{"id":7298,"date":"2014-04-18T02:09:35","date_gmt":"2014-04-17T19:09:35","guid":{"rendered":"http:\/\/truongan.byethost11.com\/?p=7298"},"modified":"2014-12-05T20:18:54","modified_gmt":"2014-12-05T13:18:54","slug":"journal-form-india-to-cochinchina-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/truongan.name\/?p=7298","title":{"rendered":"Journal from India to Cochinchina  I &#8211; 01"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: center;\"><strong><em>\u0110\u1ecba l\u00fd c\u1ee7a Vi\u1ec7t Nam - Bi\u00ean gi\u1edbi - S\u00f4ng ng\u00f2i v\u00e0 b\u1edd bi\u1ec3n - Ph\u00e2n b\u1ed1 d\u00e2n c\u01b0 - Kamboja - Champa hay H\u1eddi - C\u01b0 d\u00e2n n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i \u1edf Cochinchina - Kh\u00ed h\u1eadu - Kho\u00e1ng s\u1ea3n v\u00e0 th\u1ef1c v\u1eadt - \u0110\u1ed9ng v\u1eadt<\/em><\/strong><\/p>\n<p><em><br \/>\n<\/em><\/p>\n<p>\u0110\u1ebf ch\u1ebf hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i c\u1ee7a Cochinchina b\u00e2y gi\u1edd bao g\u1ed3m ph\u1ea7n c\u1ee7a v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c c\u1ed5 Kamboja, ph\u1ea7n c\u1ee7a ch\u00ednh Cochinchina, v\u00e0 Tonkin. Hai n\u01b0\u1edbc sau \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft v\u1ed1n l\u00e0 \u0111\u1ed3ng nguy\u00ean, v\u00e0 v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi Trung Hoa th\u00ec c\u00f3 c\u00e1i t\u00ean ph\u1ed5 bi\u1ebfn l\u00e0 An Nam. Nh\u1eefng n\u01b0\u1edbc ti\u1ebfp gi\u00e1p bi\u00ean gi\u1edbi v\u1edbi n\u00f3 l\u00e0 Xi\u00eam, L\u00e0o, Kamboja \u1edf ph\u00eda T\u00e2y v\u00e0 T\u00e2y B\u1eafc; \u1edf ph\u00eda B\u1eafc l\u00e0 c\u00e1c huy\u1ec7n Qu\u1ea3ng \u0110\u00f4ng, Qu\u1ea3ng T\u00e2y v\u00e0 V\u00e2n Nam c\u1ee7a Trung Qu\u1ed1c. Bi\u1ec3n bao b\u1ecdc n\u00f3 \u1edf t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c h\u01b0\u1edbng kh\u00e1c. C\u1ef1c Nam c\u1ee7a \u0111\u1ebf ch\u1ebf Cochinchina l\u00e0 \u0111\u1ea3o Ph\u00fa Qu\u1ed1c (Pulo Ubi), \u1edf v\u0129 \u0111\u1ed9 8 \u0111\u1ed9 25 v\u0129 B\u1eafc; v\u00e0 c\u1ef1c B\u1eafc xa nh\u1ea5t c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1eafc ch\u1eafn \u0111\u01b0\u1ee3c v\u01b0\u01a1n t\u1edbi kho\u1ea3ng ch\u1eebng 23 \u0111\u1ed9 B\u1eafc. \u0110i\u1ec3m n\u1eb1m tr\u00ean b\u1edd bi\u1ec3n chia c\u00e1ch n\u00f3 v\u1edbi Xi\u00eam La l\u00e0 \u0111\u1ea3o Ko-kong, ch\u1eebng 10 \u0111\u1ed9 40 v\u0129 B\u1eafc, 103 \u0111\u1ed9 13 kinh \u0110\u00f4ng. Ng\u00f4i l\u00e0ng cu\u1ed1i c\u00f9ng \u1edf B\u1eafc K\u1ef3 tr\u01b0\u1edbc khi \u0111i v\u00e0o \u0111\u1ecba b\u00e0n c\u1ee7a L\u01b0\u1ee1ng Qu\u1ea3ng l\u00e0 Qu\u1ea3ng T\u00e2y, xa nh\u1ea5t c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1eafc ch\u1eafn, l\u00e0 kho\u1ea3ng ch\u1eebng 22 \u0111\u1ed9 v\u0129 B\u1eafc. Trong b\u1ea3n d\u1ecbch c\u1ee7a ch\u00fang t\u00f4i v\u1edbi nh\u1eefng ghi ch\u00e9p c\u1ee7a Trung Hoa, bi\u00ean gi\u1edbi gi\u1eefa B\u1eafc K\u1ef3 v\u00e0 Qu\u1ea3ng T\u00e2y c\u1ee7a Trung Hoa \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00e1nh d\u1ea5u b\u1edfi 2 c\u1ed9t tr\u1ee5 b\u1eb1ng \u0111\u1ed3ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00fac nhi\u1ec1u th\u1ebf k\u1ef7 tr\u01b0\u1edbc b\u1edfi ng\u01b0\u1eddi Trung Qu\u1ed1c, nh\u01b0ng t\u00f4i c\u1ea7n h\u1ecfi th\u00eam \u0111\u1ec3 ch\u1ee9ng th\u1ef1c ghi ch\u00e9p n\u00e0y. Chi\u1ec1u d\u00e0i t\u1ed1i \u0111a c\u1ee7a v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 t\u00ednh ch\u1eebng 900 d\u1eb7m \u0111\u1ecba l\u00fd. Chi\u1ec1u ngang th\u00ec r\u1ea5t kh\u00f4ng c\u00e2n \u0111\u1ed1i, t\u1eeb 60 t\u1edbi 180 d\u1eb7m. Di\u1ec7n t\u00edch c\u1ee7a n\u00f3, t\u00ednh s\u1ed1 tr\u00f2n, c\u00f3 th\u1ec3 kho\u1ea3ng 98000 d\u1eb7m vu\u00f4ng.<\/p>\n<p>Hai \u0111\u1ea7u c\u1ee7a \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc, B\u1eafc K\u1ef3 v\u00e0 Nam K\u1ef3 g\u1ed3m c\u00f3 ph\u1ea7n l\u1edbn l\u00e0 \u0111\u1ea5t ph\u00f9 sa th\u1ea5p, h\u01a1i cao h\u01a1n m\u1ef1c n\u01b0\u1edbc bi\u1ec3n, khi ph\u1ea7n \u1edf gi\u1eefa, \u0111\u1ecba ph\u1eadn Trung K\u1ef3, ph\u1ea7n l\u1edbn l\u00e0 n\u00fai \u0111\u1ed3i, \u0111\u00e2y \u0111\u00f3 l\u00e0 thung l\u0169ng kh\u00e1 ch\u1eebng r\u1ed9ng r\u00e3i v\u00e0 m\u00e0u m\u1ee1.<\/p>\n<p>\u0110\u1ebf ch\u1ebf Vi\u1ec7t Nam hi\u1ec7n t\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e2n b\u1ed1 th\u00e0nh 3 kho\u1ea3ng d\u00e2n c\u01b0 l\u1edbn, t\u01b0\u01a1ng \u1ee9ng c\u1ef1c k\u1ef3 h\u1ee3p l\u00fd v\u1edbi \u0111\u1ecba l\u00fd v\u00e0 v\u1eadt l\u00fd. Ng\u01b0\u1eddi \u1edf B\u1eafc K\u1ef3 v\u00e0 Nam K\u1ef3 \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u1ea3n l\u00fd b\u1edfi c\u00e1c T\u1ed5ng tr\u1ea5n, v\u00e0 Trung K\u1ef3 \u0111\u01b0\u1ee3c cai tr\u1ecb tr\u1ef1c ti\u1ebfp b\u1edfi tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh. V\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c \u0111\u01b0\u1ee3c chia th\u00e0nh c\u00e1c t\u1ec9nh huy\u1ec7n, t\u00ednh t\u1ea5t c\u1ea3 l\u00e0 22. Theo \u0111\u00e2y l\u00e0 n\u00e9t ph\u00e1c c\u1ee7a ch\u00fang m\u00e0 t\u00f4i c\u00f3 th\u1ec3 thu th\u1eadp \u0111\u01b0\u1ee3c. Ch\u00ednh quy\u1ec1n c\u1ee7a Nam K\u1ef3, \u0111\u1eb7t th\u1ee7 ph\u1ee7 \u1edf S\u00e0i G\u00f2n, chia th\u00e0nh 6 t\u1ec9nh, sau \u0111\u00e2y l\u00e0 t\u00ean theo ti\u1ebfng An Nam: Ya teng, Peng fong, Fonan, Win cheng, Hosin, v\u00e0 Teng chong. Tuy nhi\u00ean nh\u1eefng c\u00e1i t\u00ean c\u1ed5 c\u1ee7a Kamboja, v\u00ed d\u1ee5 nh\u01b0 \u0110\u1ed3ng Nai, Ch\u00e2u \u0110\u1ed1c, Sa \u0111\u00e9c, M\u0129 Tho, C\u00e0 Mau, v\u00e0 t\u00f4i tin r\u1eb1ng v\u1eabn c\u00f2n trong d\u00e2n b\u1ea3n \u0111\u1ecba. Ch\u00ednh th\u1ec3 c\u1ee7a Nam K\u1ef3 tr\u1ea3i d\u00e0i t\u1eeb \u0111\u1ea3o Ko kong \u0111\u1ebfn m\u0169i St. James, bao g\u1ed3m v\u00f9ng \u0111\u1ea5t ph\u00f9 sa tr\u1ea3i r\u1ed9ng cao ch\u1eebng m\u1eb7t n\u01b0\u1edbc bi\u1ec3n, ng\u0103n c\u00e1ch b\u1edfi c\u1ea3 2 b\u00ean ra bi\u1ec3n b\u1edfi nh\u1eefng d\u00e3y n\u00fai \u0111\u1ed3i. Nh\u1eefng con s\u00f4ng \u0111\u00e1ng k\u1ec3 nh\u1ea5t c\u1ee7a n\u00f3, b\u1eaft ngu\u1ed3n t\u1eeb bi\u00ean gi\u1edbi Xi\u00eam La, n\u1eb1m trong Pong som, Kampot, Kangkao hay H\u00e0 Ti\u00ean; Teksia, Tekmao, s\u00f4ng l\u1edbn nh\u1ea5t c\u1ee7a Nam K\u1ef3, v\u00e0 \u1edf S\u00e0i G\u00f2n.<\/p>\n<p>D\u00f2ng s\u00f4ng \u1edf H\u00e0 Ti\u00ean \u0111\u1ed5 ra v\u1ecbnh Th\u00e1i Lan \u1edf 10,14 \u0111\u1ed9 v\u0129 B\u1eafc, 104,55 \u0111\u1ed9 kinh \u0110\u00f4ng. C\u1eeda s\u00f4ng l\u1edbn \u0111\u00e1ng k\u1ec3, nh\u01b0ng c\u1ea1n. M\u1ef1c n\u01b0\u1edbc cao nh\u1ea5t khi tri\u1ec1u l\u00ean kh\u00f4ng qu\u00e1 7 cubit, v\u00e0 khi tri\u1ec1u xu\u1ed1ng s\u00e2u kh\u00f4ng qu\u00e1 3 feet. Trong m\u00f9a m\u01b0a, c\u00f3 th\u1ec3 giao l\u01b0u \u0111i l\u1ea1i v\u1edbi con s\u00f4ng l\u1edbn c\u1ee7a Nam K\u1ef3, v\u00e0 con k\u00eanh t\u1ef1 nhi\u00ean n\u00e0y, m\u1ea5y n\u0103m g\u1ea7n \u0111\u00e2y \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1ea1o v\u00e9t th\u00e0nh con s\u00f4ng \u0111\u00e0o giao th\u00f4ng r\u1ed9ng ch\u1eebng 20 s\u1ea3i, sau 15 feet. C\u00f4ng tr\u00ecnh l\u1edbn n\u00e0y \u0111ang \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c hi\u1ec7n khi ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u1ebfn Vi\u1ec7t Nam, v\u00e0 nghe n\u00f3i r\u1eb1ng c\u00f3 50.000 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c huy \u0111\u1ed9ng trong 2 th\u00e1ng, li\u00ean ti\u1ebfp v\u00e0i n\u0103m. Kho\u1ea3ng c\u00e1ch ch\u1eebng 3 ng\u00e0y 3 \u0111\u00eam \u0111i l\u1ea1i, \u0111\u1ecba \u0111i\u1ec3m ch\u00ednh b\u00ean c\u1ea1nh d\u00f2ng s\u00f4ng n\u00e0y l\u00e0 H\u00e0 Ti\u00ean, m\u1ed9t ph\u1ed1 th\u1ecb n\u1eb1m \u1edf b\u1edd ph\u1ea3i c\u1ee7a s\u00f4ng, c\u00e1ch ch\u1eebng 2 d\u1eb7m, c\u00f3 ch\u1eebng 5000 c\u01b0 d\u00e2n bao g\u1ed3m ng\u01b0\u1eddi Trung Hoa v\u00e0 M\u00e3 Lai. \u0110\u1ebfn \u0111\u1ea7u th\u1ebf k\u1ef7 n\u00e0y, theo l\u1eddi c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi ch\u00e2u \u00c2u, \u0111\u00e3 t\u1ed3n t\u1ea1i m\u1ed9t ph\u1ed1 th\u1ecb b\u00ean d\u00f2ng s\u00f4ng c\u00f3 n\u1ec1n th\u01b0\u01a1ng m\u1ea1i \u0111\u00e1ng k\u1ec3, Ponteamas, n\u01a1i n\u1ec1n ngo\u1ea1i th\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e1ng k\u1ec3 t\u1ed3n t\u1ea1i cung c\u1ea5p cho th\u1ee7 ph\u1ee7 c\u0169 c\u1ee7a Nam K\u1ef3, c\u00e1ch kho\u1ea3ng 60 hay 70 d\u1eb7m, n\u1eb1m c\u1ea1nh s\u00f4ng l\u1edbn. N\u01a1i n\u00e0y, \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft \u0111\u00fang l\u00e0 Po-tai-mat, c\u00e1ch kho\u1ea3ng 1 ng\u00e0y \u0111\u01b0\u1eddng s\u00f4ng, \u0111\u00e3 kh\u00f4ng c\u00f2n m\u1ed9t di t\u00edch g\u00ec, khi n\u00f3 \u0111\u00e3 b\u1ecb ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam h\u1ee7y ho\u1ea1i v\u00e0o n\u0103m 1717 trong k\u1ebf ho\u1ea1ch chinh ph\u1ee5c Kampoja l\u00fac \u0111\u00f3.<\/p>\n<p>D\u00f2ng s\u00f4ng \u1edf Pong som, kh\u00f4ng l\u1edbn, \u0111\u1ed5 ra bi\u1ec3n \u1edf v\u1ecbnh Xi\u00eam La, nh\u01b0 t\u00f4i c\u00f3 th\u1ec3 d\u1ef1 t\u00ednh l\u00e0 kho\u1ea3ng \u1edf v\u0129 \u0111\u1ed9 190,43. G\u1ea7n c\u1eeda s\u00f4ng l\u00e0 m\u1ed9t ph\u1ed1 th\u1ecb, nghe n\u00f3i c\u00f3 ch\u1eebng 1000 c\u01b0 d\u00e2n ng\u01b0\u1eddi Trung Qu\u1ed1c. V\u00f9ng \u0111\u1ea5t b\u00ean c\u1ea1nh r\u1ea5t m\u00e0u m\u1ee1 s\u1ea3n ra h\u1ea1t ti\u00eau, nh\u1ef1a Campuchia, b\u1ea1ch \u0111\u1eadu kh\u1ea5u, s\u01a1n d\u1ea7u.<\/p>\n<p>D\u00f2ng s\u00f4ng \u1edf Kampot, trong b\u1ea3n \u0111\u1ed3 c\u1ee7a ch\u00fang t\u00f4i ghi l\u00e0 \"C\u1ea7n V\u1ecdt\" c\u00f2n nh\u1ecf h\u01a1n s\u00f4ng \u1edf Pong som, \u0111\u1ed5 ra v\u1ecbnh Xi\u00eam la \u1edf v\u0129 \u0111\u1ed9 10,43. C\u00f3 m\u1ed9t ph\u1ed1 th\u1ecb \u1edf c\u1eeda s\u00f4ng, c\u01b0 d\u00e2n ch\u1ee7 y\u1ebfu l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Cao Mi\u00ean, nh\u01b0ng c\u0169ng c\u00f3 v\u00e0i ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t v\u00e0 kho\u1ea3ng ch\u1eebng 1000 ng\u01b0\u1eddi M\u00e3 Lai. V\u00f9ng \u0111\u1ea5t xung quanh s\u1ea3n xu\u1ea5t d\u1ed3i d\u00e0o l\u00faa g\u1ea1o. Kampot nghe n\u00f3i l\u00e0 c\u00e1ch th\u1ee7 \u0111\u00f4 c\u0169 c\u1ee7a Kampoja l\u00e0 Phnompeng 12 ng\u00e0y \u0111\u01b0\u1eddng, c\u00f3 \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i th\u1eb3ng \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3, c\u00f3 th\u1ec3 d\u00f9ng xe do tr\u00e2u k\u00e9o, xuy\u00ean qua m\u1ed9t v\u00f9ng \u0111\u1ea5t mi\u1ec7t v\u01b0\u1eddn\u0111\u00f4ng \u0111\u00fac.<\/p>\n<p>D\u00f2ng s\u00f4ng t\u1ea1i Teksia \u0111\u1ed5 ra v\u1ecbnh Xi\u00eam La t\u1ea1i 9,46 \u0111\u1ed9 B\u1eafc. \u0110\u00e2y l\u00e0 c\u00e1i t\u00ean m\u00e0 th\u01b0\u01a1ng nh\u00e2n Trung Qu\u1ed1c g\u1ecdi, nh\u01b0ng trong ti\u1ebfng Kampoja th\u00ec n\u00f3 g\u1ecdi l\u00e0 Karmusa, v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t g\u1ecdi l\u00e0 Ret ja. N\u00f3 c\u00f3 \u0111\u1ed9 l\u1edbn \u0111\u00e1ng k\u1ec3, v\u00e0 t\u00e0u nh\u1ecf c\u00f3 th\u1ec3 \u0111i kh\u1eafp t\u1edbi d\u00f2ng s\u00f4ng l\u1edbn c\u1ee7a Kampoja. V\u00f9ng \u0111\u1ea5t xung quanh n\u00f3 s\u1ea3n l\u01b0\u1ee3ng l\u1edbn s\u00e1p ong, nh\u01b0ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1ed3ng c\u1ea5y nhi\u1ec1u, r\u1ea5t \u0111\u00e1ng s\u1ee3 \u0111\u1ec3 \u1edf v\u00ec s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng mu\u1ed7i v\u00e0 \u0111\u1ec9a v\u00e0 s\u1ef1 qu\u1ea5y ph\u00e1 c\u1ee7a ch\u00fang.<\/p>\n<p>D\u00f2ng s\u00f4ng \u1edf Tekmao, c\u00f3 ngh\u0129a trong ti\u1ebfng Kampoja l\u00e0 N\u01b0\u1edbc \u0110en, c\u0169ng \u0111\u1ed5 v\u00e0o v\u1ecbnh Xi\u00eam La, \u0111\u1ed1i di\u1ec7n v\u1edbi Ph\u00fa Qu\u1ed1c. N\u00f3 k\u1ebft h\u1ee3p v\u1edbi d\u00f2ng s\u00f4ng l\u1edbn c\u1ee7a Nam k\u1ef3 v\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 d\u00f9ng thuy\u1ec1n b\u00e8 nh\u1ecf \u0111i kh\u1eafp. \u0110i l\u00ean d\u00f2ng s\u00f4ng n\u00e0y ch\u1eebng 2 ng\u00e0y, c\u00f3 m\u1ed9t ph\u1ed1 th\u1ecb c\u00f9ng t\u00ean c\u00f3 ch\u1eebng 2000 c\u01b0 d\u00e2n, t\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t. D\u00f2ng s\u00f4ng n\u00e0y c\u00f3 nhi\u1ec1u c\u00e1, v\u00e0 \u0111\u1ea5t d\u1ed3i d\u00e0o th\u00f3c g\u1ea1o, nh\u01b0ng r\u1ea5t b\u1ecb ph\u00e1 b\u1edfi mu\u1ed7i.<\/p>\n<p>D\u00f2ng s\u00f4ng c\u1ee7a Nam K\u1ef3 l\u00e0 1 trong nh\u1eefng con s\u00f4ng l\u1edbn nh\u1ea5t ch\u00e2u \u00c1. Nghe n\u00f3i n\u00f3 b\u1eaft ngu\u1ed3n t\u1eeb \u0111\u1ecba ph\u1eadn Trung Qu\u1ed1c l\u00e0 V\u00e2n Nam, thuy\u1ec1n \u0111\u00e3 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111i l\u1ea1i ngay tr\u01b0\u1edbc khi n\u00f3 v\u00e0o \u0111\u1ecba ph\u1eadn L\u00e0o \u1edf ch\u1eebng 22 hay 23 \u0111\u1ed9 B\u1eafc. N\u00f3 \u0111\u1ed5 ra bi\u1ec3n b\u1eb1ng 3 c\u1eeda \u1edf kho\u1ea3ng 9 v\u00e0 11 \u0111\u1ed9. 3 nh\u00e1nh s\u00f4ng n\u00e0y n\u1ed5i ti\u1ebfng v\u1edbi thuy\u1ec1n nh\u00e2n ch\u00e2u \u00c2u v\u1edbi nh\u1eefng c\u00e1i t\u00ean T\u00e2y hay s\u00f4ng Basak, \u0110\u00f4ng hay Nh\u00e1nh gi\u1eefa, v\u00e0 Nam hay s\u00f4ng Nh\u1eadt B\u1ea3n. Nh\u00e1nh \u0111\u1ea7u l\u00e0 l\u1edbn nh\u1ea5t, m\u1ecdi thuy\u1ec1n b\u00e8 \u0111\u1ec1u \u0111i l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c, nghe n\u00f3i s\u00e2u ch\u1eebng 14 hay 18 feet t\u1ea1i c\u1eeda s\u00f4ng khi tri\u1ec1u l\u00ean.<\/p>\n<p>T\u1eeb Kangkao t\u1edbi m\u0169i St. James, v\u00f9ng g\u1ea7n b\u1edd bi\u1ec3n th\u1ea5p m\u1ed9t c\u00e1ch \u0111\u00e1ng ch\u00fa \u00fd - \u0111\u1ebfn m\u1ee9c m\u00e0 n\u00f3 th\u01b0\u1eddng xuy\u00ean b\u1ecb ng\u1eadp l\u1ee5t, v\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 \u0111\u1ed3i n\u00fai n\u00e0o ph\u00eda trong. St.James, v\u00f9ng \u0111\u1ea5t d\u1ed1c \u0111\u1ea7u ti\u00ean ti\u1ebfp gi\u00e1p v\u1edbi ph\u00eda B\u1eafc, \u0111\u00e1nh d\u1ea5u l\u1ed1i v\u00e0o c\u1ee7a s\u00f4ng S\u00e0i G\u00f2n - c\u00f3 th\u1ec3, v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi ch\u00e2u \u00c2u, l\u00e0 d\u00f2ng s\u00f4ng tuy\u1ec7t nh\u1ea5t \u1edf ch\u00e2u \u00c1. Khi t\u00e0u thuy\u1ec1n b\u1ea5t c\u1ee9 t\u1ea3i tr\u1ecdng n\u00e0o c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 giao th\u00f4ng, v\u00e0 ch\u1eb3ng c\u1ea7n t\u1edbi hoa ti\u00eau cho 60 d\u1eb7m \u0111\u01b0\u1eddng. N\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1ed1i, \u00edt nh\u1ea5t b\u1eb1ng 2 nh\u00e1nh, v\u1edbi nh\u00e1nh s\u00f4ng Nh\u1eadt B\u1ea3n c\u1ee7a s\u00f4ng l\u1edbn Kampoja. Ngu\u1ed3n c\u1ee7a n\u00f3 ch\u1ea3y t\u1eeb \u0111\u00e2u th\u00ec ng\u01b0\u1eddi ch\u00e2u \u00c2u kh\u00f4ng bi\u1ebft, nh\u01b0ng v\u00e0i ng\u01b0\u1eddi b\u1ea3n \u0111\u1ecba trong v\u00f9ng n\u00f3i v\u1edbi t\u00f4i l\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 d\u00f9ng thuy\u1ec1n b\u1ea3n \u0111\u1ecba \u0111i tr\u00ean s\u00f4ng trong 20 ng\u00e0y t\u1eeb S\u00e0i G\u00f2n - c\u00e1ch bi\u1ec3n ch\u1eebng 15 d\u1eb7m. N\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 d\u00e0i ch\u1eebng 300 \u0111\u1ebfn 400 miles, v\u00e0 kh\u00f4ng nghi ng\u1edd, l\u00e0 b\u1eaft ngu\u1ed3n t\u1eeb L\u00e0o.         <\/p>\n<p><em><br \/>\n<\/em><\/p>\n<p><em><br \/>\n<\/em><\/p>\n<p><strong>Ghi ch\u00fa:<\/strong><\/p>\n<p>John Crawfurd d\u00f9ng ch\u1eef Empire Cochinchina \u0111\u1ec3 ch\u1ec9 n\u01b0\u1edbc Vi\u1ec7t Nam v\u00e0o n\u0103m 1821, kh\u00e1c v\u1edbi ch\u1eef d\u00f9ng \u0111\u1ec3 ch\u1ec9 B\u1eafc H\u00e0 (\u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t c\u1ed5) nh\u01b0 Kingdom. V\u00e0 trong ph\u1ea7n \u0111\u1ea7u, John Crawfurd \u0111\u00e3 n\u00f3i r\u00f5 l\u00fd do d\u00f9ng ch\u1eef Cochinchina, v\u00ec Nam H\u00e0 l\u00fac n\u00e0y l\u00e0 h\u1ea1t nh\u00e2n ch\u00ednh c\u1ee7a \u0111\u1ebf ch\u1ebf. <\/p>\n<p>\u0110\u1ec3 d\u1ec5 chuy\u1ec3n ng\u1eef, ngo\u1ea1i tr\u1eeb ph\u1ea7n \u0111\u1ea7u, t\u00f9y theo v\u0103n c\u1ea3nh s\u1ebd d\u1ecbch ch\u1eef Cochinchina th\u00e0nh Vi\u1ec7t Nam hay Trung K\u1ef3, Nam K\u1ef3. Tonkin s\u1ebd l\u00e0 B\u1eafc K\u1ef3 hay \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t, Kamboja s\u1ebd l\u00e0 Nam K\u1ef3 hay Campuchia. <\/p>\n<p>V\u00e0 m\u1ed7i ph\u1ea7n r\u1ea5t d\u00e0i n\u00ean 1 ch\u01b0\u01a1ng s\u1ebd c\u1eaft ra v\u00e0i ph\u1ea7n. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0110\u1ecba l\u00fd c\u1ee7a Vi\u1ec7t Nam &#8211; Bi\u00ean gi\u1edbi &#8211; S\u00f4ng ng\u00f2i v\u00e0 b\u1edd bi\u1ec3n &#8211; Ph\u00e2n b\u1ed1 d\u00e2n c\u01b0 &#8211; Kamboja &#8211; Champa hay H\u1eddi &#8211; C\u01b0 d\u00e2n n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i \u1edf Cochinchina &#8211; Kh\u00ed h\u1eadu &#8211; Kho\u00e1ng s\u1ea3n v\u00e0 th\u1ef1c v\u1eadt &#8211; \u0110\u1ed9ng v\u1eadt \u0110\u1ebf ch\u1ebf hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i c\u1ee7a Cochinchina b\u00e2y gi\u1edd bao g\u1ed3m ph\u1ea7n c\u1ee7a v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c c\u1ed5 Kamboja, ph\u1ea7n c\u1ee7a ch\u00ednh Cochinchina, v\u00e0 Tonkin. Hai n\u01b0\u1edbc sau \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft v\u1ed1n l\u00e0 \u0111\u1ed3ng nguy\u00ean, v\u00e0 v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi Trung Hoa th\u00ec c\u00f3 c\u00e1i t\u00ean ph\u1ed5 bi\u1ebfn l\u00e0 An Nam. Nh\u1eefng n\u01b0\u1edbc ti\u1ebfp gi\u00e1p bi\u00ean gi\u1edbi v\u1edbi n\u00f3 l\u00e0 Xi\u00eam, L\u00e0o, Kamboja \u1edf ph\u00eda T\u00e2y v\u00e0 T\u00e2y B\u1eafc; \u1edf ph\u00eda B\u1eafc l\u00e0 c\u00e1c huy\u1ec7n Qu\u1ea3ng \u0110\u00f4ng, Qu\u1ea3ng T\u00e2y v\u00e0 V\u00e2n Nam c\u1ee7a Trung Qu\u1ed1c. Bi\u1ec3n bao b\u1ecdc n\u00f3 \u1edf t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c h\u01b0\u1edbng kh\u00e1c. C\u1ef1c Nam c\u1ee7a \u0111\u1ebf ch\u1ebf Cochinchina l\u00e0 \u0111\u1ea3o Ph\u00fa Qu\u1ed1c (Pulo Ubi), \u1edf v\u0129 \u0111\u1ed9 8 \u0111\u1ed9 25 v\u0129 B\u1eafc; v\u00e0 c\u1ef1c B\u1eafc xa nh\u1ea5t c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1eafc ch\u1eafn \u0111\u01b0\u1ee3c v\u01b0\u01a1n t\u1edbi kho\u1ea3ng ch\u1eebng 23 \u0111\u1ed9 B\u1eafc. \u0110i\u1ec3m n\u1eb1m tr\u00ean b\u1edd bi\u1ec3n chia c\u00e1ch n\u00f3 v\u1edbi Xi\u00eam La l\u00e0 \u0111\u1ea3o Ko-kong, ch\u1eebng 10 \u0111\u1ed9 40 v\u0129 B\u1eafc, 103 \u0111\u1ed9 13 kinh \u0110\u00f4ng. Ng\u00f4i l\u00e0ng cu\u1ed1i c\u00f9ng \u1edf [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6914,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[44],"tags":[102,103,104],"class_list":["post-7298","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-journal-cochinchina","tag-cochinchina","tag-mien-nam","tag-the-ky-19"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7298","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7298"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7298\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/6914"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7298"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7298"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7298"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}