \u0110\u1ecbnh, ch\u00faa Minh \u0111\u01b0a d\u00e2n \u1edf Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb \u0111\u1ebfn Gia \u0110\u1ecbnh. 2 \u0111\u1ecba \u0111i\u1ec3m n\u00e0y v\u1ec1 sau qu\u1ea3 nhi\u00ean l\u00e0 \"\u0111i\u1ec3m n\u00f3ng\" c\u1ee7a chi\u1ebfn tranh. Hay n\u00f3i c\u00e1ch kh\u00e1c, l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ee7 \u0111\u1ec3 c\u00f3 th\u1ec3 k\u1ebft n\u1ed1i th\u00e0nh h\u1ec7 th\u1ed1ng \u0111\u1ec3 th\u1ef1c hi\u1ec7n cu\u1ed9c chi\u1ebfn tranh n\u00e0y ch\u1ec9 c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t. C\u00e1c l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng d\u00e2n t\u1ed9c kh\u00e1c ch\u1ec9 l\u00e0 th\u00e0nh ph\u1ea7n gi\u00fap \u0111\u1ee1 h\u1ed7 tr\u1ee3, c\u00f3 th\u1ec3 d\u1ec5 d\u00e0ng b\u1ecb ti\u00eau di\u1ec7t, b\u1eaft quy ph\u1ee5c, thay \u0111\u1ed5i... <\/p>\n<p>Nh\u01b0ng d\u00f9 v\u1eady, kh\u00f4ng th\u1ec3 coi th\u01b0\u1eddng s\u1ee9c m\u1ea1nh c\u1ee7a l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng \"\u00f4 h\u1ee3p\" n\u00e0y n\u1ebfu c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng k\u1ebft n\u1ed1i h\u1ecd l\u1ea1i. Nh\u1eefng cu\u1ed9c n\u1ed5i d\u1eady c\u1ee7a c\u00e1c l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng n\u00e0y trong th\u1eddi ch\u00faa Nguy\u1ec5n v\u1eabn th\u01b0\u1eddng x\u1ea3y ra lu\u00f4n, l\u00fac th\u00ec l\u00e0 vua Chi\u00eam Th\u00e0nh, l\u00fac th\u00ec l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n t\u1ed9c (nh\u01b0 trong \"Chuy\u1ec7n ch\u00e0ng L\u00eda\"), v\u00e0 \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 th\u01b0\u01a1ng nh\u00e2n ng\u01b0\u1eddi Hoa. <\/p>\n<p>Quy Nh\u01a1n l\u00e0 kinh \u0111\u00f4 c\u0169 c\u1ee7a Chi\u00eam Th\u00e0nh, n\u01a1i c\u00f3 th\u01b0\u01a1ng ph\u1ed1 c\u1ed5 ng\u00e0n n\u0103m tu\u1ed5i N\u01b0\u1edbc M\u1eb7n. Chi\u00eam Th\u00e0nh c\u00f3 tr\u00ecnh \u0111\u1ed9 th\u01b0\u01a1ng nghi\u1ec7p r\u1ea5t cao, \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfp n\u1ed1i v\u00e0o \u0111\u1eddi ch\u00faa Nguy\u1ec5n v\u1edbi h\u1ec7 th\u1ed1ng th\u01b0\u01a1ng ph\u1ed1, ngu\u1ed3n, ch\u1ee3 \u0111an c\u00e0i kh\u1eafp t\u1eeb v\u00f9ng n\u00fai cho \u0111\u1ebfn \u0111\u1ed3ng b\u1eb1ng. V\u00e0 t\u1eeb \u0111\u1eddi ch\u00faa Nguy\u1ec5n \u0111\u00e3 s\u1edbm c\u00f3 nh\u1eefng tin t\u1ee9c b\u1ea5t \u1ed5n v\u1ec1 h\u1ea3i t\u1eb7c t\u1eadp h\u1ee3p quanh v\u00f9ng n\u00e0y. L\u1eadp nghi\u1ec7p tr\u00ean v\u00f9ng \u0111\u1ea5t kh\u00f4 c\u1eb1n, h\u1ecd Nguy\u1ec5n d\u00f9ng th\u01b0\u01a1ng nghi\u1ec7p \u0111\u1ec3 t\u1ea1o d\u1ef1ng s\u1ee9c m\u1ea1nh cho v\u01b0\u01a1ng tri\u1ec1u, k\u1ec3 c\u1ea3 gi\u1eef cho d\u00e2n ch\u00fang no \u1ea5m - Nh\u01b0 v\u1ee5 vi\u1ec7c \u0111\u1eddi ch\u00faa Th\u01b0\u1ee3ng, d\u00e2n ch\u00fang Qu\u1ea3ng Nam nh\u1ed5 l\u00faa tr\u1ed3ng d\u00e2u, ch\u1ec9 c\u1ea7n Ch\u00e2n L\u1ea1p kh\u00f4ng b\u00e1n g\u1ea1o l\u00ean l\u00e0 n\u1ea1n \u0111\u00f3i to x\u1ea3y ra. Th\u01b0\u01a1ng bu\u00f4n - \u1edf \u0111\u00e2y l\u00e0 l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng kinh th\u01b0\u01a1ng ng\u01b0\u1eddi Hoa - \u0111\u00f3ng vai tr\u00f2 c\u1ef1c k\u1ef3 quan tr\u1ecdng trong to\u00e0n b\u1ed9 \u0111\u1eddi s\u1ed1ng \u0110\u00e0ng Trong. <\/p>\n<p>V\u00e0 nh\u01b0 \u0111\u00e3 n\u00f3i tr\u00ean, li\u00ean t\u1ee5c, li\u00ean t\u1ee5c nh\u1eefng cu\u1ed9c n\u1ed5i lo\u1ea1n d\u00ednh d\u00e1ng t\u1edbi c\u00e1c l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng n\u00e0y x\u1ea3y ra. T\u1eeb c\u00e1c t\u00f4n th\u1ea5t \u00e2m m\u01b0u chi\u1ebfm \u0111\u1ea5t \u0111\u00e1nh l\u00ean \u0111\u1ebfn n\u1ed5i lo\u1ea1n ri\u00eang l\u1ebb nh\u01b0 Linh V\u01b0\u01a1ng. Cho \u0111\u1ebfn khi T\u00e2y S\u01a1n n\u1ed5i l\u00ean, h\u1ecd c\u0169ng s\u1eed d\u1ee5ng l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng then ch\u1ed1t nh\u1ea5t: t\u1eeb b\u1ecdn h\u1ea3i t\u1eb7c ng\u01b0\u1eddi Hoa T\u1eadp \u0110\u00ecnh, L\u00fd T\u00e0i cho \u0111\u1ebfn nh\u1eefng \u00f4ng th\u01b0\u01a1ng bu\u00f4n nh\u01b0 Huy\u1ec1n Kh\u00ea (kh\u00f4ng li\u00ean quan g\u00ec \u0111\u1ebfn h\u00f2a th\u01b0\u1ee3ng Huy\u1ec1n Kh\u00ea \u0111\u00e2u).<\/p>\n<p>Trong th\u1eddi k\u1ef3 \u0111\u1ea7u c\u1ee7a T\u00e2y S\u01a1n, ch\u1ec9 th\u1ea5y T\u1eadp \u0110\u00ecnh v\u00e0 L\u00fd T\u00e0i x\u00f4ng tr\u1eadn. \u0110\u1ebfn khi T\u1eadp \u0110\u00ecnh, L\u00fd T\u00e0i b\u1ecb qu\u00e2n Tr\u1ecbnh \u0111\u00e1nh tan \u1edf Qu\u1ea3ng Nam, T\u00e2y S\u01a1n ph\u1ea3i v\u1ed9i v\u00e3 c\u1ea7u h\u00f2a nh\u1eadn ch\u1ee9c phong c\u1ee7a Tr\u1ecbnh, cho th\u1ea5y l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng H\u00f2a Ngh\u0129a qu\u00e2n n\u00e0y quan tr\u1ecdng nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o.<\/p>\n<p>Nh\u00e2n n\u00f3i \u0111\u1ebfn tr\u1eadn chi\u1ebfn \u1edf Qu\u1ea3ng Nam, l\u1ea1i c\u1ea7n nh\u1eafc \u0111\u1ebfn 1 vi\u1ec7c m\u00e0 m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u b\u1ecf qua: H\u1ed9i An b\u1ecb san th\u00e0nh b\u00ecnh \u0111\u1ecba do tr\u1eadn chi\u1ebfn c\u1ee7a qu\u00e2n H\u00f2a Ngh\u0129a v\u00e0 l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng ng\u01b0\u1eddi Hoa \u1edf H\u1ed9i An.<\/p>\n<p>Theo s\u1eed s\u00e1ch ghi, ch\u00faa Nguy\u1ec5n Ph\u00fac Thu\u1ea7n ch\u1ea1y \u0111\u1ebfn Qu\u1ea3ng Nam, nh\u01b0ng \u1edf \u0111\u00e2y \u0111ang b\u1ecb n\u1ea1n \u0111\u00f3i, nh\u1eafm kh\u00f4ng \u1edf \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00ean giao nhi\u1ec7m v\u1ee5 l\u1ea1i cho \u0110\u00f4ng cung Nguy\u1ec5n Ph\u00fac D\u01b0\u01a1ng. Nguy\u1ec5n Ph\u00fac D\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e3 chi\u00eau t\u1eadp l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng \u1edf H\u1ed9i An \u0111\u1ec3 ch\u1ed1ng c\u1ef1 qu\u00e2n T\u00e2y S\u01a1n, d\u1eabn \u0111\u1ebfn k\u1ebft qu\u1ea3 H\u1ed9i An b\u1ecb h\u1ee7y ho\u1ea1i ho\u00e0n to\u00e0n. <\/p>\n<p>V\u00e0 \u0111\u1ed9i qu\u00e2n H\u00f2a Ngh\u0129a n\u00e0y, khi \u0111\u1ebfn Gia \u0110\u1ecbnh, l\u1ea1i xung \u0111\u1ed9t v\u1edbi qu\u00e2n \u0110\u00f4ng S\u01a1n, l\u00e0 \u0111\u1ed9i qu\u00e2n t\u1eadp h\u1ee3p \u0111\u1ec3 b\u1ea3o v\u1ec7 ch\u00faa Nguy\u1ec5n, trong s\u1ed1 n\u00e0y h\u1eb3n kh\u00f4ng \u00edt ng\u01b0\u1eddi \u1edf C\u00f9 lao Ph\u1ed1, n\u01a1i \u0111\u00e3 b\u1ecb T\u00e2y S\u01a1n \u0111\u1ed1t ch\u00e1y. <\/p>\n<p>Nh\u01b0 v\u1eady, \u0111\u1ea1o qu\u00e2n H\u00f2a Ngh\u0129a m\u00e0 T\u00e2y S\u01a1n khuy\u1ebfn d\u1ee5 \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00fac \u0111\u1ea7u v\u1ed1n l\u00e0 1 l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng ho\u00e0n to\u00e0n \u0111\u1ed1i kh\u00e1ng v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi Hoa s\u1ed1ng l\u00e2u \u0111\u1eddi \u1edf \u0110\u00e0ng Trong. Nh\u00ecn th\u00e2n ph\u1eadn h\u1ea3i t\u1eb7c c\u1ee7a T\u1eadp \u0110\u00ecnh v\u00e0 L\u00fd T\u00e0i c\u00f3 th\u1ec3 hi\u1ec3u nh\u00f3m ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y ch\u00ednh l\u00e0 nh\u00f3m h\u1ea3i t\u1eb7c h\u00ecnh th\u00e0nh t\u1eeb n\u1eeda cu\u1ed1i \u0111\u1eddi C\u00e0n Long, s\u1ed1ng nh\u1edd v\u00e0o c\u01b0\u1edbp b\u00f3c v\u00e0 l\u1ea5y v\u00f9ng ven bi\u1ec3n Vi\u1ec7t Nam \u0111\u1ec3 \u1ea9n n\u00e1u, c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00e1nh c\u01b0\u1edbp thuy\u1ec1n th\u01b0\u01a1ng m\u1ea1i n\u1ed9i \u0111\u1ecba l\u1eabn bu\u00f4n l\u1eadu c\u1ea1nh tranh - Nh\u01b0 v\u1ea5n n\u1ea1n h\u1ea3i t\u1eb7c Trung Qu\u1ed1c m\u00e0 tri\u1ec1u Nguy\u1ec5n ph\u1ea3i \u0111\u1ed1i ph\u00f3 su\u1ed1t sau n\u00e0y. <\/p>\n<p>\u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y l\u1ea1i n\u1ed5i l\u00ean 1 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 th\u1eafc m\u1eafc \u0111i\u1ec1u m\u00e0 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi tin: N\u1ea1n ti\u1ec1n k\u1ebdm \u0111\u00e3 \u0111\u1ea9y c\u00e1c th\u01b0\u01a1ng nh\u00e2n t\u1ea1o ph\u1ea3n? Nh\u01b0ng t\u1ea1i sao ch\u1ec9 c\u00f3 th\u01b0\u01a1ng nh\u00e2n \u1edf v\u00f9ng Quy Nh\u01a1n t\u1ea1o ph\u1ea3n, trong khi th\u01b0\u01a1ng nh\u00e2n \u1edf c\u00e1c v\u00f9ng kh\u00e1c v\u1eabn theo ch\u00faa Nguy\u1ec5n, \u0111\u1ebfn n\u1ed7i \u0111\u1ec3 c\u00e1c trung t\u00e2m th\u01b0\u01a1ng m\u1ea1i \u0110\u00e0ng Trong b\u1ecb h\u1ee7y ho\u1ea1i ho\u00e0n to\u00e0n?<\/p>\n<p>C\u00f3 l\u1ebd ta ph\u1ea3i hi\u1ec3u ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i vi\u1ec7c n\u00e0y: Kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng ti\u1ec1n k\u1ebdm l\u00e0m ch\u00ednh s\u1ee9c m\u1ea1nh c\u1ee7a tri\u1ec1u Nguy\u1ec5n lung lay ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0m b\u00ean t\u1ea1o ph\u1ea3n m\u1ea1nh h\u01a1n. Cu\u1ed9c kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng n\u00e0y \u0111i c\u00f9ng v\u1edbi cu\u1ed9c chi\u1ebfn \u1edf Ch\u00e2n L\u1ea1p - H\u00e0 Ti\u00ean n\u0103m 1771-1774, k\u00e9o d\u00e0i \u0111\u1ebfn c\u1ea3 khi Nguy\u1ec5n Ph\u00fac \u00c1nh l\u00ean ng\u00f4i ch\u00faa ph\u1ea3i c\u1eed ph\u00f2 m\u00e3 Nguy\u1ec5n H\u1eefu Th\u1ee5y \u0111\u1ebfn Ch\u00e2n L\u1ea1p \u0111\u00e0m ph\u00e1n v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi sau n\u00e0y l\u00e0 vua Rama I, M\u1ea1c Thi\u00ean T\u1ee9 ph\u1ea3i d\u1eddi \u0111\u1ebfn \u1edf Tr\u1ea5n Giang. Qu\u00e2n Nguy\u1ec5n r\u00f5 r\u00e0ng \u0111\u00e3 d\u00f9ng to\u00e0n l\u1ef1c \u1edf ph\u00eda Nam, t\u1eadp trung nh\u1eefng \u0111\u1ea1i t\u01b0\u1edbng nh\u01b0 T\u1ed1ng Ph\u00fac Hi\u1ec7p, Nguy\u1ec5n C\u1eedu \u0110\u00e0m - v\u00e0 khi T\u00e2y S\u01a1n n\u1ed5i l\u00ean, ch\u1ec9 c\u00f3 qu\u00e2n c\u1ee7a T\u1ed1ng Ph\u00fac Hi\u1ec7p t\u1eeb Gia \u0110\u1ecbnh k\u00e9o l\u00ean m\u1edbi \u0111e d\u1ecda \u0111\u01b0\u1ee3c. <\/p>\n<p>Nh\u01b0 \u0111\u00e3 n\u00f3i, tri\u1ec1u Nguy\u1ec5n l\u1ea5y s\u1ee9c m\u1ea1nh t\u1eeb th\u01b0\u01a1ng m\u1ea1i. Khi n\u1ec1n th\u01b0\u01a1ng m\u1ea1i n\u00e0y lung lay, d\u00f9 v\u1eabn c\u00f3 th\u1ec3 k\u00eau g\u1ecdi 1 s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi \u1ee7ng h\u1ed9, nh\u01b0ng qu\u00e2n Nguy\u1ec5n ch\u1eb3ng c\u00f2n \u0111\u1ee7 s\u1ee9c \u0111\u1ec3 l\u00e0m g\u00ec, v\u00e0 c\u00e1c l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng \u1ee7ng h\u1ed9 1 l\u00e0 ng\u00e3ng ra, 2 c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f2n \u0111\u1ee7 s\u1ee9c l\u1ef1c. Trong khi \u0111\u00f3, m\u1ea3nh \u0111\u1ea5t Thu\u1eadn Qu\u1ea3ng c\u1ee7a h\u1ecd Nguy\u1ec5n ch\u1ec9 c\u1ea7n \u0111\u1ee9t g\u00e3y ngu\u1ed3n cung \u1ee9ng h\u00e0ng h\u00f3a l\u00e0 n\u1ea1n \u0111\u00f3i kh\u1ee7ng khi\u1ebfp x\u1ea3y ra. <\/p>\n<p>Ta h\u00e3y nh\u1edb \u0111\u1ebfn m\u01b0u k\u1ebf c\u1ee7a \u00f4ng \u0111\u1ea1i s\u1ee9 Anh v\u00e0o th\u1ebf k\u1ef7 19: Mu\u1ed1n \u0111\u00e1nh VN, c\u1ee9 c\u1eaft \u0111\u1ee9t \u0111\u01b0\u1eddng li\u00ean l\u1ea1c, cung \u1ee9ng gi\u1eefa c\u00e1c v\u00f9ng Nam Trung B\u1eafc.<\/p>\n<p>Nh\u01b0ng \u0111\u1eb7t c\u00e2u h\u1ecfi \"T\u1ea1i sao l\u1ea1i l\u00e0 th\u01b0\u01a1ng nh\u00e2n \u1edf Quy Nh\u01a1n?\" th\u00ec c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00e3 soi s\u00e1ng \u0111\u01b0\u1ee3c 1 vi\u1ec7c: \u0110\u00e2y l\u00e0 1 v\u00f9ng \u0111\u1ea5t r\u1ea5t \"\u0111\u1eb7c th\u00f9\". Ph\u1ed1 N\u01b0\u1edbc M\u1eb7n l\u00e0 khu th\u01b0\u01a1ng ph\u1ed1 c\u1ed5 h\u01a1n h\u1eb3n H\u1ed9i An, Thanh H\u00e0 l\u1eabn Gia \u0110\u1ecbnh. V\u00e0 c\u00e1c m\u1ed1i k\u1ebft n\u1ed1i trong khu v\u1ef1c n\u00e0y c\u0169ng mang t\u00ednh \u0111\u1eb7c th\u00f9 cao. \u0110i l\u00ean v\u00f9ng n\u00fai th\u00ec l\u00e0 \u0111\u1ea5t c\u1ee7a c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c v\u1ed1n thu\u1ed9c Chi\u00eam Th\u00e0nh c\u0169, \u0111i xu\u1ed1ng th\u00ec l\u00e0 di d\u00e2n c\u00f3 t\u1ed5 ti\u00ean l\u00e0 t\u00f9 binh c\u1ee7a ch\u00faa Nguy\u1ec5n, xu\u1ed1ng ph\u01b0\u01a1ng Nam th\u00ec l\u00e0 \u0111\u1ea5t c\u1ee7a Chi\u00eam Th\u00e0nh, l\u00ean ph\u00eda B\u1eafc l\u00e0 v\u00f9ng Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i m\u00e0 \u0111\u1ebfn t\u1eadn th\u1eddi Ph\u00e1p thu\u1ed9c c\u00f2n li\u00ean t\u1ee5c c\u00f3 tin b\u00e1o v\u1ec1 \"b\u1ecdn gi\u1eb7c m\u1ecdi\".<\/p>\n<p>Th\u1eddi k\u1ef3 \u0111\u1ea7u, l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng T\u00e2y S\u01a1n c\u00f3 g\u00ec: H\u00f2a Ngh\u0129a qu\u00e2n c\u1ee7a T\u1eadp \u0110\u00ecnh, L\u00fd T\u00e0i, qu\u00e2n c\u1ee7a n\u1eef ch\u00faa Th\u1ea1ch Th\u00e0nh chi\u1ebfm Ph\u00fa Y\u00ean, qu\u00e2n c\u1ee7a Chi\u00eam Th\u00e0nh g\u00f3p s\u1ee9c. Nh\u00ecn l\u00ean ph\u00eda B\u1eafc, Nguy\u1ec5n Ph\u00fac D\u01b0\u01a1ng t\u1eadp h\u1ee3p l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng ch\u1ed1ng l\u1ea1i - \u0111\u1ebfn t\u1eadn khi Nguy\u1ec5n Ph\u00fac \u00c1nh \u0111\u00e1nh \u0111\u1ebfn \u0111\u01b0\u1ee3c Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i th\u00ec c\u0169ng thu \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t \u0111\u1ed1ng ng\u01b0\u1eddi \u0111i theo \u1ee7ng h\u1ed9. Nh\u00ecn xu\u1ed1ng ph\u00eda Nam, th\u00ec Ch\u00e2u V\u0103n Ti\u1ebfp c\u0169ng l\u00e0 nghe theo l\u1eddi \"ph\u00f9 \u0110\u00f4ng cung\" \u0111\u1ea5y ch\u1ee9 c\u00f3 ph\u1ea3i v\u00ec T\u00e2y S\u01a1n \u0111\u00e2u. <\/p>\n<p>Nh\u01b0 v\u1eady, c\u00f3 l\u1ebd K.W. Taylor \u0111\u00e3 \u0111\u00fang khi cho r\u1eb1ng T\u00e2y S\u01a1n l\u00e0 1 \"l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng\", v\u00e0 cu\u1ed9c n\u1ed9i chi\u1ebfn n\u00e0y mang t\u00ednh \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng r\u1ea5t r\u00f5. T\u00ednh \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng qu\u00e1 r\u00f5 r\u1ec7t trong v\u00f9ng \u0111\u1ea5t \u0111\u1ea7y x\u00e1o tr\u1ed9n c\u1ee7a h\u1ecd Nguy\u1ec5n. <\/p>\n<p>V\u00e0 \u0111i\u1ec1u \u0111\u1ec3 t\u1ea1o th\u00e0nh chi\u1ebfn th\u1eafng c\u1ee7a T\u00e2y S\u01a1n \u1edf \u0110\u00e0ng Trong kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec kh\u00e1c ngo\u00e0i s\u1ef1 suy s\u1ee5p c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ch\u00faa Nguy\u1ec5n. Th\u1eddi ch\u00faa V\u00f5 v\u01b0\u01a1ng, Nguy\u1ec5n C\u01b0 Trinh \u0111\u00e3 d\u00e2ng b\u1ea3n \u0111i\u1ec1u tr\u1ea7n v\u1ec1 c\u00e1c \u0111i\u1ec3m y\u1ebfu trong h\u1ec7 th\u1ed1ng qu\u1ea3n l\u00fd kh\u1eafp \u0110\u00e0ng Trong, nh\u01b0ng V\u00f5 v\u01b0\u01a1ng ch\u1ec9 xem qua m\u00e0 kh\u00f4ng tr\u1ea3 l\u1eddi. Th\u1eadt ra ch\u1eb3ng c\u00f3 \u00f4ng vua n\u00e0o \"th\u1ea5y h\u1ecda tr\u01b0\u1edbc m\u1eaft m\u00e0 \u0111\u1ec3 im\", ch\u1eb3ng qua c\u00f3 nh\u1eefng th\u1ee9 n\u00f3i d\u1ec5 h\u01a1n l\u00e0m, v\u00e0 l\u00e0m kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c. Trong \u0111\u00f3, \u0111i\u1ec1u c\u1ed1t y\u1ebfu nh\u1ea5t n\u1eb1m \u1edf h\u1ec7 th\u1ed1ng h\u00e0nh ch\u00ednh \u0110\u00e0ng Trong. <\/p>\n<p>Tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ch\u00faa Nguy\u1ec5n l\u00e0 tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh qu\u00e2n s\u1ef1, ph\u00e1t xu\u1ea5t t\u1eeb 1 nh\u00f3m ng\u01b0\u1eddi b\u1ea3o tr\u1ee3 ch\u00faa Nguy\u1ec5n Ho\u00e0ng xu\u1ed1ng ph\u00eda Nam. T\u1eeb Quy Nh\u01a1n tr\u1edf \u0111i, h\u1ecd nh\u1edd c\u1eady v\u00e0o th\u1ebf l\u1ef1c c\u1ee7a c\u00e1c \u0111\u1ea1i ph\u00fa gia l\u00e2u \u0111\u1eddi \u1edf ngay v\u00f9ng \u0111\u1ea5t \u1ea5y nh\u01b0 Tr\u1ea7n \u0110\u00ecnh \u00c2n - cha v\u1ee3 c\u1ee7a \u0110\u00e0o Duy T\u1eeb - \u1edf Quy Nh\u01a1n, hay Tr\u1ea7n Th\u01b0\u1ee3ng Xuy\u00ean \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh, th\u1eadm ch\u00ed c\u1ea3 c\u00e1c phi\u00ean v\u01b0\u01a1ng nh\u01b0 K\u1ebf B\u00e0 T\u1eed c\u1ee7a Chi\u00eam Th\u00e0nh. V\u1edbi c\u00e1c l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng ch\u1ed1ng \u0111\u1ed1i, h\u1ecd Nguy\u1ec5n \u0111\u01b0a qu\u00e2n ti\u00eau di\u1ec7t v\u00e0 c\u1eafm l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a m\u00ecnh v\u00e0o - nh\u01b0 v\u1ecb ph\u00f2 m\u00e3 h\u1ecd M\u1ea1c t\u00ean Nguy\u1ec5n Ph\u00fac Vinh \u1edf Ph\u00fa Y\u00ean. \u0110\u1ec3 qu\u1ea3n l\u00fd h\u1ec7 th\u1ed1ng \u1ea5y, h\u1ecd Nguy\u1ec5n nh\u1ea5t thi\u1ebft ph\u1ea3i d\u1ef1a v\u00e0o c\u00e1c l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng qu\u00e2n s\u1ef1, c\u00e1c h\u1ecd t\u1ed9c l\u00e2u \u0111\u1eddi nh\u01b0 Nguy\u1ec5n C\u1eedu, Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u00fac, T\u1ed1ng Ph\u00fac... V\u00e0 c\u00e1c v\u1ecb quan n\u00e0y l\u1ea1i kh\u00f4ng h\u01b0\u1edfng b\u1ed5ng l\u1ed9c tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh m\u00e0 thu ti\u1ec1n \u1edf c\u00e1c ngu\u1ed3n \u0111\u01b0\u1ee3c ban l\u00e0m b\u1ed5ng l\u1ed9c. <\/p>\n<p>Nh\u01b0 v\u1eady, vi\u1ec7c \"t\u1eadn thu\" x\u1ea3y ra trong th\u1eddi Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u00fac Loan, hay th\u1eadm ch\u00ed tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3 l\u00e0 th\u1eddi V\u00f5 v\u01b0\u01a1ng m\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u01b0 Trinh khuy\u1ebfn c\u00e1o, x\u1ea3y ra ho\u00e0n to\u00e0n kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u1ed1ng ch\u1ebf \u0111\u01b0\u1ee3c - ho\u1eb7c ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 kh\u1ed1ng ch\u1ebf t\u1ea1m th\u1eddi b\u1eb1ng quy\u1ec1n l\u1ef1c nh\u00e0 ch\u00faa v\u1edbi c\u00e1c qu\u1ea7n th\u1ea7n. T\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 nh\u01b0 v\u1eady l\u00e0 quy\u1ec1n l\u1ef1c c\u1ee7a qu\u00e2n \u0111\u1ed9i. S\u1ef1 im l\u1eb7ng c\u1ee7a V\u00f5 v\u01b0\u01a1ng c\u0169ng ch\u1ec9 v\u00ec th\u1ebf m\u00e0 th\u00f4i. <\/p>\n<p>Ngay c\u1ea3 trong tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh n\u00e0y, vi\u1ec7c tri\u1ec7t h\u1ea1 nhau c\u0169ng \u0111\u1ec3 l\u1ea1i h\u1eadu qu\u1ea3 l\u00e2u d\u00e0i. D\u1ec5 th\u1ea5y nh\u1ea5t ch\u00ednh l\u00e0 vi\u1ec7c con c\u1ee7a Tr\u1ea7n Th\u01b0\u1ee3ng Xuy\u00ean l\u00e0 Tr\u1ea7n \u0110\u1ea1i \u0110\u1ecbnh b\u1ecb Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u00fac V\u0129nh vu c\u00e1o m\u00e0 ch\u1ebft trong t\u00f9, v\u1ee3 c\u1ee7a Tr\u1ea7n \u0110\u1ea1i \u0110\u1ecbnh l\u00e0 con g\u00e1i h\u1ecd M\u1ea1c \u0111\u01b0a con trai v\u1ec1 H\u00e0 Ti\u00ean. Nh\u01b0 v\u1eady, qu\u00e2n Nguy\u1ec5n chi\u1ebfm \u0111\u01b0\u1ee3c quy\u1ec1n qu\u1ea3n l\u00fd Gia \u0110\u1ecbnh t\u1eeb tay qu\u00e2n Long M\u00f4n c\u1ee7a h\u1ecd Tr\u1ea7n. Nh\u01b0ng khi Ch\u00e2n L\u1ea1p c\u00f9ng Xi\u00eam La h\u1ee3p s\u1ee9c ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh n\u0103m 1771, \u0111\u1ed9i qu\u00e2n n\u00e0y c\u0103ng h\u1ebft s\u1ee9c \u1ee9ng ph\u00f3, \u0111\u1ec3 r\u1ed3i... m\u1ea5t lu\u00f4n Ph\u00fa Y\u00ean, B\u00ecnh Thu\u1eadn. M\u1ea1c Thi\u00ean T\u1ee9 ch\u1ebft, c\u1ea3 l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng H\u00e0 Ti\u00ean, Gia \u0110\u1ecbnh \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng c\u00f2n d\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c, \u0111\u1ec3 r\u1ed3i \u0110\u1ed7 Thanh Nh\u01a1n ph\u1ea3i t\u1ef1 t\u1eadp h\u1ee3p l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng l\u1ea1i t\u1eeb \u0111\u1ea7u. V\u00e0 ch\u1ec9 \u0111\u1ebfn khi... Gia \u0110\u1ecbnh b\u1ecb h\u1ee7y ho\u1ea1i kh\u00f4ng c\u00f2n g\u00ec, V\u00f5 T\u00e1nh m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 t\u1eadp h\u1ee3p \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ea7u nh\u01b0 t\u1ea5t c\u1ea3 s\u1ee9c m\u1ea1nh c\u1ee7a v\u00f9ng n\u00e0y l\u1ea1i \u0111\u1ec3 ph\u1ea3n kh\u00e1ng.<\/p>\n<p>Nh\u01b0 v\u1eady, s\u1ee9c m\u1ea1nh \u0111\u1ec9nh cao v\u00e0 tr\u01b0\u1ee3t xu\u1ed1ng h\u1ed1 s\u00e2u c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ch\u00faa Nguy\u1ec5n l\u00e0 1 qu\u00e1 tr\u00ecnh, Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u00fac Loan l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 nhi\u1ec7m v\u1ee5... \u0111\u00e0o h\u1ed1. Khi quy\u1ec1n l\u1ef1c kh\u1ed1ng ch\u1ebf t\u1ed1i cao kh\u00f4ng c\u00f2n, c\u00e1c l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng trong tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1eb7c s\u1ee9c s\u00e1t ph\u1ea1t nhau, v\u01a1 v\u00e9t v\u1ec1 cho b\u1ea3n th\u00e2n, t\u1ea1o n\u00ean b\u1ea5t m\u00e3n lan r\u1ed9ng trong d\u00e2n ch\u00fang l\u1eabn binh s\u0129, ngay c\u1ea3 ng\u01b0\u1eddi trong tri\u1ec1u. K\u1ebft qu\u1ea3, 1 \u0111\u1ee9a b\u00e9 13 tu\u1ed5i \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1eed l\u00e0m th\u1ed1ng so\u00e1i \u0111i \u0111\u00e1nh T\u00e2y S\u01a1n (kh\u00f4ng thua c\u0169ng u\u1ed5ng), t\u01b0\u1edbng gi\u1eef l\u0169y Tr\u1ea5n Ninh th\u00ec ch\u1ea3 lo ch\u1ed1ng Tr\u1ecbnh m\u00e0 lo \u00e9p ch\u00faa giao Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u00fac Loan ra gi\u1ebft. <\/p>\n<p>C\u00e1c ch\u00faa Nguy\u1ec5n c\u00f3 v\u1ebb \u0111\u00e3 nh\u1eadn ra \u0111i\u1ec1u n\u00e0y, khi qu\u00e1 tr\u00ecnh t\u1eadp trung quy\u1ec1n l\u1ef1c \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c hi\u1ec7n li\u00ean t\u1ee5c t\u1eeb th\u1eddi ch\u00faa Minh cho \u0111\u1ebfn V\u00f5 v\u01b0\u01a1ng, nh\u01b0ng \u0111i\u1ec1u h\u1ecd Nguy\u1ec5n thi\u1ebfu l\u00e0 ch\u00ednh danh. Minh v\u01b0\u01a1ng c\u1ea7u phong v\u1edbi Khang Hy nh\u01b0ng b\u1ecb t\u1eeb ch\u1ed1i, V\u00f5 v\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 x\u01b0ng qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng nh\u01b0ng v\u1eabn l\u00e0 th\u1ea7n t\u1eed c\u1ee7a nh\u00e0 L\u00ea. V\u1eady l\u00e0 \"Qu\u1ea3ng Nam qu\u1ed1c\" c\u1ee9 th\u1ebf \u1edf trong t\u00ecnh tr\u1ea1ng h\u1ed7n \u0111\u1ed9n s\u00e1ng t\u1ed1i, m\u1eadp m\u1edd quy\u1ec1n l\u1ef1c, kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u1ea1o l\u1eadp n\u1ed5i cho m\u00ecnh 1 h\u1ec7 th\u1ed1ng qu\u1ea3n l\u00fd, lu\u1eadt l\u1ec7, h\u00e0nh ch\u00ednh v\u1eefng v\u00e0ng h\u01a1n. V\u00e0 c\u00e1c l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng kh\u00e1c, k\u1ec3 c\u1ea3 trong ch\u00ednh tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh hay t\u1ea1i \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, c\u1ee9 th\u1ebf m\u00e0 n\u1ed5i l\u00ean l\u1eb7n xu\u1ed1ng nh\u01b0 s\u00f3ng tri\u1ec1u. Trong khi \u0111\u00f3, c\u00e1c cu\u1ed9c chi\u1ebfn l\u1edbn nh\u1ecf v\u1eabn kh\u00f4ng ng\u1eebng di\u1ec5n ra, \u0111\u1ea9y th\u1ebf l\u1ef1c c\u1ee7a c\u00e1c d\u00f2ng h\u1ecd t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n n\u00e0y l\u00ean cao h\u01a1n. Ng\u01b0\u1eddi ta ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 \"c\u1ea3i c\u00e1ch\" khi \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 y\u00ean \u1ed5n nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh, ch\u1ee9 c\u00f3 ai \u0111i\u00ean \u0111\u00e2u m\u00e0 c\u1ea3i c\u00e1ch khi \u0111ang r\u1ed1i nh\u01b0 canh h\u1eb9.<\/p>\n<p>T\u00e2y S\u01a1n \u0111\u00e3 c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea5t c\u1ea3 kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng c\u1ee7a tri\u1ec1u Nguy\u1ec5n: kinh t\u1ebf, ch\u00ednh tr\u1ecb, qu\u00e2n s\u1ef1, m\u00e2u thu\u1eabn d\u00e2n t\u1ed9c, m\u00e2u thu\u1eabn \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, m\u00e2u thu\u1eabn c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh - trong th\u1eddi \u0111i\u1ec3m m\u00e0 tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh n\u00e0y suy s\u1ee5p nh\u1ea5t. L\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng th\u01b0\u01a1ng nh\u00e2n \u1edf Quy Nh\u01a1n k\u1ebft h\u1ee3p c\u00f9ng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 \"gi\u00e1o Hi\u1ebfn\" t\u1ef1 t\u1ea1o cho m\u00ecnh 1 danh ngh\u0129a ph\u00f9 tr\u1ee3 t\u00f4ng th\u1ea5t, k\u1ebft h\u1ee3p v\u1edbi c\u00e1c nh\u00f3m d\u00e2n t\u1ed9c nh\u01b0 h\u00ecnh m\u1eabu c\u00e1c cu\u1ed9c n\u1ed5i lo\u1ea1n trong h\u00e0ng tr\u0103m n\u0103m \u0111\u1eddi ch\u00faa Nguy\u1ec5n. V\u1ea3 l\u1ea1i, s\u1ee9c m\u1ea1nh \"gi\u00fap \u0111\u1ee1\" T\u00e2y S\u01a1n l\u1edbn nh\u1ea5t l\u00e0 qu\u00e2n Tr\u1ecbnh c\u00f9ng v\u1edbi Nguy\u1ec5n Ph\u00fac D\u01b0\u01a1ng. Qu\u00e2n Tr\u1ecbnh ti\u00eau di\u1ec7t \u0111\u1ed9i qu\u00e2n c\u00f9ng tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ch\u00faa Nguy\u1ec5n t\u1ea1i Thu\u1eadn H\u00f3a. Nguy\u1ec5n Ph\u00fac D\u01b0\u01a1ng \"c\u1ea3n \u0111\u01b0\u1eddng\" T\u1ed1ng Ph\u00fac Hi\u1ec7p t\u1eeb Gia \u0110\u1ecbnh \u0111\u00e1nh l\u00ean, gi\u00fap T\u00e2y S\u01a1n y\u00ean \u1ed5n \u0111\u01b0\u1ee3c trong th\u1eddi gian kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng m\u1ea5t qu\u00e2n H\u00f2a Ngh\u0129a. V\u00e0 nh\u01b0 \u0111\u00e3 n\u00f3i, cu\u1ed9c chi\u1ebfn v\u1edbi Xi\u00eam La v\u00e0 s\u1ef1 s\u00e1t ph\u1ea1t nhau \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh \u0111\u00e3 l\u00e0m v\u00f9ng \u0111\u1ea5t n\u00e0y y\u1ebfu \u0111i nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o. <\/p>\n<p>V\u1eady l\u00e0, an \u1ed5n \u0111\u01b0\u1ee3c \u1edf Quy Nh\u01a1n, th\u1ea5y qu\u00e2n Tr\u1ecbnh \u0111\u00e1nh xu\u1ed1ng Qu\u1ea3ng Nam, T\u00e2y S\u01a1n c\u1ea7u h\u00f2a nh\u1eadn t\u01b0\u1edbc phong c\u1ee7a Tr\u1ecbnh \u0111\u1ec3 \u0111i \u0111\u00e1nh Nguy\u1ec5n. B\u1ecb T\u1ed1ng Ph\u00fac Hi\u1ec7p \u0111\u00e1nh t\u1eeb Gia \u0110\u1ecbnh l\u00ean, gi\u1ebft n\u1eef ch\u00faa B\u00e0 H\u1ecfa, chi\u1ebfm l\u1ea1i Ph\u00fa Y\u00ean, T\u00e2y S\u01a1n \u0111\u01b0a Nguy\u1ec5n Ph\u00fac D\u01b0\u01a1ng ra l\u00e0m b\u00ecnh phong khi\u1ebfn T\u1ed1ng Ph\u00fac Hi\u1ec7p d\u1eebng l\u1ea1i (ban \u0111\u00eam ra \u0111\u00e1nh l\u00e9n). Hai nh\u00f3m \u0110\u00f4ng S\u01a1n v\u1edbi H\u00f2a Ngh\u0129a \u0111\u00e1nh nhau \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh, t\u1ea1o \u0111\u00e0 cho h\u1ecd Nguy\u1ec5n b\u1ecb gi\u1ebft h\u1ebft. N\u1ea1n \u0111\u00f3i \u1edf Qu\u1ea3ng Nam g\u00e2y b\u1ec7nh d\u1ecbch khi\u1ebfn qu\u00e2n Tr\u1ecbnh ph\u1ea3i lui, T\u00e2y S\u01a1n chi\u1ebfm Qu\u1ea3ng Nam. H\u1ecd Tr\u1ecbnh gi\u00e0nh ng\u00f4i v\u1edbi nhau \u1edf \u0110\u00f4ng Kinh m\u00e0 r\u00fat qu\u00e2n \u1edf Thu\u1eadn H\u00f3a v\u1ec1, T\u00e2y S\u01a1n l\u00ean chi\u1ebfm Thu\u1eadn H\u00f3a \"v\u01b0\u1eddn kh\u00f4ng nh\u00e0 tr\u1ed1ng\". <\/p>\n<p>T\u1ea5t c\u1ea3 \"v\u1ea5n \u0111\u1ec1\" trong h\u00e0ng tr\u0103m n\u0103m c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh h\u1ecd Nguy\u1ec5n \u0111\u00e3 hi\u1ec3n l\u1ed9, k\u1ebft h\u1ee3p l\u1ea1i th\u00e0nh 1 kh\u1ed1i n\u1ed5 tung trong th\u1eddi gian \u1ea5y: C\u00e1c cu\u1ed9c n\u1ed5i lo\u1ea1n c\u1ee7a th\u01b0\u01a1ng nh\u00e2n, t\u00f4ng th\u1ea5t, d\u00e2n t\u1ed9c, chi\u1ebfn tranh ngo\u00e0i bi\u00ean \u1ea3i, s\u1ee9c \u00e9p c\u1ee7a qu\u00e2n Tr\u1ecbnh, kinh t\u1ebf b\u1ecb c\u1eaft \u0111\u1ee9t, \u0111\u1ea5u \u0111\u00e1 trong tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh. V\u00e0 l\u00fac n\u00e0y, tri\u1ec1u Nguy\u1ec5n ho\u00e0n to\u00e0n kh\u00f4ng c\u00f2n ch\u00fat s\u1ee9c m\u1ea1nh n\u00e0o \u0111\u1ec3 gi\u1ea3i quy\u1ebft nh\u01b0 \u0111\u00e3 t\u1eebng.  <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ngay c\u1ea3 con voi th\u00ec s\u1edd c\u00e1i \u0111u\u00f4i n\u00f3 c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 k\u1ebft lu\u1eadn &#8220;con voi c\u00f3 h\u00ecnh c\u00e1i ch\u1ed5i&#8221;. L\u1ecbch s\u1eed t\u1ea5t nhi\u00ean h\u1ed5ng c\u00f3 h\u00ecnh c\u00e1i ch\u1ed5i, n\u00ean l\u00e0m b\u00e0i ghi ch\u00e9p t\u1ed5ng h\u1ee3p \u0111\u1ec3 c\u00f3 g\u00ec c\u00f2n&#8230; B\u00e0i vi\u1ebft n\u00e0y ho\u00e0n to\u00e0n kh\u00f4ng c\u00f3 \u00fd v\u1ecb y\u00eau gh\u00e9t th\u01b0\u01a1ng h\u1eddn g\u00ec h\u1ebft, \u0111\u01a1n gi\u1ea3n l\u00e0 b\u00e0i t\u1ed5ng h\u1ee3p ki\u1ebfn th\u1ee9c t\u1ed5ng qu\u00e1t. M\u1ea5y ch\u1eef vi\u1ebft t\u1eaft tr\u00ean kia c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ecdc l\u00e0 &#8220;T\u00e2y S\u01a1n &#8211; L\u00ean cao v\u00e0 \u0111\u1ed5 v\u1ee1&#8221;. &#8212; I. B\u1ed1i c\u1ea3nh 1. \u0110\u00e0ng Trong Cu\u1ed9c n\u1ed5i d\u1eady c\u1ee7a T\u00e2y S\u01a1n b\u1eaft ngu\u1ed3n t\u1eeb Quy Nh\u01a1n &#8211; sau n\u00e0y l\u00e0 B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, nh\u01b0ng \u0111\u00e2y ch\u1eb3ng ph\u1ea3i l\u00e0 cu\u1ed9c n\u1ed5i d\u1eady \u0111\u1ea7u ti\u00ean v\u00e0 duy nh\u1ea5t \u1edf \u0111\u1ecba \u0111i\u1ec3m n\u00e0y. Truy ng\u01b0\u1ee3c th\u1eddi gian, n\u0103m 1695 \u0111\u1eddi ch\u00faa Minh \u0111\u00e3 c\u00f3 cu\u1ed9c n\u1ed5i d\u1eady m\u00e0 s\u1eed ghi ch\u00e9p: &#8220;Ng\u01b0\u1eddi l\u00e1i bu\u00f4n \u1edf Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i t\u00ean l\u00e0 Linh (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) t\u1ee5 \u0111\u1ea3ng h\u01a1n 100 ng\u01b0\u1eddi, t\u1ef1 x\u01b0ng l\u00e0 Linh V\u01b0\u01a1ng, t\u1ea1o chi\u1ebfn thuy\u1ec1n, \u0111\u00fac binh kh\u00ed, c\u00f9ng ng\u01b0\u1eddi Quy Ninh l\u00e0 Qu\u1ea3ng Ph\u00fa (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) h\u1ee3p \u0111\u1ea3ng, ra v\u00e0o n\u00fai r\u1eebng, ho\u00e0nh h\u00e0nh c\u01b0\u1edbp b\u00f3c, quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng kh\u00f4ng d\u1eb9p \u0111\u01b0\u1ee3c, nh\u00e2n d\u00e2n s\u1ee3 h\u00e3i [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7109,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[28,1],"tags":[],"class_list":["post-8845","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-lich-su-news","category-news"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8845","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8845"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8845\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7109"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8845"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8845"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8845"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}