{"id":7353,"date":"2014-06-07T00:31:20","date_gmt":"2014-06-06T17:31:20","guid":{"rendered":"http:\/\/truongan.byethost11.com\/?p=7353"},"modified":"2015-03-11T21:13:19","modified_gmt":"2015-03-11T14:13:19","slug":"a-description-of-the-kingdom-of-tonqueen-chapter-xi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/truongan.name\/?p=7353","title":{"rendered":"11a- V\u1ec1 l\u1ecbch s\u1eed v\u00e0 lu\u1eadt ph\u00e1p c\u1ee7a \u0110\u00e0ng Ngo\u00e0i (1)"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: center;\"><strong>V\u1ec1 ch\u00ednh quy\u1ec1n nguy\u00ean b\u1ea3n, lu\u1eadt ph\u00e1p v\u00e0 ch\u00ednh tr\u1ecb c\u1ee7a B\u1eafc H\u00e0, v\u1edbi v\u00e0i suy ngh\u0129 v\u1ec1 n\u00f3<\/strong><\/p>\n<p>Kh\u00f4ng c\u1ea7n b\u1ea5t c\u1ee9 tranh lu\u1eadn n\u00e0o r\u1eb1ng B\u1eafc H\u00e0 l\u00e0 m\u1ed9t qu\u1ed1c gia \u0111\u1ed9c l\u1eadp kh\u00e1c bi\u1ec7t so v\u1edbi TQ - nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi g\u1ecdi h\u1ecd l\u00e0 \"man r\u1ee3\" - hay man di, v\u00e0 qu\u1ed1c gia c\u1ee7a h\u1ecd l\u00e0 An Nam v\u00ec v\u1ecb tr\u00ed xa v\u1ec1 ph\u01b0\u01a1ng Nam c\u1ee7a n\u00f3, m\u1ed7i l\u1ea7n nh\u1eafc \u0111\u1ebfn h\u1ecd. V\u00e0 c\u01b0 d\u00e2n c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ef1 t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed3ng v\u00f4 c\u00f9ng l\u1edbn v\u1edbi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0110\u00f4ng \u1ea4n kh\u00e1c trong vi\u1ec7c \u0103n tr\u1ea7u, nhu\u1ed9m r\u0103ng, \u0111i ch\u00e2n \u0111\u1ea5t, v\u00e0 ng\u00f3n ch\u00e2n c\u00e1i b\u00ean ph\u1ea3i c\u1ee7a h\u1ecd ch\u0129a ra xa so v\u1edbi c\u00e1c ng\u00f3n ch\u00e2n kh\u00e1c - nh\u01b0 \u0111\u00e3 th\u1ea5y \u1edf m\u1ed9t v\u00e0i ng\u01b0\u1eddi B\u1eafc H\u00e0. Nh\u01b0ng \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c cai tr\u1ecb th\u1ebf n\u00e0o tr\u01b0\u1edbc khi tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t t\u1ec9nh th\u00e0nh c\u1ee7a TQ th\u00ec kh\u00f4ng r\u00f5, th\u00ec kh\u00f3 m\u00e0 bi\u1ebft, khi m\u00e0 trong nh\u1eefng ng\u00e0y \u0111\u00f3 h\u1ecd kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u1eef vi\u1ebft - k\u1ebft qu\u1ea3 l\u00e0 ch\u1eb3ng c\u00f2n l\u1ecbch s\u1eed n\u00e0o c\u00f2n l\u01b0u l\u1ea1i trong b\u1ecdn h\u1ecd. Nh\u1eefng g\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u00ean so\u1ea1n sau \u0111\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 xem l\u00e0 truy\u1ec7n k\u1ec3 h\u01b0 c\u1ea5u, \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1o ra \u0111\u1ec3 t\u1ef1 th\u1ecfa m\u00e3n, v\u00e0 t\u1ea5t nhi\u00ean, h\u1ea7u h\u1ebft trong ch\u00fang \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u1ee9ng c\u1ee9 n\u00e0o, n\u00ean ch\u00fang n\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c xem l\u00e0 nh\u1eefng gi\u1ea5c m\u01a1 v\u00e0 \u1ea3o t\u01b0\u1edfng h\u01a1n l\u00e0 t\u01b0\u1eddng thu\u1eadt l\u1ea1i l\u1ecbch s\u1eed, c\u0169ng nh\u01b0 ch\u00fang ch\u1eb3ng c\u00f3 v\u1ebb t\u1ecf ra ch\u00e2n th\u1ef1c trong nh\u1eefng li\u00ean h\u1ec7 c\u1ee7a ch\u00fang. Nh\u1eefng c\u00e2u chuy\u1ec7n n\u00e0y khi\u1ebfn con ng\u01b0\u1eddi tr\u1edf n\u00ean d\u0169ng c\u1ea3m, \u0111\u1ec3 h\u1ecd kh\u00f4ng ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ea5u tranh m\u00e0 c\u00f2n c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00e1nh th\u1eafng nh\u1eefng \u0111\u1ed9i qu\u00e2n kinh kh\u1ee7ng c\u1ee7a \u0111\u1ebf ch\u1ebf phi th\u01b0\u1eddng Trung Hoa, b\u1ea3o to\u00e0n s\u1ef1 \u0111\u1ed9c l\u1eadp c\u1ee7a h\u1ecd trong th\u00f9 h\u1eadn trong r\u1ea5t nhi\u1ec1u n\u0103m. Nh\u01b0ng \u0111\u00e2y l\u00e0 v\u00ec h\u1ecd \u0111em nh\u1eefng khu\u00f4n m\u1eb7t xu\u1ea5t s\u1eafc nh\u1ea5t v\u00e0o ghi ch\u00e9p, d\u1ef1a tr\u00ean h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a h\u1ecd, \u0111\u1ec3 h\u1ecd kh\u00f4ng \u0111em m\u00ecnh tr\u1edf th\u00e0nh h\u1eadu th\u1ebf c\u1ee7a nh\u1eefng k\u1ebb l\u1ea1 trong c\u0103n c\u1ee9 s\u00e1ng r\u00f5 - m\u00e0 t\u00f4i xem \u0111\u00e2y l\u00e0 s\u1ef1 h\u00e8n nh\u00e1t v\u00e0 \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c t\u01b0 c\u00e1ch t\u1ed3i c\u1ee7a h\u1ecd x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng.<\/p>\n<p>H\u1ecd ra v\u1ebb nh\u01b0 m\u00ecnh \u0111\u00e3 d\u00f9ng ch\u1eef vi\u1ebft c\u1ee7a TQ gi\u1eefa b\u1ecdn h\u1ecd tr\u01b0\u1edbc th\u1eddi cai tr\u1ecb c\u1ee7a nh\u00e0 \u0110inh - m\u1ed9t trong nh\u1eefng v\u1ecb vua \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a h\u1ecd - theo nh\u1eefng s\u1eed gia c\u1ee7a h\u1ecd. M\u00e0 theo t\u00ednh to\u00e1n, kh\u00f4ng th\u1ec3 d\u01b0\u1edbi 2000 n\u0103m, n\u1ebfu th\u1ebf, t\u00f4i suy ra r\u1eb1ng b\u1ecdn h\u1ecd l\u00e0 m\u1ed9t tr\u01b0\u1edbc khi b\u1ecb chinh ph\u1ee5c hay l\u00e0 m\u1ed9t th\u00e0nh ph\u1ea7n t\u1ef1 nguy\u1ec7n v\u1edbi \u0111\u1ebf ch\u1ebf \u0111\u00f3, b\u1edfi v\u00ec lu\u1eadt ph\u00e1p, l\u1ec5 nghi, phong t\u1ee5c, ch\u1eef vi\u1ebft, v\u00e2n v\u00e2n... c\u1ee7a TQ c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00e3 t\u1eebng t\u1ed3n t\u1ea1i c\u1ed5 x\u01b0a nh\u01b0 th\u1ebf trong b\u1ecdn h\u1ecd, ho\u1eb7c \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1edbi thi\u1ec7u cho h\u1ecd ho\u00e0n to\u00e0n v\u00e0 t\u1ea5t c\u1ea3 trong m\u1ed9t l\u1ea7n, nh\u01b0 ch\u00ednh l\u1eddi ch\u1ee9ng nh\u1eadn c\u1ee7a b\u1ecdn h\u1ecd. Ngo\u00e0i ra, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi bi\u00ean ni\u00ean s\u1eed c\u1ee7a TQ r\u1eb1ng trong c\u00f9ng th\u1eddi gian \u0111\u00f3, \u0111\u1ebf ch\u1ebf \u1ea5y \u1edf trong s\u1ef1 huy ho\u00e0ng v\u0129 \u0111\u1ea1i, g\u1ecdi n\u00f3 l\u00e0 \u0111\u1ebf ch\u1ebf chi\u1ebfn th\u1eafng m\u00e0 bi\u00ean gi\u1edbi c\u1ee7a n\u00f3 m\u1edf r\u1ed9ng xa \u0111\u1ebfn Xi\u00eam, v\u00ec th\u1ebf ch\u1eb3ng c\u00f3 l\u00fd do n\u00e0o \u0111\u1ec3 tin r\u1eb1ng v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c l\u00e1ng gi\u1ec1ng n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00f4ng b\u1ecb x\u00e2m ph\u1ea1m, khi n\u00f3 n\u1eb1m nh\u01b0 m\u1ed9t ch\u1ea5n song c\u1ea3n tr\u1edf v\u00e0 l\u00e0m t\u1eafc qu\u00e1 tr\u00ecnh c\u1ee7a h\u1ecd - m\u00e0 \u0111\u00fang h\u01a1n, n\u00f3 s\u1ebd ngay l\u1eadp t\u1ee9c b\u1ecb s\u00e1t nh\u1eadp v\u00e0o v\u1edbi \u0111\u1ebf ch\u1ebf \u1ea5y.<\/p>\n<p>Nh\u01b0ng, c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3, ng\u01b0\u1eddi TQ kh\u00f4ng gi\u1eef s\u1ef1 chinh ph\u1ee5c tr\u00ean qu\u1ed1c gia n\u00e0y l\u00e2u v\u00e0o l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean, m\u00e0 b\u1ecf h\u1ecd v\u00ec cu\u1ed9c x\u00e2m l\u01b0\u1ee3c c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Tartar ho\u1eb7c v\u00ec nguy\u00ean do n\u00e0o \u0111\u00f3, n\u00ean sau khi h\u1ecd r\u1eddi \u0111i, \u0110inh tr\u1edf th\u00e0nh vua. B\u00e2y gi\u1edd th\u00ec h\u1ecd t\u1ea1o n\u00ean \u00f4ng \u1ea5y nh\u01b0 th\u1ebf ho\u1eb7c \u00f4ng \u1ea5y th\u1eadt s\u1ef1 c\u01b0\u1edbp ng\u00f4i vua b\u1eb1ng s\u1ef1 h\u1ed7 tr\u1ee3 c\u1ee7a m\u1ed9t s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng l\u1edbn d\u00e2n lang thang giang h\u1ed3 v\u00e0 b\u1ecdn h\u1ea1 \u0111\u1eb3ng kh\u00e1c c\u1ee7a \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc, c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ec3 l\u1ea1i kh\u00e1c nhau. H\u1ecd n\u00f3i, \u00f4ng vua \u0110inh \u1ea5y ch\u1ec9 h\u01b0\u1edfng ng\u00f4i vua \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t th\u1eddi gian ng\u1eafn tr\u01b0\u1edbc khi nh\u1eefng k\u1ebb c\u00f3 ch\u1ee9c quy\u1ec1n kh\u00e1c x\u00ec x\u00e0o ch\u1ed1ng l\u1ea1i \u00f4ng \u1ea5y, nh\u1eefng k\u1ebb b\u1ea5t m\u00e3n th\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n kh\u00f4ng tu\u00e2n ph\u1ee5c, m\u00e0 t\u00ecnh c\u1ea3m c\u1ee7a h\u1ecd th\u00ec \u00f4ng \u1ea5y \u0111\u00e3 \u0111\u00e1nh m\u1ea5t b\u1edfi s\u1ef1 cai tr\u1ecb t\u00e0n nh\u1eabn v\u00e0 h\u00e0 kh\u1eafc, ho\u1eb7c h\u1ecd khinh th\u1ecb kh\u00f4ng mu\u1ed1n ti\u1ebfp t\u1ee5c tr\u1edf th\u00e0nh th\u1ea7n d\u00e2n c\u1ee7a m\u1ed9t n\u00f4ng d\u00e2n - nh\u01b0 n\u00f3 v\u1eabn th\u01b0\u1eddng x\u1ea3y ra v\u1edbi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi quen v\u1edbi t\u1ee5c n\u00f4 l\u1ec7, kh\u00f4ng c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng s\u1eed d\u1ee5ng s\u1ef1 t\u1ef1 do m\u1edbi c\u00f3 (c\u00f9ng v\u1edbi nh\u1eefng \u0111\u1ed9ng c\u01a1 khu\u1ea5t l\u1ea5p v\u00e0 nh\u1eefng \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng th\u00e2m hi\u1ec3m kh\u00e1c \u0111\u00e3 t\u1ea1o ra s\u1ef1 qu\u1eabn tr\u00ed n\u00e0y), h\u1ecd r\u01a1i v\u00e0o m\u1ed9t cu\u1ed9c n\u1ed5i lo\u1ea1n c\u00f4ng khai, v\u0169 trang ch\u1ed1ng l\u1ea1i vua \u0110inh - ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 h\u1ecd \u0111\u00e3 \u00e1m s\u00e1t. Sau m\u1ed9t cu\u1ed9c n\u1ed9i chi\u1ebfn \u0111\u1eabm m\u00e1u nhi\u1ec1u n\u0103m, \u0111\u1ebfn khi tr\u1edf n\u00ean m\u1ec7t l\u1eed, h\u1ecd ch\u1ecdn d\u1ef1a tr\u00ean s\u1ef1 \u01b0ng thu\u1eadn s\u1ed1 \u0111\u00f4ng, m\u1ed9t \u00f4ng ch\u00faa h\u00f9ng m\u1ea1nh trong b\u1ecdn, g\u1ecdi l\u00e0 L\u00ea \u0110\u1ea1i H\u00e0nh, l\u00e0m vua c\u1ee7a h\u1ecd.<\/p>\n<p>Trong th\u1eddi cai tr\u1ecb c\u1ee7a \u00f4ng \u1ea5y, h\u1ecd n\u00f3i, ng\u01b0\u1eddi TQ t\u1ea5n c\u00f4ng \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc - m\u00e0 kh\u00f4ng n\u00f3i \u0111\u1ebfn l\u00fd do: C\u00f3 th\u1ec3 ch\u00fang l\u00e0 nh\u1eefng k\u1ebb n\u1ed5i lo\u1ea1n \u1edf TQ ch\u1ea1y \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y, v\u00e0 r\u1eb1ng nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y \u0111\u00e3 \u0111\u00e1nh nhi\u1ec1u tr\u1eadn v\u1edbi ch\u00fang v\u00e0 th\u00e0nh c\u00f4ng l\u1edbn. Nh\u01b0ng trong cao tr\u00e0o c\u1ee7a cu\u1ed9c chi\u1ebfn n\u00e0y, L\u00ea \u0110\u1ea1i H\u00e0nh ch\u1ebft, kh\u00f4ng ch\u1eafc ch\u1eafn l\u00e0 v\u00ec chi\u1ebfn tr\u1eadn hay l\u00fd do n\u00e0o kh\u00e1c, \u0111\u1ec3 l\u1ea1i ng\u01b0\u1eddi n\u1ed1i nghi\u1ec7p l\u00e0 L\u00fd B\u00e1t V\u1ecb (nguy\u00ean v\u0103n ghi Libatvie), m\u1ed9t \u00f4ng ch\u00faa kh\u00f4n ngoan v\u00e0 d\u0169ng c\u1ea3m, vi\u1ec7c n\u1ed1i ti\u1ebfp sau \u0111\u00f3 m\u00e0 \u00f4ng \u1ea5y ti\u1ebfp t\u1ee5c ch\u1eb3ng k\u00e9m d\u0169ng kh\u00ed v\u00e0 th\u00e0nh c\u00f4ng l\u00e0 g\u1eb7p v\u00e0 \u0111\u00e1nh th\u1eafng ng\u01b0\u1eddi TQ trong 6 hay 7 tr\u1eadn chi\u1ebfn. \u00d4ng \u1ea5y d\u1ef1ng l\u1ea1i n\u1ec1n h\u00f2a b\u00ecnh y\u00ean \u1ed5n cho c\u1ea3 v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c, v\u00e0 d\u1ef1ng n\u00ean cung \u0111i\u1ec7n l\u1edbn l\u1ed9ng l\u1eaby b\u1eb1ng c\u1ea9m th\u1ea1ch - m\u00e0 b\u00e2y gi\u1edd, qua n\u0103m th\u00e1ng, b\u1ecb h\u1ee7y ho\u1ea1i r\u1ea5t nhi\u1ec1u, ch\u1eb3ng c\u00f2n g\u00ec ngo\u00e0i nh\u1eefng c\u00e1i c\u1ed5ng v\u00e0 v\u00e0i b\u1ee9c t\u01b0\u1eddng c\u1ee7a ki\u1ebfn tr\u00fac xa hoa \u1ea5y c\u00f2n l\u1ea1i.<\/p>\n<p>H\u1ecd n\u00f3i, sau nh\u00e0 vua n\u00e0y, h\u1eadu nh\u00e2n c\u1ee7a \u00f4ng \u1ea5y truy\u1ec1n ng\u00f4i \u0111\u01b0\u1ee3c 4 hay 6 \u0111\u1eddi th\u00e0nh c\u00f4ng, v\u00e0 c\u00f3 n\u1ec1n cai tr\u1ecb th\u1ecbnh v\u01b0\u1ee3ng. Nh\u01b0ng ng\u01b0\u1eddi cu\u1ed1i c\u00f9ng \u0111\u1ec3 ng\u00f4i l\u1ea1i cho m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi con g\u00e1i, kh\u00f4ng c\u00f3 con trai n\u1ed1i d\u00f5i n\u00ean c\u00f4ng ch\u00faa nh\u1eadn l\u1ea5y v\u01b0\u01a1ng mi\u1ec7n, c\u01b0\u1edbi m\u1ed9t v\u1ecb ch\u00faa m\u1ea1nh m\u1ebd c\u1ee7a gia \u0111\u00ecnh nh\u00e0 Tr\u1ea7n, ng\u01b0\u1eddi h\u1ee3p t\u00e1c cai tr\u1ecb c\u00f9ng c\u00f4 \u1ea5y ch\u1ec9 trong v\u00e0i th\u00e1ng, khi m\u1ed9t qu\u00fd t\u1ed9c kh\u00e1c g\u1ecdi l\u00e0 H\u1ed3 n\u1ed5i lo\u1ea1n ch\u1ed1ng l\u1ea1i h\u1ecd, \u0111\u00e1nh b\u1ea1i h\u1ecd trong chi\u1ebfn tr\u1eadn, x\u1eed t\u1eed h\u1ecd v\u00e0 t\u1ef1 \u0111\u1eb7t m\u00ecnh l\u00e0m vua. <\/p>\n<p>\u00d4ng \u1ea5y cai tr\u1ecb kh\u00f4ng l\u00e2u, v\u00ec m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec7p s\u1ee9c ch\u1ed1ng l\u1ea1i \u00f4ng ta - L\u00fd do l\u00e0 g\u00ec th\u00ec t\u00f4i kh\u00f4ng t\u00ecm ra, ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111o\u00e1n l\u00e0 \u00f4ng \u1ea5y \u0111\u00e3 d\u00f9ng nh\u1eefng c\u00e1ch x\u1ea5u xa \u0111\u1ec3 duy tr\u00ec s\u1ef1 s\u1edf h\u1eefu b\u1ea5t c\u00f4ng c\u1ee7a m\u00ecnh - V\u00e0 b\u1ecdn h\u1ecd \u0111\u00e3 g\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi TQ gi\u00fap \u0111\u1ee1, gi\u1ebft ch\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ebb c\u01b0\u1edbp ng\u00f4i v\u00e0 c\u0169ng v\u00ec th\u1ebf m\u1ea5t c\u1ea3 s\u1ef1 t\u1ef1 do c\u1ee7a m\u00ecnh, khi ng\u01b0\u1eddi TQ t\u1ecf ra l\u00e0 k\u1ebb ph\u1ee5 tr\u1ee3 \u0111\u1ec3 l\u1ea5y lu\u00f4n c\u1ea3 v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c l\u00e0m ti\u1ec1n th\u01b0\u1edfng c\u00f4ng lao \u0111\u1ed9ng v\u00e0 chi\u1ebfn th\u1eafng c\u1ee7a h\u1ecd. <\/p>\n<p>T\u1ed5ng tr\u1ea5n hay ch\u00faa ng\u01b0\u1eddi TQ sau \u0111\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t ra tr\u00ean nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y, cai tr\u1ecb h\u1ecd nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc kia, ti\u1ebfp di\u1ec5n trong kho\u1ea3ng ch\u1eebng 16 n\u0103m, khi h\u1ecd tr\u1edf n\u00ean m\u1ec7t m\u1ecfi v\u1edbi s\u1ef1 \u0111\u00e0n \u00e1p v\u00e0 s\u1ef1 x\u1ea5c l\u00e1o c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi TQ, v\u00ec th\u1ebf, t\u01b0\u1edfng nh\u1edb t\u00ecnh tr\u1ea1ng tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y c\u1ee7a m\u00ecnh, h\u1ecd gi\u1ea3i quy\u1ebft b\u1eb1ng c\u00e1ch n\u1ed7 l\u1ef1c t\u1ef1 gi\u1ea3i ph\u00f3ng m\u00ecnh kh\u1ecfi \u00e1ch TQ, \u0111\u1ed3ng l\u00f2ng v\u0169 trang d\u01b0\u1edbi s\u1ef1 l\u00e3nh \u0111\u1ea1o c\u1ee7a m\u1ed9t vi\u00ean t\u01b0\u1edbng d\u0169ng c\u1ea3m t\u00ean l\u00e0 L\u00ea (L\u1ee3i), \u0111\u00e1nh nhau v\u1edbi TQ, th\u1eafng h\u1ecd trong nhi\u1ec1u tr\u1eadn chi\u1ebfn, gi\u1ebft r\u1ea5t nhi\u1ec1u trong s\u1ed1 \u0111\u00f3 c\u00f9ng v\u1edbi t\u1ed5ng tr\u1ea5n hay ch\u00faa c\u1ee7a ch\u00fang l\u00e0 Li\u1ec5u Th\u0103ng. Tai h\u1ecda n\u00e0y, c\u00f9ng v\u1edbi chi ph\u00ed cho cu\u1ed9c chi\u1ebfn ngo\u1ea1i qu\u1ed1c v\u00e0 nh\u1eefng cu\u1ed9c n\u1ed5i lo\u1ea1n n\u1ed9i \u0111\u1ecba, v\u00e0 s\u1ed1 ti\u1ec1n \u00edt \u1ecfi m\u00e0 m\u1ea3nh \u0111\u1ea5t n\u00e0y n\u1ed9p thu\u1ebf, c\u00f3 l\u1ebd l\u00e0 \u0111\u1ed9ng c\u01a1 t\u1ea1i sao nh\u00e0 vua TQ H\u1ed3ng V\u0169 ngh\u0129 r\u1eb1ng th\u00edch h\u1ee3p r\u1eddi b\u1ecf n\u00f3 l\u1ea7n n\u1eefa, c\u00e1ch \u0111\u00e2y kho\u1ea3ng 450 n\u0103m. T\u1eeb \u0111\u00f3, d\u1ef1a tr\u00ean t\u00ecnh tr\u1ea1ng nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh c\u1ee7a h\u1ecd v\u00e0 \u0111\u1ec3 b\u1ea3o to\u00e0n ch\u1eafc ch\u1eafn cho ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng trung th\u00e0nh c\u1ee7a h\u1ecd (nh\u01b0 h\u00e0ng 3 n\u0103m m\u1ed9t l\u1ea7n \u0111\u1ebfn th\u1ee7 \u0111\u00f4 B\u1eafc Kinh v\u1edbi v\u00e0i m\u00f3n qu\u00e0 m\u00e0 h\u1ecd g\u1ecdi l\u00e0 \u0111\u1ed3 c\u1ed1ng, b\u00e0y t\u1ecf l\u00f2ng k\u00ednh tr\u1ecdng v\u1edbi ho\u00e0ng \u0111\u1ebf trong nh\u1eadn bi\u1ebft r\u1eb1ng v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c v\u00e0 s\u1ef1 t\u1ef1 do c\u1ee7a h\u1ecd ch\u1ec9 n\u1eb1m trong \u01a1n hu\u1ec7 v\u00e0 l\u00f2ng h\u00e0o ph\u00f3ng c\u1ee7a \u00f4ng \u1ea5y), \u00f4ng \u1ea5y r\u00fat qu\u00e2n \u0111\u1ed9i kh\u1ecfi B\u1eafc H\u00e0 v\u00e0 t\u00ecnh tr\u1ea1ng n\u00e0y v\u1eabn \u0111\u00fang nh\u01b0 th\u1ebf cho \u0111\u1ebfn hi\u1ec7n nay.<\/p>\n<p>Trong nh\u1eefng m\u00f3n qu\u00e0, h\u1ecd mang \u0111\u1ebfn nh\u1eefng b\u1ee9c t\u01b0\u1ee3ng v\u00e0ng v\u00e0 b\u1ea1c \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1o th\u00e0nh d\u1ef1a tr\u00ean h\u00ecnh d\u00e1ng c\u1ee7a nh\u1eefng t\u00ean t\u1ed9i ph\u1ea1m, bi\u1ec3u th\u1ecb r\u1eb1ng h\u1ecd l\u00e0 nh\u01b0 th\u1ebf v\u1edbi nh\u00e0 vua TQ v\u00ec \u0111\u00e3 gi\u1ebft Li\u1ec5u Th\u0103ng - vi\u00ean t\u01b0\u1edbng \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00f3i tr\u01b0\u1edbc, v\u00e0 h\u1ecd \u0111\u1eddi \u0111\u1eddi van xin cho s\u1ef1 x\u00e2m ph\u1ea1m \u0111\u00f3. Nh\u00e0 vua B\u1eafc H\u00e0 t\u1ef1a c\u00f3 chi\u1ebfu, hay l\u00e0 \u1ea5n, c\u1ee7a nh\u00e0 vua TQ, nh\u01b0 d\u1ea5u hi\u1ec7u cho s\u1ef1 \u0111\u1ed9c l\u1eadp c\u1ee7a h\u1ecd. V\u00e0 d\u00f9 nghi l\u1ec5 n\u00e0y ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t m\u1ea3nh c\u1ee7a s\u1ef1 ki\u00eau ng\u1ea1o TQ, h\u1ecd nh\u1ecdc s\u1ee9c kh\u00f4ng \u00edt v\u00ec n\u00f3. N\u0103m nay (1683), m\u1ed9t s\u1ee9 th\u1ea7n t\u1eeb tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh B\u1eafc Kinh \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y, mang theo m\u1ed9t danh hi\u1ec7u cho nh\u00e0 vua m\u00e0 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea5n phong 8 hay 9 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc. \u00d4ng \u1ea5y \u0111\u00f3n nh\u1eadn n\u00f3 v\u1edbi t\u1ea5t c\u1ea3 s\u1ef1 ph\u00f4 tr\u01b0\u01a1ng long tr\u1ecdng v\u00e0 huy ho\u00e0ng m\u00e0 v\u1ecb ch\u00faa c\u00f3 th\u1ec3 ngh\u0129 ra, ho\u1eb7c c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng th\u1ef1c hi\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c, n\u00f3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 v\u00ec t\u00ecnh c\u1ea3m m\u00e0 ch\u1ec9 l\u00e0 s\u1ef1 khoe khoang, cho nh\u00e0 vua Tartar th\u1ea5y s\u1ef1 cao qu\u00fd v\u00e0 h\u00f9ng m\u1ea1nh c\u1ee7a \u00f4ng ta. H\u1ecd tr\u00ecnh di\u1ec5n trong t\u1ea7m m\u1eaft s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng to l\u1edbn qu\u00e2n \u0111\u1ed9i, m\u1eb7c trang ph\u1ee5c b\u1eb1ng v\u1eadt ph\u1ea9m Anh v\u00e0 H\u00e0 Lan xa hoa, h\u1ea7u h\u1ebft voi v\u00e0 k\u1ef5 binh c\u1ee7a h\u1ecd c\u00f3 y\u00ean c\u01b0\u01a1ng t\u1ed1t nh\u1ea5t, thuy\u1ec1n m\u1ea1 v\u00e0ng... Nh\u01b0ng v\u1edbi t\u1ea5t c\u1ea3 \u0111i\u1ec1u n\u00e0y, vi\u00ean s\u1ee9 th\u1ea7n l\u1ea1i ch\u1eb3ng c\u00f3 \u00fd \u0111\u1ecbnh \u0111\u1ebfn th\u0103m nh\u00e0 vua, v\u00e0 t\u1ea5t nhi\u00ean l\u00e0 ch\u1eb3ng c\u00f3 s\u1ee9 th\u1ea7n n\u00e0o c\u1ee7a \u0111\u1ebf ch\u1ebf \u1ea5y l\u00e0m th\u1ebf, khi\u1ebfn cho h\u1ecd tr\u1edf th\u00e0nh ch\u1eb3ng kh\u00e1c h\u01a1n nh\u1eefng th\u01b0\u1eddng d\u00e2n c\u01b0\u1edbp ng\u00f4i, m\u1edd m\u1ecbt t\u0103m t\u1ed1i so v\u1edbi ho\u00e0ng \u0111\u1ebf c\u1ee7a b\u1ecdn h\u1ecd (s\u1ee9 th\u1ea7n).<\/p>\n<p>Nh\u01b0ng \u0111\u1ed5i l\u1ea1i: Ng\u01b0\u1eddi TQ \u0111\u00e3 bu\u00f4ng tha cho \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc n\u00e0y, L\u00ea tuy\u00ean b\u1ed1 l\u00e0m vua, cai tr\u1ecb v\u00e0i n\u0103m, v\u00e0 gia \u0111\u00ecnh \u00f4ng sau \u0111\u00f3 h\u01b0\u1edfng uy quy\u1ec1n kh\u00f4ng d\u1ee9t trong kho\u1ea3ng th\u1eddi gian tr\u00ean 200 n\u0103m, v\u00e0 sau \u0111\u00f3 M\u1ea1c c\u01b0\u1edbp l\u1ea5y ng\u00f4i b\u00e1u. Ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y l\u00e0 m\u1ed9t c\u01b0 d\u00e2n c\u1ea5p th\u1ea5p v\u00e0 \u0111\u00ea h\u00e8n, sinh ra \u1edf Batshaw (x\u00e3 B\u00e1t), m\u1ed9t l\u00e0ng ch\u00e0i t\u1ea1i c\u1eeda s\u00f4ng n\u01a1i m\u00e0 thuy\u1ec1n ch\u00e2u \u00c2u \u0111i v\u00e0o. \u00d4ng \u1ea5y l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u00f4 v\u1eadt chuy\u00ean nghi\u1ec7p v\u00e0 r\u1ea5t kh\u00e9o l\u00e9o \u1edf \u0111\u00f3, \u00f4ng \u1ea5y \u0111\u00e3 t\u1ef1 \u0111\u01b0a m\u00ecnh l\u00ean ch\u1ee9c m\u1ed9t \u0111\u1ea1i quan, hay ch\u00faa. Nh\u01b0ng tham v\u1ecdng c\u1ee7a \u00f4ng \u1ea5y c\u00f2n ph\u00e1t tri\u1ec3n xa h\u01a1n, kh\u00f4ng th\u1ec3 b\u1eb1ng l\u00f2ng v\u1edbi b\u1ea5t c\u1ee9 t\u00ecnh tr\u1ea1ng n\u00e0o ngo\u1ea1i tr\u1eeb ch\u00ednh v\u01b0\u01a1ng tri\u1ec1u, v\u00e0 \u00f4ng \u1ea5y \u00e2m m\u01b0u \u0111\u1ed3ng l\u00f2ng ch\u1ed1ng l\u1ea1i nh\u00e0 vua, v\u00e0 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u00fd \u0111\u1ecbnh c\u1ee7a \u00f4ng ta b\u1eb1ng nh\u1eefng ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng m\u00e1nh kh\u00f3e v\u00e0 m\u01b0u m\u1eb9o h\u01a1n l\u00e0 v\u0169 l\u1ef1c.<\/p>\n<p>\u0110\u00e3 c\u01b0\u1edbp \u0111\u01b0\u1ee3c ngai v\u00e0ng, \u00f4ng \u1ea5y c\u1ee7ng c\u1ed1 l\u1ea1i Batshaw v\u00e0 nh\u1eefng n\u01a1i kh\u00e1c, b\u1edfi v\u00ec nhi\u1ec1u k\u1ebb th\u00f9 c\u1ee7a \u00f4ng \u1ea5y, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 h\u1ecd Nguy\u1ec5n, m\u1ed9t v\u1ecb ch\u00faa ki\u00eau h\u00e3nh v\u00e0 m\u1ea1nh m\u1ebd \u1edf tr\u1ea5n Thanh H\u00f3a, ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 \u00f4ng \u1ea5y lu\u00f4n s\u1ee3 h\u00e3i v\u00ec \u0111\u00f3 l\u00e0 k\u1ebb ch\u1ed1ng l\u1ea1i c\u00f4ng khai k\u1ebb c\u01b0\u1edbp ng\u00f4i. H\u1ecd Nguy\u1ec5n n\u00e0y g\u1ea3 con g\u00e1i cho h\u1ecd Tr\u1ecbnh, m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 s\u1ee9c m\u1ea1nh v\u00e0 l\u00f2ng d\u0169ng c\u1ea3m phi th\u01b0\u1eddng, tr\u01b0\u1edbc kia l\u00e0 m\u1ed9t k\u1ebb c\u1eafp n\u1ed5i ti\u1ebfng x\u1ea5u v\u00e0 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t vi\u00ean t\u01b0\u1edbng trong qu\u00e2n \u0111\u1ed9i c\u1ee7a \u00f4ng, v\u00e0 khi \u00f4ng ch\u1ebft \u0111\u00e3 \u0111\u1ec3 anh ta b\u1ea3o h\u1ed9, h\u01b0\u1edbng d\u1eabn ng\u01b0\u1eddi con trai duy nh\u1ea5t c\u1ee7a \u00f4ng, v\u00e0o l\u00fac \u0111\u00f3 kho\u1ea3ng ch\u1eebng 14 hay 15 tu\u1ed5i. Tr\u1ecbnh \u0111\u00e3 c\u1ed1ng hi\u1ebfn cho qu\u00e2n \u0111\u1ed9i c\u1ee7a cha v\u1ee3 qu\u00e1 c\u1ed1, m\u1edf cu\u1ed9c chi\u1ebfn c\u00f4ng khai ch\u1ed1ng l\u1ea1i M\u1ea1c, v\u00e0 sau nhi\u1ec1u cu\u1ed9c \u0111\u1ee5ng \u0111\u1ed9 nh\u1ecf v\u1edbi nhi\u1ec1u th\u00e0nh c\u00f4ng, \u0111\u00e3 v\u01b0\u1ee3t qua \u00f4ng ta. K\u1ebb c\u01b0\u1edbp ng\u00f4i th\u1ea5y m\u00ecnh \u1edf t\u00ecnh tr\u1ea1ng b\u1ebf t\u1eafc, v\u00ec c\u1ea7n thi\u1ebft ph\u1ea3i ch\u1ea1y \u0111\u1ebfn Cao B\u1eb1ng - m\u1ed9t v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c \u1edf tr\u00ean bi\u00ean gi\u1edbi v\u1edbi TQ v\u00e0 ph\u1ee5c t\u00f9ng v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c n\u00e0y, tr\u01b0\u1edbc kia c\u01b0 d\u00e2n l\u00e0 m\u1ed9t lo\u1ea1i ng\u01b0\u1eddi hoang d\u00e3. Nh\u01b0ng Tr\u1ecbnh (\u1ede \u0111\u00e2y Baron d\u00f9ng Hoatrin \u0111\u1ec3 ch\u1ec9 c\u00e1c ch\u00faa Tr\u1ecbnh, n\u00ean l\u00fac n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 Tr\u1ecbnh T\u00f9ng ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i Tr\u1ecbnh Ki\u1ec3m) \u0111u\u1ed5i theo ngay l\u1eadp t\u1ee9c sau chi\u1ebfn th\u1eafng \u1edf K\u1ebb Ch\u1ee3, v\u00e0 \u0111\u1ea7u ti\u00ean l\u00e0 h\u1ee7y ho\u1ea1i th\u00e0nh tr\u00ec m\u00e0 M\u1ea1c x\u00e2y n\u00ean, tuy\u00ean b\u1ed1 r\u1eb1ng, n\u1ebfu c\u00f2n b\u1ea5t c\u1ee9 ng\u01b0\u1eddi th\u1eeba k\u1ebf n\u00e0o c\u1ee7a nh\u00e0 L\u00ea, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 t\u1ef1 ra m\u1eb7t, h\u1ee9a h\u1eb9n s\u1ebd \u0111\u01b0a ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00f3 l\u00ean ng\u00f4i c\u1ee7a t\u1ed5 ti\u00ean, cam \u0111oan r\u1eb1ng \u00f4ng \u1ea5y ch\u1ec9 d\u00f9ng v\u0169 l\u1ef1c qu\u00e2n s\u1ef1 cho \u0111\u1ebfn khi \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ebft qu\u1ea3 \u0111\u00f3. V\u00e0 khi m\u1ed9t thanh ni\u00ean c\u1ee7a nh\u00e0 L\u00ea \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn cho \u00f4ng \u1ea5y, \u00f4ng \u1ea5y b\u00e0y t\u1ecf s\u1ef1 vui m\u1eebng v\u00f4 c\u00f9ng, h\u0103ng h\u00e1i s\u1eb5n s\u00e0ng \u0111\u1eb7t anh ta l\u00ean ng\u00f4i, v\u00e0 s\u1edf h\u1eefu lu\u00f4n v\u01b0\u01a1ng tri\u1ec1u c\u1ee7a anh ta, y\u00eau c\u1ea7u m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea3i v\u00e2ng l\u1eddi nh\u00e0 L\u00ea, nh\u00e0 vua h\u1ee3p ph\u00e1p c\u1ee7a B\u1eafc H\u00e0... V\u00e0 cho ch\u00ednh m\u00ecnh, \u00f4ng \u1ea5y nh\u1eadn l\u1ea5y t\u01b0\u1edbc danh Ch\u00faa, hay th\u1ed1ng l\u0129nh c\u1ee7a m\u1ecdi l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng. \u0110\u00e2y l\u00e0 s\u1ef1 b\u1ea5t m\u00e3n v\u00f4 k\u1ec3 v\u1edbi h\u1ecdc tr\u00f2 c\u1ee7a \u00f4ng ta, thanh ni\u00ean h\u1ecd Nguy\u1ec5n (\u1edf \u0111\u00e2y vi\u1ebft l\u00e0 Hoawing cho t\u1ea5t c\u1ea3 d\u00f2ng h\u1ecd Nguy\u1ec5n), ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng m\u01a1 t\u1edbi r\u1eb1ng ng\u01b0\u1eddi anh r\u1ec3 s\u1ebd bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i t\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u01b0\u1eddng h\u01b0\u1edbng c\u1ee7a qu\u00e2n \u0111\u1ed9i v\u00e0 l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a cha anh ta, v\u1edbi s\u1ef1 th\u00e0nh c\u00f4ng ho\u00e0nh tr\u00e1ng v\u00ec thu\u1eadt d\u00f9ng qu\u00e2n, s\u1ef1 v\u0129 \u0111\u1ea1i v\u00e0 s\u1ef1 ti\u1ebfn b\u1ed9 c\u1ee7a \u00f4ng ta, trong khi tr\u1eeb b\u1ecf ng\u01b0\u1eddi con c\u00f4i. Nh\u01b0ng v\u1ec1 ph\u00eda m\u00ecnh, anh ta c\u0169ng l\u1eeba g\u1ea1t. Khi Tr\u1ecbnh tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y l\u00e0m nh\u1eefng d\u1ef1 ph\u00f2ng c\u1ea7n thi\u1ebft cho s\u1ef1 \u1ed5n \u0111\u1ecbnh c\u1ee7a ch\u00ednh quy\u1ec1n, anh ta g\u1eedi cho anh r\u1ec3 m\u1ed9t l\u00e1 th\u01b0 qu\u1ea3 quy\u1ebft y\u00eau c\u1ea7u s\u1ef1 tu\u00e2n ph\u1ee5c v\u1edbi ho\u00e0ng t\u1eed n\u00e0y c\u1ee7a nh\u00e0 L\u00ea, ho\u1eb7c n\u1ebfu kh\u00f4ng, s\u1ebd tuy\u00ean b\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00f3 l\u00e0 k\u1ebb ph\u1ea3n lo\u1ea1n, l\u00e0 k\u1ebb th\u00f9 c\u1ee7a \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y t\u1ea1o c\u01a1 h\u1ed9i cho m\u1ed9t cu\u1ed9c n\u1ed9i chi\u1ebfn, g\u00e2y ra s\u1ef1 chia r\u1ebd trong v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c B\u1eafc H\u00e0, v\u00ec v\u1edbi h\u1ecd Nguy\u1ec5n tr\u1ebb, d\u00f9 anh ta kh\u00f4ng ch\u1ed1ng l\u1ea1i nh\u00e0 L\u00ea, anh ta c\u0169ng kh\u00f4ng ch\u1ecbu ch\u1ea5p nh\u1eadn Tr\u1ecbnh t\u1ef1 l\u1eadp m\u00ecnh l\u00e0m ch\u00faa, cho l\u00e0 v\u1ecb tr\u00ed \u1ea5y v\u1ed1n thu\u1ed9c v\u1ec1 anh ta. Nh\u01b0ng th\u1ea5y r\u1eb1ng m\u00ecnh qu\u00e1 y\u1ebfu \u0111\u1ec3 ch\u1ed1ng l\u1ea1i s\u1ee9c m\u1ea1nh c\u1ee7a Tr\u1ecbnh, v\u00e0 th\u1ea5y m\u00ecnh \u1edf qu\u00e1 g\u1ea7n khi Thanh H\u00f3a l\u00e0 th\u00e0nh tr\u1ea5n c\u1ee7a K\u1ebb Ch\u1ee3, anh ta ngh\u0129 c\u00e1ch an to\u00e0n nh\u1ea5t l\u00e0 r\u1eddi \u0111i \u0111\u1ebfn Nam H\u00e0, n\u01a1i m\u00e0 anh ta \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00f3n ti\u1ebfp h\u00e2n hoan b\u1edfi nh\u1eefng l\u00e3nh \u0111\u1ea1o v\u00e0 qu\u00e2n l\u00ednh, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ngay l\u1eadp t\u1ee9c t\u00f4n anh ta l\u00e0m Ch\u00faa, hay t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n c\u1ee7a nh\u00e0 L\u00ea - nh\u00e0 vua \u0111\u00fang \u0111\u1eafn c\u1ee7a h\u1ecd, tuy\u00ean b\u1ed1 r\u1eb1ng Tr\u1ecbnh l\u00e0 k\u1ebb ph\u1ea3n b\u1ed9i v\u00e0 ph\u1ea3n lo\u1ea1n. Cho n\u00ean t\u1eeb \u1ea5y \u0111\u1ebfn nay, h\u01a1n 220 n\u0103m, v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c n\u00e0y ti\u1ebfp t\u1ee5c b\u1ecb chia c\u1eaft d\u01b0\u1edbi quy\u1ec1n hai t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n th\u1ed1ng l\u0129nh v\u1edbi quy\u1ec1n l\u1ef1c ho\u00e0ng gia, c\u1ea3 hai th\u1eeba nh\u1eadn L\u00ea l\u00e0 vua v\u00e0 l\u00e3nh \u0111\u1ea1o theo lu\u1eadt l\u1ec7, phong t\u1ee5c c\u1ed5 x\u01b0a v\u00e0 s\u1ef1 ch\u00ednh ngh\u0129a, nh\u01b0ng c\u1ea3 hai l\u00e0 k\u1ebb th\u00f9 truy\u1ec1n ki\u1ebfp, li\u00ean t\u1ee5c g\u00e2y chi\u1ebfn v\u1edbi nhau.<\/p>\n<p>Gi\u1edd t\u00f4i tr\u1edf l\u1ea1i v\u1edbi Tr\u1ecbnh, v\u00e0 th\u1ea5y t\u1ea1i sao, d\u00f9 l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi chi\u1ebfn th\u1eafng, \u00f4ng \u1ea5y \u0111\u00e3 kh\u00f4ng chi\u1ebfm l\u1ea5y ngai v\u00e0ng v\u00e0 l\u1ea5y cho m\u00ecnh t\u01b0\u1edbc hi\u1ec7u c\u00f9ng danh ngh\u0129a c\u1ee7a nh\u00e0 vua. Ch\u1eafc ch\u1eafn \u0111\u00e2y kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u00fd h\u01b0\u1edbng c\u1ee7a tham v\u1ecdng, c\u0169ng nh\u01b0 kh\u00f4ng ph\u1ea3i v\u00ec khi\u00eam t\u1ed1n v\u00e0 t\u00ednh c\u00f4ng b\u1eb1ng m\u00e0 \u00f4ng \u1ea5y kh\u00f4ng nh\u1eadn l\u1ea5y t\u01b0\u1edbc hi\u1ec7u cao h\u01a1n l\u00e0 ch\u00faa, m\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 c\u00e2n nh\u1eafc v\u00ec hai l\u00fd do r\u1ea5t \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t sau: N\u1ebfu \u00f4ng \u1ea5y nu\u1ed1t l\u1ea5y c\u1ea3 ngai v\u00e0ng v\u00e0 t\u01b0\u1edbc hi\u1ec7u cho m\u00ecnh, \u00f4ng \u1ea5y s\u1ebd b\u1ecb xem l\u00e0 k\u1ebb c\u01b0\u1edbp ng\u00f4i, l\u00e0 ph\u01a1i m\u00ecnh ra tr\u01b0\u1edbc s\u1ef1 gh\u00e9t b\u1ecf c\u00f9ng ghen t\u1ee9c c\u1ee7a c\u01b0 d\u00e2n, v\u00e0 \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t h\u01a1n l\u00e0 s\u1ef1 kh\u1ee7ng b\u1ed1 c\u1ee7a h\u1ecd Nguy\u1ec5n, ng\u01b0\u1eddi s\u1ebd c\u00f3 th\u1ec3 v\u1edbi nh\u1eefng l\u00fd do kh\u00f4ng th\u00e0nh th\u1eadt c\u00f3 v\u1ebb ch\u00ednh ngh\u0129a v\u00e0 h\u1ee3p l\u00fd nh\u1ea5t khi\u1ebfn cho \u00f4ng ta ph\u1ea3i b\u1ecb h\u1ee7y ho\u1ea1i v\u00e0 tr\u1eeb di\u1ec7t. \u0110\u1ed9ng c\u01a1 kh\u00e1c l\u00e0 s\u1ef1 s\u1ee3 h\u00e3i c\u1ee7a \u00f4ng ta, r\u1eb1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf TQ s\u1ebd ch\u1ed1ng l\u1ea1i \u00f4ng khi bi\u1ebft r\u1eb1ng \u00f4ng ta l\u00e0 k\u1ebb ngo\u00e0i d\u00f2ng d\u00f5i ho\u00e0ng t\u1ed9c c\u1ee7a B\u1eafc H\u00e0, t\u1eeb \u0111\u00f3 Tr\u1ecbnh s\u1ebd b\u1ecb cu\u1ed1n v\u00e0o m\u1ed9t d\u00f2ng l\u0169 r\u1eafc r\u1ed1i, v\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 tr\u1edf th\u00e0nh s\u1ef1 di\u1ec7t vong c\u1ee7a \u00f4ng ta. V\u00ec th\u1ebf Tr\u1ecbnh ngh\u0129 r\u1eb1ng c\u00e1ch an to\u00e0n nh\u1ea5t l\u00e0 l\u1eadp m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi n\u1ed1i d\u00f5i c\u1ee7a h\u1ecd L\u00ea, ch\u1ec9 c\u00f3 danh ngh\u0129a l\u00e0 vua, v\u00e0 chuy\u1ec3n \u0111\u1ed5i s\u1ee9c m\u1ea1nh v\u01b0\u01a1ng quy\u1ec1n v\u1ec1 cho ch\u00ednh \u00f4ng ta. V\u00e0 t\u1ea5t nhi\u00ean, m\u1ecdi th\u1ee9 thu\u1ed9c v\u1ec1 v\u01b0\u01a1ng tri\u1ec1u n\u00e0y \u0111\u1ec1u \u1edf trong tay ch\u00faa, \u00f4ng ta c\u00f3 th\u1ec3 g\u00e2y chi\u1ebfn hay h\u00f2a ho\u00e3n n\u1ebfu \u00f4ng ta th\u1ea5y th\u00edch h\u1ee3p, \u00f4ng \u1ea5y t\u1ea1o ra v\u00e0 b\u00e3i b\u1ecf lu\u1eadt l\u1ec7, tha t\u1ed9i v\u00e0 x\u1eed ph\u1ea1t t\u1ed9i ph\u1ea1m, l\u1eadp hay ph\u1ebf c\u00e1c quan t\u00f2a v\u00e0 quan l\u1ea1i trong qu\u00e2n, \u0111\u00e1nh thu\u1ebf v\u00e0 s\u1eafp x\u1ebfp ti\u1ec1n ph\u1ea1t t\u00f9y theo \u00fd th\u00edch c\u1ee7a m\u00ecnh, t\u1ea5t c\u1ea3 ng\u01b0\u1eddi n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i ph\u1ea3i tr\u00ecnh di\u1ec7n v\u1edbi \u00f4ng \u1ea5y, ngo\u1ea1i tr\u1eeb c\u00e1c s\u1ee9 th\u1ea7n TQ, v\u00e0 n\u00f3i ng\u1eafn g\u1ecdn, quy\u1ec1n l\u1ef1c c\u1ee7a \u00f4ng \u1ea5y kh\u00f4ng ch\u1ec9 l\u00e0 v\u01b0\u01a1ng quy\u1ec1n, m\u00e0 l\u00e0 kh\u00f4ng gi\u1edbi h\u1ea1n, v\u00ec th\u1ebf ng\u01b0\u1eddi ch\u00e2u \u00c2u g\u1ecdi \u00f4ng \u1ea5y l\u00e0 vua - Nh\u00e0 vua Th\u1eadt s\u1ef1 \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi \u0111\u1ec3 ph\u00e2n bi\u1ec7t v\u1edbi Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf - khi Vua (Boua) ph\u1ea3i im l\u1eb7ng trong cung \u0111i\u1ec7n c\u1ee7a \u00f4ng \u1ea5y, \u0111\u01b0\u1ee3c theo h\u1ea7u b\u1edfi ch\u1eb3ng ai kh\u00e1c ngo\u00e0i nh\u1eefng gi\u00e1n \u0111i\u1ec7p c\u1ee7a Ch\u00faa, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e9p ra ngo\u00e0i h\u01a1n 1 l\u1ea7n m\u1ed7i n\u0103m ngo\u1ea1i tr\u1eeb v\u00e0o nghi l\u1ec5 l\u1edbn c\u00fang t\u1ebf th\u01b0\u1eddng ni\u00ean c\u1ee7a h\u1ecd... V\u1edbi t\u1ea5t c\u1ea3 m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi, \u00f4ng \u1ea5y t\u1ed3n t\u1ea1i ch\u1ec9 \u0111\u1ec3 g\u00e0o kh\u00f3c <em>Amen<\/em> v\u1edbi t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng g\u00ec m\u00e0 ch\u00faa l\u00e0m, v\u00e0 \u0111\u1ec3 ph\u00ea chu\u1ea9n - v\u00ec l\u1ec5 nghi c\u01a1 b\u1ea3n - b\u1eb1ng chi\u1ebfu c\u1ee7a \u00f4ng, t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng v\u00e0 chi\u1ebfu ch\u1ec9 c\u1ee7a k\u1ebb kia, tranh c\u00e3i d\u00f9 ch\u1ec9 l\u00e0 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 nh\u1ecf nh\u1ea5t c\u0169ng kh\u00f4ng an to\u00e0n cho \u00f4ng \u1ea5y. V\u00e0 d\u00f9 m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi t\u00f4n tr\u1ecdng vua, h\u1ecd c\u00f2n s\u1ee3 ch\u00faa h\u01a1n nhi\u1ec1u, ch\u00faa \u0111\u01b0\u1ee3c xu n\u1ecbnh nh\u1ea5t v\u00ec quy\u1ec1n l\u1ef1c m\u00e0 \u00f4ng \u1ea5y c\u00f3.<\/p>\n<p>N\u01a1i \u1edf c\u1ee7a ch\u00faa c\u0169ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 vua, theo cha truy\u1ec1n con n\u1ed1i, ng\u01b0\u1eddi con trai l\u1edbn nh\u1ea5t n\u1ed1i nghi\u1ec7p cha, nh\u01b0ng th\u01b0\u1eddng tham v\u1ecdng c\u1ee7a nh\u1eefng anh em t\u1ea1o c\u01a1 h\u1ed9i cho c\u00e1c cu\u1ed9c b\u1ea1o \u0111\u1ed9ng n\u01b0\u1edbng l\u1eabn nhau, h\u01b0\u1edbng t\u1edbi h\u1ea5t c\u1eb3ng nhau, v\u00ec th\u1ebf c\u00f3 c\u00e2u n\u00f3i th\u01b0\u1eddng l\u1ec7 gi\u1eefa b\u1ecdn h\u1ecd l\u00e0, m\u1ed9t tr\u0103m c\u00e1i ch\u1ebft c\u1ee7a vua c\u0169ng kh\u00f4ng nguy hi\u1ec3m cho \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc d\u00f9 nh\u1ecf nh\u1ea5t, nh\u01b0ng khi m\u1ed9t v\u1ecb ch\u00faa ch\u1ebft, t\u00e2m tr\u00ed m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb s\u1ef1 run r\u1ea9y kh\u1ee7ng khi\u1ebfp c\u00f9ng kinh ho\u00e0ng n\u1eb7ng n\u1ec1 thao t\u00fang, ch\u1edd \u0111\u1ee3i nh\u1eefng thay \u0111\u1ed5i \u0111\u00e1ng s\u1ee3 trong \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc v\u00e0 ch\u00ednh quy\u1ec1n.<\/p>\n<p>(H\u1ebft ph\u1ea7n 1 - V\u00ec ph\u1ea7n n\u00e0y qu\u00e1 d\u00e0i n\u00ean t\u00e1ch ra l\u00e0m hai.)          <\/p>\n<p><em><br \/>\n<\/em><\/p>\n<p><em><br \/>\n<\/em><\/p>\n<p><strong>Ghi ch\u00fa:<\/strong><\/p>\n<ol>\n<em>Nh\u1eefng g\u00ec Baron nghe \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ec1 l\u1ecbch s\u1eed ph\u1ea3n \u00e1nh m\u1ed9t \u0111i\u1ec3m kh\u00e1 th\u00fa v\u1ecb: Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u01a1ng th\u1eddi ch\u1ec9 bi\u1ebft r\u00f5 v\u1ec1 v\u01b0\u01a1ng tri\u1ec1u c\u1ee7a m\u00ecnh (trong nh\u1eefng m\u1eb7t c\u00f3 v\u1ebb ph\u00f3ng \u0111\u1ea1i nh\u1ea5t - nh\u01b0 b\u1ecb cai tr\u1ecb 10 n\u0103m th\u00e0nh 16 n\u0103m, nh\u00e0 L\u00ea c\u00f3 c\u00e1ch \u0111\u00f3 250 n\u0103m th\u00e0nh 450 n\u0103m) - V\u00e0 ho\u00e0n to\u00e0n \"b\u1ecf qua\" th\u1eddi \u0111\u1ea1i ngay tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3 (nh\u00e0 Tr\u1ea7n). Kh\u00f4ng r\u00f5 v\u00ec lu\u1eadt l\u1ec7 hay v\u00ec th\u00f3i quen c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng m\u00e0 Baron t\u1ecf ra kh\u00f4ng bi\u1ebft g\u00ec v\u1ec1 nh\u00e0 Tr\u1ea7n, \u0111\u1ebfn m\u1ee9c ch\u1ec9 \"nghe lo\u00e1ng tho\u00e1ng\" v\u1ec1 cu\u1ed9c \u0111\u1ed5i ng\u00f4i c\u1ee7a nh\u00e0 L\u00fd, r\u1ed3i g\u1ed9p lu\u00f4n th\u1eddi gian c\u1ee7a nh\u00e0 Tr\u1ea7n v\u00e0 nh\u00e0 L\u00ea l\u00e0m m\u1ed9t. S\u1ef1 kh\u00f4ng bi\u1ebft g\u00ec v\u1ec1 th\u1eddi \u0111\u1ea1i ti\u1ec1n nhi\u1ec7m v\u00e0 ch\u1ec9 bi\u1ebft nh\u1eefng v\u1ea5n \u0111\u1ec1 thi\u00ean l\u1ec7ch v\u1ec1 l\u1ecbch s\u1eed c\u1ee7a ch\u00faa Tr\u1ecbnh c\u1ee7a Baron n\u00f3i l\u00ean kh\u00e1 nhi\u1ec1u \u0111i\u1ec1u.<\/p>\n<p>V\u1edbi nh\u1eefng tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i xa h\u01a1n, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t v\u1ec1 vua \u0110inh Ti\u00ean Ho\u00e0ng, ghi ch\u00e9p c\u1ee7a Baron l\u1ea1i kh\u00e1 c\u00f3 \u00edch. N\u00f3 kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh l\u1ea1i m\u1ed9t nghi v\u1ea5n trong l\u1ecbch s\u1eed: Vua \u0110inh Ti\u00ean Ho\u00e0ng b\u1ecb ch\u00ednh nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi d\u01b0\u1edbi c\u1ee7a m\u00ecnh gi\u1ebft ch\u1ebft, nh\u1eadn th\u1ee9c n\u00e0y v\u1eabn c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c ghi nh\u1eadn v\u00e0o th\u1eddi L\u00ea Trung H\u01b0ng. <\/p>\n<p>Trong \u0111o\u1ea1n \u0111\u1ea7u, \u00fd Baron mu\u1ed1n n\u00f3i l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0110\u00f4ng Kinh v\u1ed1n r\u1ea5t gi\u1ed1ng c\u00e1c gi\u1ed1ng d\u00e2n \u0110\u00f4ng \u1ea4n kh\u00e1c, nh\u01b0ng l\u1ea1i kh\u00f4ng ch\u1ecbu th\u1eeba nh\u1eadn \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3, ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i c\u00f2n ch\u1ec9nh s\u1eeda s\u1eed s\u00e1ch (theo \u00fd Baron) \u0111\u1ec3 gi\u1ed1ng ng\u01b0\u1eddi TQ - nh\u1eadn v\u1ec1 m\u00ecnh c\u1ea3 v\u0103n h\u00f3a, ch\u1eef vi\u1ebft... c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi TQ. S\u1ef1 \"th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ed9i h\u1ea1 \u0111\u1ea1p\" xu th\u1eddi n\u1ecbnh th\u1ebf v\u01a1 v\u00e0o \u0111\u00f3 trong m\u1eaft Baron l\u00e0 r\u1ea5t h\u00e8n nh\u00e1t.<\/em><\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>V\u1ec1 ch\u00ednh quy\u1ec1n nguy\u00ean b\u1ea3n, lu\u1eadt ph\u00e1p v\u00e0 ch\u00ednh tr\u1ecb c\u1ee7a B\u1eafc H\u00e0, v\u1edbi v\u00e0i suy ngh\u0129 v\u1ec1 n\u00f3 Kh\u00f4ng c\u1ea7n b\u1ea5t c\u1ee9 tranh lu\u1eadn n\u00e0o r\u1eb1ng B\u1eafc H\u00e0 l\u00e0 m\u1ed9t qu\u1ed1c gia \u0111\u1ed9c l\u1eadp kh\u00e1c bi\u1ec7t so v\u1edbi TQ &#8211; nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi g\u1ecdi h\u1ecd l\u00e0 &#8220;man r\u1ee3&#8221; &#8211; hay man di, v\u00e0 qu\u1ed1c gia c\u1ee7a h\u1ecd l\u00e0 An Nam v\u00ec v\u1ecb tr\u00ed xa v\u1ec1 ph\u01b0\u01a1ng Nam c\u1ee7a n\u00f3, m\u1ed7i l\u1ea7n nh\u1eafc \u0111\u1ebfn h\u1ecd. V\u00e0 c\u01b0 d\u00e2n c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ef1 t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed3ng v\u00f4 c\u00f9ng l\u1edbn v\u1edbi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0110\u00f4ng \u1ea4n kh\u00e1c trong vi\u1ec7c \u0103n tr\u1ea7u, nhu\u1ed9m r\u0103ng, \u0111i ch\u00e2n \u0111\u1ea5t, v\u00e0 ng\u00f3n ch\u00e2n c\u00e1i b\u00ean ph\u1ea3i c\u1ee7a h\u1ecd ch\u0129a ra xa so v\u1edbi c\u00e1c ng\u00f3n ch\u00e2n kh\u00e1c &#8211; nh\u01b0 \u0111\u00e3 th\u1ea5y \u1edf m\u1ed9t v\u00e0i ng\u01b0\u1eddi B\u1eafc H\u00e0. Nh\u01b0ng \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c cai tr\u1ecb th\u1ebf n\u00e0o tr\u01b0\u1edbc khi tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t t\u1ec9nh th\u00e0nh c\u1ee7a TQ th\u00ec kh\u00f4ng r\u00f5, th\u00ec kh\u00f3 m\u00e0 bi\u1ebft, khi m\u00e0 trong nh\u1eefng ng\u00e0y \u0111\u00f3 h\u1ecd kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u1eef vi\u1ebft &#8211; k\u1ebft qu\u1ea3 l\u00e0 ch\u1eb3ng c\u00f2n l\u1ecbch s\u1eed n\u00e0o c\u00f2n l\u01b0u l\u1ea1i trong b\u1ecdn h\u1ecd. Nh\u1eefng g\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u00ean so\u1ea1n sau \u0111\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 xem l\u00e0 truy\u1ec7n k\u1ec3 h\u01b0 c\u1ea5u, \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1o ra \u0111\u1ec3 t\u1ef1 th\u1ecfa m\u00e3n, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7271,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[43],"tags":[100,101,99],"class_list":["post-7353","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-description-tonkin","tag-mien-bac","tag-the-ky-17","tag-tonkin"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7353","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7353"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7353\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7271"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7353"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7353"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7353"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}