{"id":7301,"date":"2014-04-19T21:49:40","date_gmt":"2014-04-19T14:49:40","guid":{"rendered":"http:\/\/truongan.byethost11.com\/?p=7301"},"modified":"2014-12-05T20:18:54","modified_gmt":"2014-12-05T13:18:54","slug":"a-journal-of-an-embbasy-from-india-to-cochinchina-i-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/truongan.name\/?p=7301","title":{"rendered":"Journal from India to Cochinchina I &#8211; 02"},"content":{"rendered":"<p>Ch\u00ednh th\u1ec3 c\u1ee7a l\u00e3nh \u0111\u1ecba Trung K\u1ef3 (th\u1eddi Nguy\u1ec5n ph\u1ea7n n\u00e0y v\u1ed1n \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 T\u1ea3 K\u1ef3) chia th\u00e0nh 7 t\u1ec9nh. B\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb ph\u00eda Nam, t\u1ec9nh \u0111\u1ea7u ti\u00ean l\u00e0 B\u00ecnh Thu\u1eadn, n\u1eb1m b\u00ean c\u1ea1nh l\u00e3nh \u0111\u1ecba c\u1ee7a S\u00e0i G\u00f2n - hay Nam K\u1ef3. N\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f4 t\u1ea3 l\u00e0 m\u1ed9t v\u00f9ng \u0111\u1ea5t nh\u1ecf v\u00e0 nhi\u1ec1u n\u00fai \u0111\u1ed3i, ch\u1ee7 y\u1ebfu \u0111\u00e1ng k\u1ec3 v\u1ec1 ch\u1ea5t l\u01b0\u1ee3ng g\u1ed7 qu\u00fd m\u00e0 r\u1eebng s\u1ea3n sinh. C\u1ea1nh n\u00f3 l\u00e0 t\u1ec9nh l\u1ef5 Nha Trang, m\u1ed9t \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea5t cao v\u00e0 ho\u00e0n to\u00e0n b\u1ea5t l\u1ee3i cho tr\u1ed3ng tr\u1ecdt. T\u1ec9nh n\u00e0y c\u00f3 2 v\u1ecbnh bi\u1ec3n l\u1ed9ng l\u1eaby l\u00e0 Nha Trang v\u00e0 Cam Ranh. B\u00ean c\u1ea1nh v\u1ecbnh \u0111\u1ea7u, th\u00e0nh th\u1ecb ch\u00ednh c\u00f9ng t\u00ean c\u1ee7a n\u00f3 c\u00e1ch \u0111\u00f3 ch\u1ec9 v\u00e0i d\u1eb7m, \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1ed1i li\u1ec1n b\u1edfi m\u1ed9t d\u00f2ng s\u00f4ng. Nha Trang \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ee7ng c\u1ed1 m\u1ea1nh m\u1ebd theo phong c\u00e1ch ch\u00e2u \u00c2u t\u1eeb th\u1eddi nh\u00e0 vua g\u1ea7n \u0111\u00e2y (Gia Long), c\u00f4ng vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c thi\u1ebft k\u1ebf b\u1edfi \u00f4ng M.Oliver, m\u1ed9t k\u1ef9 s\u01b0 ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p, ph\u1ee5c v\u1ee5 cho nh\u00e0 vua. N\u01a1i n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t m\u1ed9t kho x\u01b0\u1edfng v\u0169 kh\u00ed c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, \u1edf v\u1ecb tr\u00ed r\u1ea5t thu\u1eadn l\u1ee3i, l\u00e0m trung t\u00e2m c\u1ee7a t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng giao d\u1ecbch th\u01b0\u01a1ng m\u1ea1i trong ph\u1ea7n \u0111\u1ea5t n\u00e0y c\u1ee7a \u0111\u1ebf ch\u1ebf. L\u1ee5a \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ea3n xu\u1ea5t v\u00e0 ch\u1ebf t\u1ea1o \u1edf \u0111\u00e2y.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh l\u1ef5 Ph\u00fa Y\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng t\u1ec9nh gi\u00e0u nh\u1ea5t x\u1ee9 Trung K\u1ef3. V\u00e0 c\u1ea3ng th\u00f4ng th\u01b0\u01a1ng c\u00f9ng t\u00ean c\u00f3 3 v\u1ecbnh ri\u00eang, c\u0169ng t\u1ed1t nh\u1ea5t. \u0110\u1ea5t \u0111ai r\u1ea5t \u0111\u00f4ng \u0111\u00fac v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0a v\u00e0o c\u00e0y c\u1ea5y r\u1ed9ng kh\u1eafp. Nh\u1eefng ru\u1ed9ng b\u1eadc thang v\u01b0\u01a1n \u0111\u1ebfn l\u01b0ng c\u1ee7a n\u00fai \u0111\u1ed3i. T\u1ec9nh n\u00e0y s\u1ea3n xu\u1ea5t g\u1ea1o, b\u1eafp ng\u00f4 v\u00e0 c\u00e1c lo\u1ea1i \u0111\u1eadu.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Quy Nh\u01a1n \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f4 t\u1ea3 l\u00e0 r\u1ed9ng l\u1edbn \u0111\u00e1ng k\u1ec3. Th\u00e0nh tr\u1ea5n trung t\u00e2m c\u1ee7a n\u00f3 c\u00f3 c\u00f9ng t\u00ean, c\u00e1ch ch\u1eebng 5 d\u1eb7m t\u1eeb c\u1ea3ng, n\u1ed1i li\u1ec1n b\u1edfi m\u1ed9t d\u00f2ng s\u00f4ng thu\u1eadn l\u1ee3i cho giao th\u00f4ng, n\u00f3 v\u1eabn c\u00f2n l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng l\u1edbn nh\u1ea5t Trung K\u1ef3, v\u00e0 tr\u01b0\u1edbc cu\u1ed9c n\u1ed9i chi\u1ebfn, \u0111\u00e3 c\u00f3 m\u1ed9t n\u1ec1n ngo\u1ea1i th\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e1ng k\u1ec3. N\u00f3 \u0111\u00e3 t\u1eebng l\u00e0 n\u01a1i \u0111\u00f3ng \u0111\u00f4 c\u1ee7a ch\u00ednh quy\u1ec1n T\u00e2y S\u01a1n, ho\u1eb7c nh\u1eefng th\u1ee7 l\u0129nh c\u1ee7a cu\u1ed9c n\u1ed5i lo\u1ea1n \u0111\u00f3. Ng\u00e0y nay n\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ee7ng c\u1ed1 v\u1eefng ch\u1eafc theo ki\u1ec3u ch\u00e2u \u00c2u. M\u1ed9t qu\u00fd \u00f4ng Ph\u00e1p t\u1eebng \u0111i \u0111\u1ebfn Quy Nh\u01a1n n\u00f3i v\u1edbi t\u00f4i r\u1eb1ng n\u00f3 r\u1ea5t \u0111\u00f4ng d\u00e2n c\u01b0, v\u00e0 c\u00f3 n\u1ec1n n\u00f4ng nghi\u1ec7p ph\u00e1t tri\u1ec3n.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh ti\u1ebfp theo l\u00e0 Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, m\u1ed9t v\u00f9ng n\u00fai, v\u00e0 s\u1ea3n xu\u1ea5t m\u1ed9t s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng l\u1edbn \u0111\u01b0\u1eddng. N\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng \u0111\u1ec3 trao \u0111\u1ed5i v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi trong n\u00fai s\u1ed1ng tr\u00ean nh\u1eefng ng\u1ecdn n\u00fai cao ph\u00eda T\u00e2y.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng r\u1ea5t gi\u00e0u c\u00f3, s\u1ea3n xu\u1ea5t g\u1ea1o, \u0111\u01b0\u1eddng v\u00e0 qu\u1ebf. N\u00f3 l\u00e0 n\u01a1i \u0111\u1eb7t c\u1ea3ng th\u1ecb H\u1ed9i An l\u1eebng danh.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh l\u1ecb cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u1ee7a Trung K\u1ef3 l\u00e0 Hu\u1ebf, s\u1ea3n xu\u1ea5t m\u1ed9t s\u1ed1 \u0111\u01b0\u1eddng, v\u00e0 m\u1ed9t l\u01b0\u1ee3ng g\u1ea1o \u0111\u00e1ng k\u1ec3, nh\u01b0ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 m\u00e0u m\u1ee1. H\u1ea7u h\u1ebft l\u00e0 n\u00fai v\u00e0 \u0111\u1ea7m, v\u00e0 ngay c\u1ea3 d\u01b0\u1edbi c\u00e2y c\u1ed1i \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1ed3ng c\u1ea5y c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 \u0111\u1ea5t b\u00f9n hay c\u00e1t. Th\u1ee7 \u0111\u00f4 c\u00f3 c\u00f9ng t\u00ean, nh\u01b0ng c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi b\u1edfi d\u00e2n b\u1ea3n \u0111\u1ecba l\u00e0 Ph\u00fa Xu\u00e2n, v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Hoa g\u1ecdi l\u00e0 Sun wha, n\u1eb1m trong t\u1ec9nh l\u1ecb n\u00e0y, c\u00e1ch bi\u1ec3n ch\u1eebng 6 d\u1eb7m. \u1ede v\u00e0i n\u01a1i c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ea5y v\u00e0i ng\u00f4i nh\u00e0 t\u1ed1t b\u1eb1ng g\u1ea1ch l\u1ee3p ng\u00f3i, nh\u01b0ng ph\u1ea7n l\u1edbn nh\u00e0 c\u1ee7a c\u01b0 d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ebft c\u1ea5u ngh\u00e8o n\u00e0n t\u1eeb tranh v\u00e0 tre. Theo nh\u1eefng th\u00f4ng tin t\u1ed1t nh\u1ea5t m\u00e0 t\u00f4i c\u00f3, d\u00e2n s\u1ed1 bao g\u1ed3m c\u1ea3 qu\u00e2n l\u00ednh ch\u1eebng 50.000 \u0111\u1ebfn 60.000.<\/p>\n<p>L\u00e3nh \u0111\u1ecba hay tr\u1ea5n B\u1eafc Th\u00e0nh l\u00e0 n\u01a1i \u0111\u00f4ng \u0111\u00fac nh\u1ea5t v\u00e0 c\u00f3 v\u1ecb tr\u00ed \u0111\u00e1ng gi\u00e1 nh\u1ea5t, nh\u01b0ng t\u00f4i ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00ecn th\u1ea5y, ngay c\u1ea3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p ph\u1ee5c v\u1ee5 nh\u00e0 vua trong tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh c\u0169ng hi\u1ebfm khi \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3. T\u00f4i c\u00f3 r\u1ea5t \u00edt th\u1ee9 \u0111\u1ec3 n\u00f3i v\u1ec1 n\u00f3 ngo\u00e0i nh\u1eefng g\u00ec \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft.<\/p>\n<p>Ngo\u00e0i c\u00e1i t\u00ean An Nam, c\u0169ng t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 nh\u01b0 Cochinchina, v\u00f9ng \u0111\u1ea5t n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi b\u1ea3n x\u1ee9 g\u1ecdi b\u1eb1ng c\u00f9ng c\u00e1i t\u00ean m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ch\u00e2u \u00c2u v\u1eabn d\u00f9ng - \u0110\u00f4ng Kinh, v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Trung Qu\u1ed1c, Xi\u00eam La g\u1ecdi n\u00f3 l\u00e0 Tang-kia. N\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t v\u00f9ng \u0111\u1ea5t \u0111\u1ed3ng b\u1eb1ng r\u1ed9ng r\u00e3i, ch\u1ee7 y\u1ebfu \u0111\u01b0\u1ee3c t\u01b0\u1edbi b\u1eb1ng m\u1ed9t con s\u00f4ng l\u1edbn v\u00e0 v\u00f4 s\u1ed1 nh\u00e1nh c\u1ee7a n\u00f3. Bi\u00ean gi\u1edbi ph\u00eda Nam c\u1ee7a n\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t ng\u00f4i l\u00e0ng nh\u1ecf v\u00e0 d\u00f2ng s\u00f4ng Ke-ga, c\u00e1ch Hu\u1ebf ch\u1eebng 85 d\u1eb7m \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9, v\u00e0 t\u00f4i d\u1ef1 t\u00ednh n\u1eb1m \u1edf kho\u1ea3ng 19 t\u1edbi 20 \u0111\u1ed9 v\u0129 B\u1eafc.<\/p>\n<p>D\u00f2ng s\u00f4ng \u1edf B\u1eafc K\u1ef3, \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi nh\u01b0 m\u1ed9t v\u00e0i ng\u01b0\u1eddi ch\u00e2u \u00c2u l\u00e0 s\u00f4ng C\u00e1i, c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 con s\u00f4ng d\u00e0i l\u1eafm. Nghe n\u00f3i n\u00f3 b\u1eaft ngu\u1ed3n t\u1eeb trong v\u00f9ng n\u00fai V\u00e2n Nam, \u0111\u1ed5 ra v\u1ecbnh B\u1eafc K\u1ef3 b\u1eb1ng 2 c\u1eeda, ph\u00eda Nam ch\u1eebng 20,6 \u0111\u1ed9 v\u0129 B\u1eafc, ph\u00eda B\u1eafc ch\u1eebng 20,15 \u0111\u1ed9. D\u00f2ng ph\u00eda Nam th\u00ec ng\u01b0\u1eddi Trung Hoa th\u01b0\u1eddng d\u00f9ng \u0111\u1ec3 \u0111i l\u1ea1i, nh\u01b0ng d\u00f2ng ph\u00eda B\u1eafc th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi ch\u00e2u \u00c2u d\u00f9ng khi H\u00e0 Lan v\u00e0 Anh qu\u1ed1c c\u00f2n bu\u00f4n b\u00e1n v\u1edbi B\u1eafc H\u00e0. Trong th\u1eddi gian \u0111\u00f3, n\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f4 t\u1ea3 r\u1eb1ng s\u00e2u kh\u00f4ng qu\u00e1 18 feet v\u00e0o l\u00fac tri\u1ec1u l\u00ean, t\u00e0u thuy\u1ec1n tr\u1ecdng l\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00e1ng k\u1ec3 v\u1eabn c\u00f3 th\u1ec3 \u0111i l\u1ea1i. Khi \u1edf Vi\u1ec7t Nam, t\u00f4i \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00e1o r\u1eb1ng d\u00f2ng s\u00f4ng n\u00e0y trong nh\u1eefng n\u0103m g\u1ea7n \u0111\u00e2y \u0111\u00e3 b\u1ecb l\u1ea5p \u0111\u00e1ng k\u1ec3 b\u1edfi b\u00f9n v\u00e0 c\u00e1t, t\u00e0u tr\u00ean 200 t\u1ea5n t\u1ea3i tr\u1ecdng kh\u00f4ng th\u1ec3 giao th\u00f4ng. C\u1ea3 nh\u1eefng qu\u00fd \u00f4ng ch\u00e2u \u00c2u v\u00e0 tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh Hu\u1ebf c\u00f9ng th\u01b0\u01a1ng nh\u00e2n Trung Qu\u1ed1c \u0111\u1ec1u kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh ch\u1eafc ch\u1eafn nh\u01b0 th\u1ebf, nh\u01b0ng t\u00f4i v\u1eabn ngh\u0129 c\u00f3 th\u1ec3 v\u1eabn c\u00f3 sai l\u1ea7m, v\u00e0 \u0111i\u1ec1u n\u00e0y ch\u1ec9 n\u00f3i t\u1edbi d\u00f2ng s\u00f4ng ph\u00eda Nam lu\u00f4n ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng cho t\u00e0u thuy\u1ec1n nh\u1ecf qua l\u1ea1i.     <\/p>\n<p>D\u00f2ng s\u00f4ng \u1edf B\u1eafc K\u1ef3 r\u1ed9ng ch\u1eebng 1 mile t\u1ea1i c\u1eeda s\u00f4ng, v\u00e0 tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y c\u00f3 th\u1ec3 d\u00f9ng thuy\u1ec1n l\u1edbn \u0111i v\u00e0o kho\u1ea3ng \u00edt nh\u1ea5t 20 d\u1eb7m, n\u01a1i nh\u1eefng con t\u00e0u ch\u00e2u \u00c2u t\u1eebng neo \u0111\u1eadu. \u1ede Hi\u1ebfn, n\u01a1i t\u00e0u Trung Qu\u1ed1c kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eadu, v\u00e0 c\u00e1ch ch\u1eebng 80 d\u1eb7m t\u1eeb bi\u1ec3n, Dampier m\u00f4 t\u1ea3 r\u1eb1ng con s\u00f4ng n\u00e0y c\u00f2n l\u1edbn h\u01a1n s\u00f4ng Thames \u1edf Gravesend; v\u00e0 \u00f4ng \u1ea5y n\u00f3i n\u00f3 ch\u1ea3y qua th\u1ee7 ph\u1ee7 c\u1ee7a v\u00f9ng, 20 d\u1eb7m n\u1eefa, t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 v\u1edbi s\u00f4ng Thames ch\u1ea3y qua Lambeth, nh\u01b0ng v\u00e0o m\u00f9a kh\u00f4 th\u00ec c\u1ea1n \u0111\u1ebfn m\u1ee9c c\u00f3 th\u1ec3 l\u1ed9i qua \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n<p>Tr\u00ean d\u00f2ng s\u00f4ng n\u00e0y, c\u00e1ch c\u1eeda s\u00f4ng ch\u1eebng 100 d\u1eb7m, l\u00e0 th\u1ee7 ph\u1ee7 c\u1ee7a B\u1eafc K\u1ef3, th\u00e0nh tr\u1ea5n l\u1edbn nh\u1ea5t \u0111\u1ebf ch\u1ebf, th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 K\u1ebb Ch\u1ee3, nh\u01b0ng ng\u01b0\u1eddi b\u1ea3n \u0111\u1ecba th\u01b0\u1eddng g\u1ecdi l\u00e0 B\u1eafc Th\u00e0nh. Ng\u01b0\u1eddi Trung Hoa th\u00f4ng th\u1ea1o c\u1ea3 hai th\u00e0nh ph\u1ed1 m\u00f4 t\u1ea3 v\u1edbi t\u00f4i r\u1eb1ng n\u00f3 l\u1edbn \u00edt nh\u1ea5t g\u1ea5p 3 l\u1ea7n Hu\u1ebf, d\u00e2n s\u1ed1 c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00f4ng d\u01b0\u1edbi 150.000. Dampier, v\u00e0o th\u1eddi \u1ea5y, tin r\u1eb1ng n\u00f3 c\u00f3 20.000 h\u1ed9, d\u00e2n s\u1ed1 ph\u1ecfng \u0111o\u00e1n ch\u1eebng 200.000. \u0110\u1ecba \u0111i\u1ec3m \u0111\u00e1ng n\u00f3i duy nh\u1ea5t c\u00f2n l\u1ea1i m\u00e0 t\u00f4i nghe \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0 ph\u1ed1 Hi\u1ebfn, m\u00e0 trong th\u1eddi c\u1ee7a Dampier, c\u00f3 kho\u1ea3ng 2000 h\u1ed9, kh\u00f4ng d\u01b0\u1edbi 20.000 c\u01b0 d\u00e2n. <\/p>\n<p>V\u1ec1 ph\u00e2n b\u1ed1 d\u00e2n c\u01b0 c\u1ee7a B\u1eafc K\u1ef3, r\u1ea5t nhi\u1ec1u ghi ch\u00e9p c\u00f3 th\u1ec3 xem l\u1ea1i. Dampier chia n\u01a1i n\u00e0y th\u00e0nh 8 t\u1ec9nh huy\u1ec7n, v\u1edbi Abbe Richard l\u00e0 11, v\u00e0 M. Chaigneau trong b\u1ea3n ghi c\u1ee7a m\u00ecnh l\u00e0 9; v\u00e0 m\u1ed9t ngu\u1ed3n b\u1ea3n \u0111\u1ecba \u0111\u00e1ng tin v\u1edbi t\u00f4i, h\u1ecd t\u00ednh ch\u1eebng 15. 2 trong nh\u1eefng t\u1ec9nh l\u1ef5 n\u00e0y ti\u1ebfp gi\u00e1p Trung K\u1ef3, ch\u1ecbu s\u1ef1 qu\u1ea3n l\u00fd tr\u1ef1c ti\u1ebfp c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, khi ph\u1ea7n c\u00f2n l\u1ea1i, nh\u01b0 \u0111\u00e3 n\u00f3i, d\u01b0\u1edbi quy\u1ec1n m\u1ed9t v\u1ecb t\u1ed5ng tr\u1ea5n \u1edf K\u1ebb Ch\u1ee3.<\/p>\n<p>Trong v\u00f9ng bi\u1ec3n c\u1ee7a Vi\u1ec7t Nam c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u \u0111\u1ea3o, nh\u01b0 trong b\u1ea3n v\u1ebd m\u00e0 t\u00f4i \u0111\u00e3 c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c, b\u1eaft \u0111\u1ea7u l\u00e0 t\u1eeb v\u1ecbnh Xi\u00eam La. D\u00e2n Vi\u1ec7t \u0111\u00e3 t\u1ecfa r\u1ed9ng trong v\u00f9ng n\u00e0y, c\u1ef1c B\u1eafc l\u00e0 \u0111\u1ea3o Ko-kram, kho\u1ea3ng v\u0129 \u0111\u1ed9 13, v\u00e0 trong th\u1eddi ti\u1ebft t\u1ed1t c\u00f3 th\u1ec3 nh\u00ecn th\u1ea5y tr\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ebfn Xi\u00eam. \u0110\u1ea3o n\u00e0y, v\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1ea3o l\u00e2n c\u1eadn c\u1ee7a n\u00f3, tuy nhi\u00ean l\u1ea1i thu\u1ed9c v\u1ec1 Xi\u00eam, k\u1ec3 c\u1ea3 Ko-kong. Chu\u1ed7i \u0111\u1ea3o tr\u1ea3i r\u1ed9ng \u0111\u1ebfn Pulo Ubi (Ph\u00fa Qu\u1ed1c) thu\u1ed9c v\u1ec1 Vi\u1ec7t Nam, bao g\u1ed3m c\u1ea3 Pulo Panjang v\u00e0 Pulo We, d\u00f9 kh\u00e1 xa b\u1edd. Ph\u1ea7n l\u1edbn trong s\u1ed1 ch\u00fang nh\u1ecf, d\u1ed1c, c\u1eb1n c\u1ed7i, r\u1eebng d\u00e0y v\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi. Ph\u00fa Qu\u1ed1c v\u00e0 Quadrole l\u00e0 c\u00f3 \u0111\u1ed9 l\u1edbn \u0111\u00e1ng k\u1ec3 nh\u1ea5t.<\/p>\n<p>Trong bi\u1ec3n China, nh\u1eefng h\u00f2n \u0111\u1ea3o \u0111\u00e1ng k\u1ec3 nh\u1ea5t thu\u1ed9c v\u1ec1 Vi\u1ec7t Nam l\u00e0 Pulo Condore (C\u00f4n \u0110\u1ea3o), Pulo Canton, g\u1ea7n ngay \u0111\u00f3 l\u00e0 C\u00f9 lao Ray, v\u00e0 Chamcol-lao, c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 C\u00f9 lao Ch\u00e0m. Ngo\u00e0i ra, nh\u00e0 vua c\u1ee7a Vi\u1ec7t Nam, v\u00e0o n\u0103m 1816, \u0111\u00e3 l\u1ea5y quy\u1ec1n s\u1edf h\u1eefu v\u1edbi qu\u1ea7n \u0111\u1ea3o hoang d\u00e3, nguy hi\u1ec3m, \u0111\u1ea7y \u0111\u00e1 v\u00e0 \u0111\u1ea7m c\u00e1t g\u1ecdi l\u00e0 Paracel (Ho\u00e0ng Sa) - m\u00e0 \u00f4ng \u1ea5y tuy\u00ean b\u1ed1 thu\u1ed9c v\u1ec1 l\u00e3nh \u0111\u1ecba c\u1ee7a \u00f4ng \u1ea5y, v\u00e0 v\u00ec th\u1ebf quy\u1ec1n s\u1edf h\u1eefu c\u1ee7a \u00f4ng \u1ea5y tr\u1edf n\u00ean kh\u00f4ng c\u1ea7n ph\u1ea3i tranh lu\u1eadn. <\/p>\n<p><em><br \/>\n<\/em><\/p>\n<p><em><br \/>\n<\/em><\/p>\n<p><strong>Ghi ch\u00fa:<\/strong><\/p>\n<p>2 t\u1ec9nh ch\u1ecbu s\u1ef1 qu\u1ea3n l\u00fd c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh \u1edf \u0111\u00e2y l\u00e0 Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb v\u00e0 Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 Tr\u1ef1c K\u1ef3.  <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ch\u00ednh th\u1ec3 c\u1ee7a l\u00e3nh \u0111\u1ecba Trung K\u1ef3 (th\u1eddi Nguy\u1ec5n ph\u1ea7n n\u00e0y v\u1ed1n \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 T\u1ea3 K\u1ef3) chia th\u00e0nh 7 t\u1ec9nh. B\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb ph\u00eda Nam, t\u1ec9nh \u0111\u1ea7u ti\u00ean l\u00e0 B\u00ecnh Thu\u1eadn, n\u1eb1m b\u00ean c\u1ea1nh l\u00e3nh \u0111\u1ecba c\u1ee7a S\u00e0i G\u00f2n &#8211; hay Nam K\u1ef3. N\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f4 t\u1ea3 l\u00e0 m\u1ed9t v\u00f9ng \u0111\u1ea5t nh\u1ecf v\u00e0 nhi\u1ec1u n\u00fai \u0111\u1ed3i, ch\u1ee7 y\u1ebfu \u0111\u00e1ng k\u1ec3 v\u1ec1 ch\u1ea5t l\u01b0\u1ee3ng g\u1ed7 qu\u00fd m\u00e0 r\u1eebng s\u1ea3n sinh. C\u1ea1nh n\u00f3 l\u00e0 t\u1ec9nh l\u1ef5 Nha Trang, m\u1ed9t \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea5t cao v\u00e0 ho\u00e0n to\u00e0n b\u1ea5t l\u1ee3i cho tr\u1ed3ng tr\u1ecdt. T\u1ec9nh n\u00e0y c\u00f3 2 v\u1ecbnh bi\u1ec3n l\u1ed9ng l\u1eaby l\u00e0 Nha Trang v\u00e0 Cam Ranh. B\u00ean c\u1ea1nh v\u1ecbnh \u0111\u1ea7u, th\u00e0nh th\u1ecb ch\u00ednh c\u00f9ng t\u00ean c\u1ee7a n\u00f3 c\u00e1ch \u0111\u00f3 ch\u1ec9 v\u00e0i d\u1eb7m, \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1ed1i li\u1ec1n b\u1edfi m\u1ed9t d\u00f2ng s\u00f4ng. Nha Trang \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ee7ng c\u1ed1 m\u1ea1nh m\u1ebd theo phong c\u00e1ch ch\u00e2u \u00c2u t\u1eeb th\u1eddi nh\u00e0 vua g\u1ea7n \u0111\u00e2y (Gia Long), c\u00f4ng vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c thi\u1ebft k\u1ebf b\u1edfi \u00f4ng M.Oliver, m\u1ed9t k\u1ef9 s\u01b0 ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p, ph\u1ee5c v\u1ee5 cho nh\u00e0 vua. N\u01a1i n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t m\u1ed9t kho x\u01b0\u1edfng v\u0169 kh\u00ed c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, \u1edf v\u1ecb tr\u00ed r\u1ea5t thu\u1eadn l\u1ee3i, l\u00e0m trung t\u00e2m c\u1ee7a t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng giao d\u1ecbch th\u01b0\u01a1ng m\u1ea1i trong ph\u1ea7n \u0111\u1ea5t [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6914,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[44],"tags":[102,103,104],"class_list":["post-7301","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-journal-cochinchina","tag-cochinchina","tag-mien-nam","tag-the-ky-19"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7301","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7301"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7301\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/6914"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7301"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7301"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7301"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}