{"id":8521,"date":"2015-05-06T02:02:35","date_gmt":"2015-05-05T19:02:35","guid":{"rendered":"http:\/\/truongan.name\/?p=8521"},"modified":"2015-05-06T02:08:53","modified_gmt":"2015-05-05T19:08:53","slug":"xung-dot","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/truongan.name\/?p=8521","title":{"rendered":"Xung \u0111\u1ed9t"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: center;\"><strong>Xung \u0111\u1ed9t v\u00f9ng mi\u1ec1n gi\u1eefa c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c Vi\u1ec7t t\u1eeb th\u1ebf k\u1ef7 13 \u0111\u1ebfn 19 - Keith W. Taylor<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">\n<p>\"V\u00e0o cu\u1ed1i th\u1ebf k\u1ef7 14 H\u1ed3 Qu\u00fd Ly \u0111\u00e3 ki\u1ec3m so\u00e1t tri\u1ec1u Tr\u1ea7n v\u00e0 n\u0103m 1400 t\u1ef1 l\u1eadp tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i ri\u00eang. Trong khi nh\u00e0 Tr\u1ea7n l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi thu\u1ed9c \u0111\u1ed3ng b\u1eb1ng s\u00f4ng H\u1ed3ng, H\u1ed3 Qu\u00fd Ly l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi t\u1eeb Thanh Ngh\u1ec7, v\u00e0 \u00f4ng x\u00e2y m\u1ed9t th\u1ee7 \u0111\u00f4 m\u1edbi \u1edf Thanh H\u00f3a. Vi\u1ec7c \u00f4ng kh\u00f4ng gi\u00e0nh \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 trung th\u00e0nh c\u1ee7a v\u00f9ng \u00d0\u00f4ng Kinh l\u00e0 m\u1ed9t y\u1ebfu t\u1ed1 quan tr\u1ecdng trong vi\u1ec7c nh\u00e0 H\u1ed3 kh\u00f4ng ch\u1ed1ng n\u1ed5i cu\u1ed9c x\u00e2m l\u01b0\u1ee3c c\u1ee7a nh\u00e0 Minh n\u0103m 1406-1407, th\u1eddi \u0111i\u1ec3m khi H\u1ed3 Qu\u00fd Ly t\u1eeb b\u1ecf ph\u1ea7n l\u1edbn khu v\u1ef1c \u00d0\u00f4ng Kinh v\u00e0 t\u00ecm c\u00e1ch ph\u00f2ng th\u1ee7 b\u1edd Nam c\u1ee7a s\u00f4ng H\u1ed3ng. C\u00f3 nhi\u1ec1u b\u1eb1ng ch\u1ee9ng cho th\u1ea5y \u0111a s\u1ed1 s\u0129 phu \u1edf \u00d0\u00f4ng Kinh s\u1eb5n s\u00e0ng ch\u1ea5p nh\u1eadn s\u1ef1 cai tr\u1ecb c\u1ee7a qu\u00e2n Minh v\u00e0 r\u1eb1ng nhi\u1ec1u th\u1ebf gia v\u1ecdng t\u1ed9c \u1edf khu v\u1ef1c n\u00e0y, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 h\u1ecd M\u1ea1c, \u0111\u00e3 trung th\u00e0nh ph\u1ee5c v\u1ee5 qu\u00e2n Minh. N\u0103m 1407 ng\u01b0\u1eddi Minh n\u00f3i h\u01a1n 1100 nh\u00e2n v\u1eadt c\u00f3 th\u1ebf l\u1ef1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng b\u00e0y t\u1ecf s\u1ef1 trung th\u00e0nh v\u1edbi nh\u00e0 Minh v\u00e0 y\u00eau c\u1ea7u v\u00f9ng \u0111\u1ea5t c\u1ee7a h\u1ecd s\u00e1t nh\u1eadp v\u00e0o \u0111\u1ebf qu\u1ed1c Trung Hoa. T\u00e0i li\u1ec7u c\u1ee7a nh\u00e0 Minh ghi l\u1ea1i r\u1eb1ng h\u01a1n 9000 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng sau \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn th\u1ee7 \u0111\u00f4 nh\u00e0 Minh \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eafc phong l\u00e0m quan ch\u1ee9c c\u1ea5p t\u1ec9nh. Hi\u1ec7u l\u1ef1c c\u1ee7a s\u1ef1 cai tr\u1ecb c\u1ee7a nh\u00e0 Minh \u0111\u00e3 kh\u00f4ng th\u1ec3 x\u1ea3y ra n\u1ebfu kh\u00f4ng c\u00f3 s\u1ef1 ch\u1ea5p nh\u1eadn v\u00e0 tham gia v\u1edbi m\u1ee9c \u0111\u1ed9 l\u1edbn c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>Kh\u00f4ng kh\u00f3 \u0111\u1ec3 \u0111\u1ecdc c\u00e1i g\u1ecdi l\u00e0 \u201cphong tr\u00e0o gi\u1ea3i ph\u00f3ng d\u00e2n t\u1ed9c\u201d c\u1ee7a L\u00ea L\u1ee3i nh\u01b0 l\u00e0 cu\u1ed9c chinh ph\u1ee5c c\u1ee7a Thanh Ngh\u1ec7 \u0111\u1ed1i v\u1edbi \u00d0\u00f4ng Kinh, v\u1edbi vi\u1ec7c nhi\u1ec1u nh\u00e2n v\u1eadt \u00d0\u00f4ng Kinh xem ng\u01b0\u1eddi Minh nh\u01b0 th\u1ebf l\u1ef1c b\u1ea3o v\u1ec7 ch\u1ed1ng s\u1ef1 qu\u00ea k\u1ec7ch c\u1ee7a c\u00e1c t\u1ec9nh ph\u00eda Nam. C\u00e1i nh\u00ecn n\u00e0y \u0111i ng\u01b0\u1ee3c v\u1edbi c\u00e1ch vi\u1ebft s\u1eed c\u1ee7a nh\u00e0 L\u00ea v\u00e0 c\u00e1ch vi\u1ebft s\u1eed d\u00e2n t\u1ed9c ch\u1ee7 ngh\u0129a th\u1eddi hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i, nh\u01b0ng khi x\u00e9t c\u00e1c s\u1ef1 ki\u1ec7n v\u1ec1 sau, n\u00f3 l\u1ea1i \u0111\u00e1ng tin h\u01a1n so v\u1edbi khuynh h\u01b0\u1edbng th\u00f4ng th\u01b0\u1eddng gi\u1ea3 t\u1ea3ng nh\u01b0 nhi\u1ec1u ng\u00e0n ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5c v\u1ee5 qu\u00e2n Minh ho\u1eb7c \u0111\u00e3 bi\u1ebfn m\u1ea5t v\u00e0o m\u00e0n s\u01b0\u01a1ng ph\u01b0\u01a1ng B\u1eafc ho\u1eb7c b\u1ed7ng d\u01b0ng quay l\u1ea1i th\u00e0nh ng\u01b0\u1eddi y\u00eau n\u01b0\u1edbc.<\/p>\n<p>Vai tr\u00f2 c\u1ee7a Nguy\u1ec5n Tr\u00e3i, s\u0129 phu \u00d0\u00f4ng Kinh n\u1ed5i ti\u1ebfng v\u00e0 l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi v\u1ec1 Nam \u0111\u1ec3 gia nh\u1eadp \u0111o\u00e0n qu\u00e2n L\u00ea L\u1ee3i \u1edf Thanh Ngh\u1ec7, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 nh\u00e2n v\u1eadt ti\u00eau bi\u1ec3u hay \u0111\u1ea1i di\u1ec7n cho xu th\u1ebf chung c\u1ee7a qu\u00ea \u00f4ng. C\u00e1c b\u00e0i th\u01a1 \u00f4ng vi\u1ebft trong th\u1eddi Minh v\u00e0 tr\u01b0\u1edbc l\u00fac \u00f4ng v\u1ec1 Nam ph\u1ee5c v\u1ee5 L\u00ea L\u1ee3i, th\u1ec3 hi\u1ec7n, nh\u01b0 c\u00e1ch d\u00f9ng t\u1eeb c\u1ee7a O.W. Wolters, \u201cm\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi xa l\u1ea1 ngay tr\u00ean m\u1ea3nh \u0111\u1ea5t c\u1ee7a m\u00ecnh\u201d...<\/p>\n<p>... M\u1ed9t t\u00ednh ch\u1ea5t quan tr\u1ecdng kh\u00e1c c\u1ee7a B\u00ecnh \u00d0\u1ecbnh l\u00e0 v\u1ecb tr\u00ed c\u1ee7a n\u00f3 nh\u01b0 m\u1ed9t b\u1ebfn cu\u1ed1i c\u1ee7a tuy\u1ebfn \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i l\u1ea1i nhi\u1ec1u d\u1ecdc cao nguy\u00ean \u0111\u1ebfn thung l\u0169ng M\u00eak\u00f4ng, b\u0103ng qua An Kh\u00ea, Pl\u00e2y Ku, v\u00e0 \u0111\u1ebfn s\u00f4ng M\u00eak\u00f4ng \u1edf Stung Treng \u1edf n\u01a1i m\u00e0 hi\u1ec7n nay l\u00e0 ph\u00eda B\u1eafc Campuchia, n\u01a1i n\u00f3 n\u1ed1i k\u1ebft v\u1edbi m\u1ea1ng l\u01b0\u1edbi giao th\u01b0\u01a1ng t\u1ecfa ra t\u1eeb Ayudhaya\/ Bangkok. Th\u01b0\u01a1ng m\u1ea1i di chuy\u1ec3n d\u1ecdc tuy\u1ebfn \u0111\u01b0\u1eddng n\u00e0y, n\u1ed1i B\u00ecnh \u00d0\u1ecbnh v\u1edbi nh\u1eefng m\u1ed1i quan t\u00e2m bu\u00f4n b\u00e1n c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam. C\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c v\u00f9ng cao v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t tham gia v\u00e0o ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng th\u01b0\u01a1ng m\u1ea1i n\u00e0y, nh\u01b0ng c\u00e1c c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng ng\u01b0\u1eddi Hoa \u1edf Ayudhaya\/ Bangkok v\u00e0 Qui Nh\u01a1n cung c\u1ea5p v\u1ed1n v\u00e0 nh\u1eefng m\u1ed1i quan h\u1ec7 \u0111\u1ec3 k\u00edch ho\u1ea1t giao th\u01b0\u01a1ng. Qui Nh\u01a1n tr\u1edf th\u00e0nh trung t\u00e2m th\u01b0\u01a1ng m\u1ea1i quan tr\u1ecdng t\u1ea1i \u0111\u1ea7u m\u1ed1i c\u1ee7a m\u1ed9t c\u1ea3ng bi\u1ec3n l\u00fd t\u01b0\u1edfng, con \u0111\u01b0\u1eddng ph\u00eda t\u00e2y qua n\u00fai, con \u0111\u01b0\u1eddng ph\u00eda B\u1eafc \u0111\u1ebfn Thu\u1eadn Qu\u1ea3ng, v\u00e0 con \u0111\u01b0\u1eddng ph\u00eda Nam \u0111\u1ebfn \u0111\u1ed3ng b\u1eb1ng s\u00f4ng M\u00eak\u00f4ng.<\/p>\n<p>... Ch\u1eebng n\u00e0o m\u1ed9t s\u1ee9c m\u1ea1nh qu\u00e2n s\u1ef1 t\u1ef1 nguy\u1ec7n v\u00e0 chu\u1ed7i d\u00e0i th\u1eafng tr\u1eadn c\u00f2n l\u00e0 b\u00ed quy\u1ebft gi\u00fap c\u00f3 quy\u1ec1n l\u1ef1c ch\u00ednh tr\u1ecb, ng\u01b0\u1eddi c\u1ee7a B\u00ecnh \u00d0\u1ecbnh c\u00f3 th\u1ec3 chi\u1ebfm \u01b0u th\u1ebf. Nh\u01b0ng khi \u0111\u1ed1i di\u1ec7n v\u1edbi m\u1ed9t \u0111\u1ed1i th\u1ee7 \u0111\u00e3 thua tr\u1eadn li\u00ean t\u1ee5c nh\u01b0ng lu\u00f4n \u0111\u1ee9ng d\u1eady, m\u1ed9t \u0111\u1ed1i th\u1ee7 c\u00f3 t\u1ea7m nh\u00ecn chi\u1ebfn d\u1ecbch l\u00e2u d\u00e0i ch\u1ee9 kh\u00f4ng ch\u1ec9 m\u1ed9t tr\u1eadn \u0111\u00e1nh, m\u1ed9t \u0111\u1ed1i th\u1ee7 xem th\u00e0nh c\u00f4ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i nh\u1edd giao tranh m\u00e0 l\u00e0 k\u1ebft qu\u1ea3 c\u1ee7a t\u1ed5 ch\u1ee9c, r\u00e8n luy\u1ec7n, huy \u0111\u1ed9ng t\u00e0i nguy\u00ean, chu\u1ea9n b\u1ecb, ho\u1ea1ch \u0111\u1ecbnh v\u00e0 ch\u1edd \u0111\u1ee3i, ch\u1edd \u0111\u1ee3i, ch\u1edd \u0111\u1ee3i, thi\u00ean t\u00e0i T\u00e2y S\u01a1n, \u0111\u1ee9ng tr\u01b0\u1edbc m\u1ed9t \u0111\u1ed1i th\u1ee7 nh\u01b0 th\u1ebf, b\u1ed7ng ch\u1ec9 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t s\u1ef1 gan d\u1ea1 c\u1ea5p t\u1ec9nh. V\u00e0 \u0111\u1ed1i th\u1ee7 n\u00e0y xu\u1ea5t hi\u1ec7n t\u1eeb \u0111\u00e2u? T\u1eeb Nam B\u1ed9.<\/p>\n<p>... Kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 thi\u00ean nhi\u00ean mang t\u00ednh ch\u1ea5t nh\u01b0 v\u01b0\u1eddn, ch\u1ecbu \u1edf d\u01b0\u1edbi n\u1ed7 l\u1ef1c c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi nh\u01b0 trong th\u01a1 c\u1ee7a Nguy\u1ec5n B\u1ec9nh Khi\u00eam v\u00e0 nhi\u1ec1u nh\u00e0 th\u01a1 x\u1ee9 B\u1eafc, kh\u00f4ng gi\u1ed1ng s\u1ef1 ca t\u1ee5ng ni\u1ec1m vui con ng\u01b0\u1eddi gi\u1eefa thi\u00ean nhi\u00ean hoang s\u01a1 trong th\u01a1 \u00d0\u00e0o Duy T\u1eeb \u1edf \u00d0\u00e0ng Trong, M\u1ea1c Thi\u00ean T\u00edch xem thi\u00ean nhi\u00ean nh\u01b0 m\u1ed9t t\u00e1c nh\u00e2n \u0111\u1ed9ng v\u1eeba kh\u01a1i h\u1ee9ng v\u1eeba h\u1ea1n ch\u1ebf n\u1ed7 l\u1ef1c con ng\u01b0\u1eddi. D\u00f2ng th\u1ee9 nh\u1ea5t \u1edf tr\u00ean cho th\u1ea5y c\u00e1c th\u00f3i quen v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng ch\u1eafc ch\u1eafn thay \u0111\u1ed5i khi chuy\u1ec3n v\u00e0o Nam B\u1ed9; kh\u00f4ng c\u1ea7n ph\u1ea3i xin l\u1ed7i cho t\u00ednh kh\u00f4ng ch\u00ednh th\u1ed1ng. D\u00f2ng th\u1ee9 hai ng\u1ee5 \u00fd nh\u1eefng k\u1ebf ho\u1ea1ch th\u1ed1ng nh\u1ea5t c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 tham v\u1ecdng l\u00e0m vua th\u01b0\u1eddng xuy\u00ean b\u1ecb ng\u0103n tr\u1edf v\u00e0 bu\u1ed9c ph\u1ea3i thay \u0111\u1ed5i \u1edf Nam B\u1ed9; kh\u00f4ng c\u1ea7n ph\u1ea3i xin l\u1ed7i cho s\u1ef1 \u0111a d\u1ea1ng. Trong hai d\u00f2ng cu\u1ed1i, c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ecdc nh\u01b0 m\u1ed9t \u1ea9n d\u1ee5 cho Nam B\u1ed9, m\u1ed9t n\u01a1i c\u00f3 nh\u1eefng kh\u00ed s\u1eafc ri\u00eang, m\u1ed9t n\u01a1i m\u00e0 nh\u1eefng l\u1ef1a ch\u1ecdn ch\u1ec9 d\u00e0nh cho nh\u1eefng ai \u201ct\u1ef1 do theo gi\u00f3\u201d, d\u1ea5u hi\u1ec7u c\u1ee7a vi\u1ec7c \u0111i theo kh\u00e1t v\u1ecdng c\u00e1 nh\u00e2n, v\u00e0 xem nh\u1eefng kh\u1ea3 n\u0103ng \u201ctr\u00ean ch\u00f3t v\u00f3t th\u01b0\u1ee3ng t\u1eebng\u201d. T\u00f4i \u0111\u00e3 d\u1eebng l\u1ea1i \u1edf th\u01a1 c\u1ee7a M\u1ea1c Thi\u00ean T\u00edch b\u1edfi v\u00ec Nguy\u1ec5n \u00c1nh c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00e3 l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t Nam \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u201ctheo gi\u00f3\u201d \u1edf Nam B\u1ed9 v\u00e0 nh\u00ecn v\u1ec1 ph\u00eda B\u1eafc t\u1eeb \u201cch\u00f3t v\u00f3t\u201d c\u1ee7a Nam B\u1ed9.<\/p>\n<p>... T\u00f4i ng\u1edd r\u1eb1ng, trong c\u00e1c th\u1ebf k\u1ef7 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u1edf ti\u1ec3u lu\u1eadn n\u00e0y, \u00fd ni\u1ec7m h\u00f2a b\u00ecnh c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 t\u1ed3n t\u1ea1i b\u00ean trong qu\u1ef9 \u0111\u1ea1o c\u1ee7a m\u1ed9t l\u00e3nh t\u1ee5 c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng th\u1ef1c thi s\u1ef1 \u0111\u1ed9c quy\u1ec1n v\u0169 l\u1ef1c. S\u1ed1ng trong h\u00f2a b\u00ecnh c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 s\u1ed1ng d\u01b0\u1edbi s\u1ef1 b\u1ea3o v\u1ec7 c\u1ee7a m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 quy\u1ec1n uy. Nh\u1eefng c\u1ed1 g\u1eafng m\u1edf r\u1ed9ng qu\u1ef9 \u0111\u1ea1o h\u00f2a b\u00ecnh \u1ea5y \u0111\u1ec3 bao g\u1ed9p to\u00e0n b\u1ed9 c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c n\u00f3i ti\u1ebfng Vi\u1ec7t t\u1ea5t y\u1ebfu d\u1eabn \u0111\u1ebfn chi\u1ebfn tranh khi nh\u1eefng qu\u1ef9 \u0111\u1ea1o n\u00e0y chen l\u1ea5n nhau. V\u00ec th\u1ebf trong khi chi\u1ebfn tranh x\u1ea3y ra \u1edf v\u00f9ng bi\u00ean, h\u00f2a b\u00ecnh l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ee7ng c\u1ed1 \u1edf trung t\u00e2m. Kh\u00e1i ni\u1ec7m \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i c\u1ee7a ch\u00fang ta v\u1ec1 \u201ch\u00f2a b\u00ecnh\u201d li\u00ean quan \u0111\u1ebfn nh\u1eefng \u00fd ni\u1ec7m v\u1ec1 nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i v\u00e0 t\u00ednh ch\u1ea5t b\u1eaft bu\u1ed9c tu\u00e2n theo h\u00e0nh vi th\u1ed1ng nh\u1ea5t m\u00e0 nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc \u0111\u00f2i h\u1ecfi. Nh\u01b0ng trong th\u1eddi gian tr\u01b0\u1edbc khi c\u00f3 c\u00e1c nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i, khi s\u1ef1 l\u00e3nh \u0111\u1ea1o ch\u00ednh tr\u1ecb \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c hi\u1ec7n b\u1edfi c\u00e1c l\u00e3nh t\u1ee5 v\u00e0 c\u00e1c nh\u00f3m \u0111\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1c v\u00f9ng l\u00e2n c\u1eadn t\u00f9y thu\u1ed9c s\u1ef1 thay \u0111\u1ed5i c\u1ee7a t\u00ednh c\u00e1ch v\u00e0 quan h\u1ec7 con ng\u01b0\u1eddi, th\u00ec \u201ch\u00f2a b\u00ecnh\u201d kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 th\u00e0nh t\u1ef1u c\u1ee7a s\u1ef1 th\u1ed1ng nh\u1ea5t ph\u00e1p lu\u1eadt m\u00e0 l\u00e0 t\u1eadp h\u1ee3p c\u00e1c t\u00ecnh hu\u1ed1ng g\u1ea7n nh\u01b0 lu\u00f4n lu\u00f4n bao h\u00e0m c\u1ea3 chi\u1ebfn tranh.<\/p>\n<p>... Vi\u1ec7c x\u00e2y d\u1ef1ng m\u1ed9t \u201cl\u1ecbch s\u1eed chung\u201d n\u1eb1m trong \u0111\u1ecba h\u1ea1t th\u1ea7n tho\u1ea1i.\"<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>---<\/p>\n<p>L\u1ea7n tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecdc \u0111\u00e3 m\u01a1 h\u1ed3 ngh\u0129 K.W.Taylor kh\u00f4ng r\u00e0nh s\u1eed th\u1eddi Nguy\u1ec5n, m\u00e0 \u0111\u00fang th\u1eadt. :))))) N\u00ean \u00f4ng nh\u1ea7m 1 c\u00e1i h\u1ed1 h\u01a1i to l\u00e0 h\u1ea7u h\u1ebft xung \u0111\u1ed9t \u1edf mi\u1ec1n B\u1eafc v\u1edbi tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh th\u1eddi Nguy\u1ec5n n\u1eb1m \u1edf... Thanh Ngh\u1ec7 ch\u1ee9 (r\u1ea5t \u00edt) quanh \u0110\u00f4ng Kinh.<\/p>\n<p>\u00c2u c\u0169ng do n\u1ebfu ng\u01b0\u1eddi nghi\u00ean c\u1ee9u qu\u00e1 \"l\u1eadm\" gi\u1ea3 thuy\u1ebft c\u1ee7a ch\u00ednh m\u00ecnh m\u00e0 kh\u00f4ng uy\u1ec3n chuy\u1ec3n th\u00ec l\u1ecdt h\u1ed1 nh\u01b0 ch\u01a1i.<\/p>\n<p>M\u00e0 \u0111\u1ecdc b\u00e0i n\u00e0y xao ch\u1ec9 ch\u00fa \u00fd \u0111\u1ebfn c\u00e1ch Taylor... b\u00ecnh lu\u1eadn v\u0103n h\u1ecdc. :v C\u00f2n th\u00ec l\u00e0 vi\u1ec7c... ai c\u0169ng th\u1ea5y m\u00e0 h\u00f4ng hi\u1ec3u xao h\u00f4ng ai th\u00e8m c\u00f4ng nh\u1ef1n.<\/p>\n<p>---<\/p>\n<p>Cho n\u00ean thi\u1ec7t ra c\u00e1i \u0111\u1ed1ng r\u1ed1i n\u00f9i \u1edf ph\u1ea7n cu\u1ed1i Nh\u1eadt m\u1ed9 l\u00e0 m\u1ec1nh (c\u1ed1 g\u1eafng) n\u00f3i \u0111\u1ebfn v\u1ecb tr\u00ed then ch\u1ed1t c\u1ee7a v\u00f9ng Quy Ninh - Ph\u00fa Y\u00ean - Phan Rang \u0111\u00f3. TT^TT Ch\u1ea3 l\u1ebd m\u1ec1nh ph\u1ea3i tr\u00edch d\u1eabn m\u1ea5y b\u00e0i vi\u1ebft l\u1ecbch s\u1eed song song \u0111\u1ec3 \"d\u1ec5 hi\u1ec3u\" h\u01a1n? TT^TT \u0110\u01a1n c\u1eed nh\u01b0 n\u00e0y:<\/p>\n<p>\"Trong th\u1ebf k\u1ef7 18, nh\u1eefng nh\u00e0 cai tr\u1ecb \u1edf Thu\u1eadn Qu\u1ea3ng ng\u00e0y c\u00e0ng quan t\u00e2m \u0111\u1ebfn B\u00ecnh \u00d0\u1ecbnh, xem n\u00f3 nh\u01b0 m\u1ed9t \u0111i\u1ec3m n\u1ed1i uy quy\u1ec1n c\u1ee7a h\u1ecd v\u1edbi v\u00f9ng bi\u00ean gi\u1edbi ph\u00eda xa. M\u1ed9t nghi\u00ean c\u1ee9u g\u1ea7n \u0111\u00e2y \u0111\u00e3 ph\u00e2n t\u00edch bu\u1ed5i kh\u1edfi nghi\u1ec7p c\u1ee7a phong tr\u00e0o T\u00e2y S\u01a1n (T\u00e2y S\u01a1n n\u1eb1m \u1edf l\u01b0u v\u1ef1c s\u00f4ng gi\u1eefa Qui Nh\u01a1n v\u00e0 An Kh\u00ea) nh\u1eefng n\u0103m 1770, xem \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ef1 ph\u1ea3n \u1ee9ng v\u00f9ng tr\u01b0\u1edbc nh\u1eefng y\u00eau s\u00e1ch c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0 cai tr\u1ecb Thu\u1eadn Qu\u1ea3ng \u00e1p \u0111\u1eb7t l\u00ean v\u00f9ng n\u00e0y.\"<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Xung \u0111\u1ed9t v\u00f9ng mi\u1ec1n gi\u1eefa c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c Vi\u1ec7t t\u1eeb th\u1ebf k\u1ef7 13 \u0111\u1ebfn 19 &#8211; Keith W. Taylor &#8220;V\u00e0o cu\u1ed1i th\u1ebf k\u1ef7 14 H\u1ed3 Qu\u00fd Ly \u0111\u00e3 ki\u1ec3m so\u00e1t tri\u1ec1u Tr\u1ea7n v\u00e0 n\u0103m 1400 t\u1ef1 l\u1eadp tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i ri\u00eang. Trong khi nh\u00e0 Tr\u1ea7n l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi thu\u1ed9c \u0111\u1ed3ng b\u1eb1ng s\u00f4ng H\u1ed3ng, H\u1ed3 Qu\u00fd Ly l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi t\u1eeb Thanh Ngh\u1ec7, v\u00e0 \u00f4ng x\u00e2y m\u1ed9t th\u1ee7 \u0111\u00f4 m\u1edbi \u1edf Thanh H\u00f3a. Vi\u1ec7c \u00f4ng kh\u00f4ng gi\u00e0nh \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 trung th\u00e0nh c\u1ee7a v\u00f9ng \u00d0\u00f4ng Kinh l\u00e0 m\u1ed9t y\u1ebfu t\u1ed1 quan tr\u1ecdng trong vi\u1ec7c nh\u00e0 H\u1ed3 kh\u00f4ng ch\u1ed1ng n\u1ed5i cu\u1ed9c x\u00e2m l\u01b0\u1ee3c c\u1ee7a nh\u00e0 Minh n\u0103m 1406-1407, th\u1eddi \u0111i\u1ec3m khi H\u1ed3 Qu\u00fd Ly t\u1eeb b\u1ecf ph\u1ea7n l\u1edbn khu v\u1ef1c \u00d0\u00f4ng Kinh v\u00e0 t\u00ecm c\u00e1ch ph\u00f2ng th\u1ee7 b\u1edd Nam c\u1ee7a s\u00f4ng H\u1ed3ng. C\u00f3 nhi\u1ec1u b\u1eb1ng ch\u1ee9ng cho th\u1ea5y \u0111a s\u1ed1 s\u0129 phu \u1edf \u00d0\u00f4ng Kinh s\u1eb5n s\u00e0ng ch\u1ea5p nh\u1eadn s\u1ef1 cai tr\u1ecb c\u1ee7a qu\u00e2n Minh v\u00e0 r\u1eb1ng nhi\u1ec1u th\u1ebf gia v\u1ecdng t\u1ed9c \u1edf khu v\u1ef1c n\u00e0y, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 h\u1ecd M\u1ea1c, \u0111\u00e3 trung th\u00e0nh ph\u1ee5c v\u1ee5 qu\u00e2n Minh. N\u0103m 1407 ng\u01b0\u1eddi Minh n\u00f3i h\u01a1n 1100 nh\u00e2n v\u1eadt c\u00f3 th\u1ebf l\u1ef1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng b\u00e0y t\u1ecf s\u1ef1 trung th\u00e0nh v\u1edbi nh\u00e0 Minh v\u00e0 y\u00eau c\u1ea7u v\u00f9ng \u0111\u1ea5t c\u1ee7a [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7109,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[28,1],"tags":[],"class_list":["post-8521","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-lich-su-news","category-news"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8521","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8521"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8521\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7109"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8521"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8521"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8521"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}