{"id":7234,"date":"2014-02-19T18:52:52","date_gmt":"2014-02-19T11:52:52","guid":{"rendered":"http:\/\/truongan.byethost11.com\/?p=7234"},"modified":"2014-12-05T20:20:09","modified_gmt":"2014-12-05T13:20:09","slug":"nu-si","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/truongan.name\/?p=7234","title":{"rendered":"N\u1eef s\u0129"},"content":{"rendered":"<p>N\u1eef s\u0129 th\u1eddi Nguy\u1ec5n \u1edf mi\u1ec1n trong n\u1ed5i ti\u1ebfng nh\u1ea5t l\u00e0 Tam Khanh c\u00f4ng ch\u00faa. \u0110\u00e2y l\u00e0 3 n\u00e0ng c\u00f4ng ch\u00faa \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t bi\u1ec7t hi\u1ec7u Tr\u1ecdng Khanh, Th\u00fac Khanh v\u00e0 Qu\u00fd Khanh. Ba ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u l\u00e0 em g\u00e1i c\u00f9ng m\u1eb9 v\u1edbi T\u00f9ng Thi\u1ec7n v\u01b0\u01a1ng, c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t danh s\u0129 n\u1ed5i ti\u1ebfng (Thi \u0111\u00e1o T\u00f9ng Tuy th\u1ea5t Th\u1ecbnh \u0110\u01b0\u1eddng). <\/p>\n<p><em><br \/>\n<\/em>  <\/p>\n<p><strong>Quy \u0110\u1ee9c c\u00f4ng ch\u00faa V\u0129nh Trinh<\/strong><\/p>\n<p>Bi\u1ec7t hi\u1ec7u l\u00e0 Nguy\u1ec7t \u0110\u00ecnh, em g\u00e1i c\u1ee7a T\u00f9ng Thi\u1ec7n v\u01b0\u01a1ng Mi\u00ean Th\u1ea9m. Tu\u1ed5i c\u00f2n b\u00e9 m\u00e0 th\u00f4ng minh, t\u00ednh hi\u1ebfu \u0111\u1ec5 thu\u1ea7n nh\u1ea5t. L\u00fac \u0111\u1ea7u theo h\u1ecdc n\u1eef s\u1eed \u1edf trong cung, l\u1edbn l\u00ean th\u00edch ng\u00e2m v\u1ecbnh. Ch\u00faa th\u00e1c sinh \u1edf nh\u00e0 vua, l\u1ea5y ch\u1ed3ng ng\u01b0\u1eddi ph\u00fa qu\u00fd m\u00e0 khi\u00eam t\u1ed1n gi\u1eef g\u00ecn, kh\u00f4ng \u01b0a xa x\u1ec9, duy ch\u1ec9 th\u00edch s\u00e1ch v\u1edf m\u00e0 th\u00f4i. Sau khi k\u1ebft h\u00f4n, c\u00f9ng Thu\u1eadt (ch\u1ed3ng) chia \u0111\u00f4n \u0111\u1ec3 h\u1ecfi ch\u1eef, c\u00f9ng nhau x\u01b0\u1edbng h\u1ecda, th\u01b0\u1eddng c\u00f3 nhi\u1ec1u b\u00e0i hay, \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c v\u01b0\u01a1ng khen ng\u1ee3i. N\u0103m th\u1ee9 14, Thu\u1eadt ch\u1ebft \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh. Ch\u00faa xin t\u1ef1 l\u00e0m sinh ph\u1ea7n c\u00f9ng n\u01a1i v\u1edbi m\u1ed9 c\u1ee7a Thu\u1eadt. T\u1eeb \u0111\u1ea5y th\u1ec1 gi\u1eef m\u1ed9 ti\u1ebft than kh\u00f3c, ph\u00f2ng ri\u00eang m\u1ed9t m\u00ecnh kh\u00f4ng ra kh\u1ecfi ng\u00f5. Nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi khen l\u00e0 kh\u1ed5 ti\u1ebft. <\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc t\u00e1c c\u1ee7a ch\u00faa c\u00f3 t\u1eadp Nguy\u1ec7t \u0110\u00ecnh Thi Th\u1ea3o. Tuy L\u00fd v\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec1 b\u00e0n t\u1eadp th\u01a1, ghi: Ph\u00e1t ra b\u1edfi t\u00ecnh, m\u00e0 \u0111\u00fang l\u1ec5 ngh\u0129a nh\u01b0 c\u00e1c th\u01a1 H\u00e0 Qu\u1ea3ng, T\u00e0i Tr\u00ed \u1edf thi\u00ean V\u1ec7 phong (Kinh Thi).<\/p>\n<p><em><br \/>\n<\/em><\/p>\n<p><strong>Thu\u1eadn L\u1ec5 c\u00f4ng ch\u00faa T\u0129nh H\u00f2a<\/strong><\/p>\n<p>T\u1ef1 l\u00e0 Qu\u00fd Khanh, m\u1ed9t t\u00ean hi\u1ec7u n\u1eefa l\u00e0 D\u01b0\u1ee1ng Chi, bi\u1ec7t hi\u1ec7u Th\u01b0\u1eddng S\u01a1n, em g\u00e1i T\u00f9ng Thi\u1ec7n v\u01b0\u01a1ng Mi\u00ean Th\u1ea9m. L\u00fac b\u00e9 th\u00f4ng minh d\u1ecbu d\u00e0ng, c\u00f3 \u0111\u1ee9c t\u1ed1t, th\u00edch s\u00e1ch v\u1edf, \u0111\u01b0\u1ee3c vua r\u1ea5t y\u00eau. L\u00fac b\u00e9 h\u1ecdc \u1edf trong cung, thu\u1ed9c n\u1eef t\u1eafc, c\u00e0ng th\u00f4ng kinh s\u1eed, \u0111\u1ebfn c\u1ea3 cung t\u1eeb, h\u1ecdc \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00e0i g\u00ec \u1edf Nh\u1ea1c Ph\u1ee7 \u0111\u1ec1u \u0111em d\u1ea1y ng\u01b0\u1eddi, trong cung g\u1ecdi l\u00e0 th\u1ea7y h\u1ecdc g\u00e1i. Khi l\u1edbn l\u00ean, c\u00f9ng anh l\u00e0 Mi\u00ean Th\u1ea9m th\u1edd m\u1eb9 \u0111\u1ebb \u1edf nh\u00e0 t\u01b0. Nh\u00e2n h\u1ecdc \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01a1 \u0110\u01b0\u1eddng lu\u1eadt, li\u1ec1n l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01a1. Ch\u00faa \u01b0a th\u00edch \u00e2m lu\u1eadt, kh\u00e9o \u0111\u1eb7t kh\u00fac h\u00e1t, c\u00f3 \u0111\u1eb7t ra b\u1ed9 n\u1eef nh\u1ea1c, \u0111\u00e0n s\u00e1o \u0111\u1ea7y nh\u00e0, c\u00e1c anh trai em g\u00e1i th\u01b0\u1eddng l\u1ea1i h\u1ed9i y\u1ebfn, l\u1ea5y \u0111\u00e0n h\u00e1t l\u00e0m vui. Th\u01b0\u01a1ng S\u01a1n v\u01b0\u01a1ng tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec1 t\u1eadp th\u01a1 c\u00f3 n\u00f3i r\u1eb1ng \"T\u0103ng Th\u00e0nh tr\u0103ng t\u0129nh, \u0111\u00eam nghe ti\u1ebfng \u0111\u1ecdc s\u00e1ch d\u1ecbu d\u00e0ng. \u0110\u1ed9ng \u0110\u00ecnh gi\u00f3 cao, m\u00f9a thu kh\u00fac t\u01a1 v\u00e0ng d\u00ecu d\u1eb7t\" l\u00e0 ch\u1ec9 v\u00e0o vi\u1ec7c \u1ea5y.<\/p>\n<p>N\u0103m T\u1ef1 \u0110\u1ee9c th\u1ee9 t\u01b0, g\u1ea3 cho \u0110\u00f4 \u00fay V\u0103n C\u00e1t. Sau khi vu quy, ch\u00faa c\u00f9ng C\u00e1t v\u1ee3 ch\u1ed3ng h\u00f2a h\u1ee3p, c\u00f9ng nhau ng\u00e2m v\u1ecbnh g\u1ecdi l\u00e0 thi x\u00e3. Tr\u01b0\u1edbc t\u00e1c c\u00f3 t\u1eadp \"Hu\u1ec7 Ph\u1ed1 thi\".<\/p>\n<p><em><br \/>\n<\/em><\/p>\n<p><strong>L\u1ea1i \u0110\u1ee9c c\u00f4ng ch\u00faa Trinh Th\u1eadn<\/strong><\/p>\n<p>Hi\u1ec7u Mai Am, c\u00f2n c\u00f3 hi\u1ec7u Th\u00fac Khanh, N\u1eef Chi, bi\u1ec7t hi\u1ec7u Di\u1ec7u Li\u00ean, em g\u00e1i T\u00f9ng Thi\u1ec7n v\u01b0\u01a1ng. L\u00fac nh\u1ecf b\u00e0 s\u1ed1ng v\u1edbi m\u1eb9 v\u00e0 ba ch\u1ecb em g\u00e1i \u1edf vi\u1ec7n \u0110oan Ch\u00ednh trong T\u1eed C\u1ea5m Th\u00e0nh sau d\u1eddi v\u1ec1 S\u1edf Ti\u00eau Vi\u00ean (v\u01b0\u1eddn m\u00eda) thu\u1ed9c khu dinh th\u1ef1 c\u1ee7a T\u00f9ng Thi\u1ec7n V\u01b0\u01a1ng. V\u00ec \u0111\u00e2y l\u00e0 khu v\u1ef1c th\u01a1 v\u0103n c\u1ee7a T\u00f9ng Thi\u1ec7n V\u01b0\u01a1ng v\u00e0 c\u0169ng l\u00e0 n\u01a1i T\u00f9ng Thi\u1ec7n thi x\u00e3 th\u01b0\u1eddng xuy\u00ean h\u1ecdp b\u1ea1n th\u01a1 v\u0103n n\u00ean Mai Am \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfp x\u00fac thi th\u01a1 t\u1eeb r\u1ea5t s\u1edbm. T\u1edbi tu\u1ed5i \u0111i h\u1ecdc, v\u1edbi th\u00e2n ph\u1eadn l\u00e0 con ch\u00e1u ho\u00e0ng t\u1ed9c n\u00ean b\u00e0 v\u00e0 ch\u1ecb em kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ecdc \u1edf tr\u01b0\u1eddng ngo\u00e0i m\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c cho h\u1ecdc trong T\u00f4n h\u1ecdc \u0111\u01b0\u1eddng do anh ru\u1ed9t T\u00f9ng Thi\u1ec7n V\u01b0\u01a1ng ph\u1ee5 tr\u00e1ch. Ba c\u00f4ng ch\u00faa \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 d\u1ea1y d\u1ed7 c\u1ee7a anh n\u00ean s\u1edbm b\u1ed9c l\u1ed9 t\u00e0i n\u0103ng v\u1ec1 th\u01a1 ph\u00fa. Nguy\u1ec7t \u0110\u00ecnh, Mai Am, Hu\u1ec7 Ph\u1ed1 \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 Tam Khanh (theo ba t\u00ean hi\u1ec7u c\u1ee7a ba ng\u01b0\u1eddi l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t Tr\u1ecdng Khanh, Th\u00fac Khanh v\u00e0 Qu\u00fd Khanh) tr\u1edf n\u00ean n\u1ed5i ti\u1ebfng l\u1eebng l\u1eaby v\u1ec1 t\u00e0i v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng trong gi\u1edbi n\u1eef l\u01b0u \u1edf \u0111\u1ea5t kinh th\u00e0nh. Trong ba ng\u01b0\u1eddi, Mai Am \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi t\u00e0i n\u0103ng v\u00e0 n\u1ed5i ti\u1ebfng nh\u1ea5t. B\u00e0 \u0111\u00e3 s\u00e1ng l\u1eadp ra Th\u1ec9nh Nguy\u1ec7t \u0110\u00ecnh, l\u00e0 n\u01a1i b\u00e0 ch\u1ee7 tr\u00ec c\u00e1c \u0111\u00eam th\u01a1, c\u00f3 s\u1ef1 tham gia c\u1ee7a nhi\u1ec1u danh s\u0129 \u0111\u1ea5t kinh k\u1ef3.<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc t\u00e1c c\u00f3 Di\u1ec7u Li\u00ean thi t\u1eadp. <\/p>\n<p>Th\u01a1 Mai Am - \u1ee8c mai:<\/p>\n<p><em>L\u00e2m \u0111\u01b0\u1eddng t\u1ea1c d\u1ea1 s\u00f3c phong xuy,<br \/>\nTi\u1ec3u c\u00e1c thanh h\u00e0n \u0111\u1ed9c to\u1ea1 tr\u00ec.<br \/>\n\u0110\u1ecbch l\u00ed quan san s\u1ea7u c\u1ef1u kh\u00fac,<br \/>\nThu\u1ef7 bi\u00ean li l\u1ea1c nh\u1eadn ti\u1ec1n k\u00ec.<br \/>\nH\u01b0\u01a1ng nam tuy\u1ebft b\u1eafc v\u00f4 h\u01b0\u01a1ng c\u1ea5n,<br \/>\nNguy\u1ec7t \u0111\u1ecba v\u00e2n giai h\u1eefu m\u1ed9ng t\u01b0.<br \/>\nD\u1ee5c h\u1ea3 t\u00e2n t\u1eeb vi\u1ec5n t\u01b0\u01a1ng t\u1eb7ng,<br \/>\nM\u1ef9 nh\u00e2n uy\u1ec3n t\u1ea1i thu\u1ef7 chi mi.<\/em> <\/p>\n<p><em><br \/>\n<\/em><\/p>\n<p>B\u00ean c\u1ea1nh \u0111\u00f3 c\u00f2n c\u00f3 v\u00e0i ng\u01b0\u1eddi n\u1ed5i b\u1eadt kh\u00e1c: <\/p>\n<p><em><br \/>\n<\/em><\/p>\n<p><strong>Nguy\u1ec5n Nh\u01b0\u1ee3c Th\u1ecb B\u00edch<\/strong> hay c\u00f2n g\u1ecdi l\u00e0 Nguy\u1ec5n Nh\u01b0\u1ee3c Th\u1ecb, t\u1ef1 Lang Ho\u00e0n. <\/p>\n<p>Sinh t\u1ea1i Phan Rang, t\u1ec9nh Ninh Thu\u1eadn. B\u00e0 l\u00e0 con g\u00e1i th\u1ee9 4 c\u1ee7a Nguy\u1ec5n Nh\u01b0\u1ee3c S\u01a1n (hay Nguy\u1ec5n Nh\u01b0\u1ee3c San, nguy\u00ean l\u00e0 B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh Thanh H\u00f3a). Nh\u1edd t\u01b0 ch\u1ea5t th\u00f4ng minh, l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i h\u1ecdc ngay t\u1eeb nh\u1ecf n\u00ean b\u00e0 s\u1edbm n\u1ed5i ti\u1ebfng v\u1ec1 t\u00e0i v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng. V\u1eeba c\u00f3 t\u00e0i s\u1eafc, l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c Ph\u1ee5 ch\u00ednh \u0111\u1ea1i th\u1ea7n L\u00e2m Duy Ngh\u0129a ti\u1ebfn c\u1eed, n\u0103m 18 tu\u1ed5i (T\u1ef1 \u0110\u1ee9c nguy\u00ean ni\u00ean, 1848), Nguy\u1ec5n Nh\u01b0\u1ee3c Th\u1ecb B\u00edch \u0111\u01b0\u1ee3c tuy\u1ec3n v\u00e0o cung. Trong m\u1ed9t bu\u1ed5i ng\u00e2m v\u1ecbnh, Vua T\u1ef1 \u0110\u1ee9c x\u01b0\u1edbng \u0111\u1ec1 th\u01a1 T\u00e0o Mai (Hoa mai s\u1edbm n\u1edf) v\u00e0 b\u00e0i h\u1ecda c\u1ee7a b\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00e0 vua khen t\u1eb7ng 20 n\u00e9n b\u1ea1c, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi cho sung ch\u1ee9c Th\u01b0\u1ee3ng Nghi Vi\u00ean S\u01b0, \u0111\u1ec3 d\u1ea1y h\u1ecdc trong n\u1ed9i cung. N\u0103m 1868, b\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea5n phong l\u00e0 L\u1ee5c giai Ti\u1ec7p d\u01b0. Theo s\u1eed nh\u00e0 Nguy\u1ec5n, th\u00ec trong kho\u1ea3ng th\u1eddi gian b\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1eed l\u00e0m th\u1ea7y d\u1ea1y \u201ckinh \u0111i\u1ec3n v\u00e0 d\u1ea1y t\u1eadp n\u1ed9i \u0111\u00ecnh\u201d cho \u0110\u1ed3ng Kh\u00e1nh khi \u00f4ng ch\u01b0a l\u00ean ng\u00f4i. V\u00ec th\u1ebf, trong cung ng\u01b0\u1eddi ta c\u00f2n g\u1ecdi b\u00e0 l\u00e0 Ti\u1ec7p D\u01b0 Phu T\u1eed. <\/p>\n<p>M\u1ed9t th\u1eddi gian sau, Ti\u1ec7p d\u01b0 Nguy\u1ec5n Th\u1ecb B\u00edch tr\u1edf th\u00e0nh B\u00ed Th\u01b0 cho Th\u00e1i h\u1eadu T\u1eeb D\u0169, nh\u1edd v\u1eady m\u00e0 b\u00e0 nghe \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u \u0111i\u1ec1u trao \u0111\u1ed5i gi\u1eefa th\u00e1i h\u1eadu v\u00e0 vua, b\u1edfi nh\u1eefng l\u00fac \u0111\u00f3 ch\u1ec9 m\u00ecnh b\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c \u1edf g\u1ea7n h\u1ea7u h\u1ea1.<\/p>\n<p>Sau khi vua T\u1ef1 \u0110\u1ee9c qua \u0111\u1eddi (1883), m\u1ecdi \u00fd ch\u1ec9 s\u1eafc d\u1ee5 c\u1ee7a L\u01b0\u1ee1ng T\u00f4n cung (ch\u1ec9 Ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu T\u1eeb D\u1ee5 v\u00e0 Ch\u00ednh phi Trang \u00dd) \u0111\u1ec1u do m\u1ed9t tay b\u00e0 so\u1ea1n th\u1ea3o.<\/p>\n<p>T\u00e1c ph\u1ea9m n\u1ed5i ti\u1ebfng l\u00e0 H\u1ea1nh th\u1ee5c ca.<\/p>\n<p><em><br \/>\n<\/em><\/p>\n<p><strong>Ph\u1ea1m Lam Anh<\/strong><\/p>\n<p>Con g\u00e1i c\u1ee7a H\u1ed9 b\u1ed9 Ph\u1ea1m H\u1eefu K\u00ednh th\u1eddi V\u00f5 v\u01b0\u01a1ng. Ti\u1ec3u t\u1ef1 l\u00e0 Khu\u00ea, t\u1ef1 hi\u1ec7u Ng\u00e2m Xi. T\u1eeb nh\u1ecf \u0111\u00e3 nhanh nh\u1eb9n, th\u00f4ng minh, bi\u1ebft l\u00e0m th\u01a1. K\u00ednh r\u1ea5t y\u00eau chi\u1ec1u, \u0111\u00f3n Nguy\u1ec5n D\u0169ng Hi\u1ec7u \u0111\u1ebfn d\u1ea1y h\u1ecdc \u1edf nh\u00e0. Hi\u1ec7u l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi huy\u1ec7n Duy Xuy\u00ean, Qu\u1ea3ng Nam, v\u1ed1n n\u1ed5i ti\u1ebfng l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi hay th\u01a1, hi\u1ec7u l\u00e0 Ph\u00fac Am. K\u00ednh \u0111i l\u00e0m quan, l\u01b0u Hi\u1ec7u \u1edf nh\u00e0 d\u1ea1y c\u00e1c con. Hi\u1ec7u v\u00e0 Lam Anh l\u1ea5y th\u01b0 t\u1eeb t\u1eb7ng \u0111\u00e1p nhau, r\u1ed3i t\u01b0 th\u00f4ng v\u1edbi nhau. K\u00ednh v\u1ec1, gi\u1eadn l\u1eafm, mu\u1ed1n tr\u1ea7m h\u00e0 Lam Anh, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n khuy\u00ean gi\u1ea3i m\u1edbi th\u00f4i. Cu\u1ed1i c\u00f9ng g\u1ea3 Lam Anh cho Hi\u1ec7u. Lam Anh \u0111\u00e3 v\u1ec1 v\u1edbi Hi\u1ec7u, c\u00f9ng nhau x\u01b0\u1edbng h\u1ecda, c\u00f3 t\u1eadp \"Chi\u1ebfn c\u1ed5 \u0110\u01b0\u1eddng thi\" l\u01b0u h\u00e0nh \u1edf \u0111\u1eddi. <\/p>\n<p>Th\u01a1 Lam Anh - V\u1ecbnh Khu\u1ea5t Nguy\u00ean:<\/p>\n<p><em>Tr\u00ed nan t\u1ea5t to\u1ea1i thi\u00ean thu s\u1ef1,<br \/>\nBa b\u1ea5t to\u00e0n tr\u1ea7m nh\u1ea5t phi\u1ebfn trung.<br \/>\nC\u00f4 ph\u1eabn kh\u00ed th\u00e0nh thi\u00ean kh\u1ea3 v\u1ea5n<br \/>\n\u0110\u1ed9c nh\u00e2n tinh kh\u1ee9 qu\u1ed1c c\u01a1 kh\u00f4ng.<\/em> <\/p>\n<p><em><br \/>\n<\/em><\/p>\n<p><strong>H\u00f2a M\u1ef9 c\u00f4ng ch\u00faa Trang T\u0129nh<\/strong><\/p>\n<p>Em c\u00f9ng m\u1eb9 v\u1edbi Tuy L\u00fd v\u01b0\u01a1ng Mi\u00ean Trinh. T\u1eeb b\u00e9 \u0111\u00e3 \u0111oan trang d\u1ecbu d\u00e0ng, l\u1eadp ch\u00ed kh\u00f4ng c\u1ea9u th\u1ea3. N\u1eef s\u1eed \u0110inh Ph\u01b0\u1ee3ng d\u1ea1y h\u1ecdc trong cung c\u1ea5m, b\u1ea3o v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi r\u1eb1ng: Ho\u00e0ng n\u1eef Trang T\u0129nh kh\u00f4ng ch\u1ec9 th\u00f4ng minh tuy\u1ec7t v\u1eddi m\u00e0 th\u00f4i, m\u00e0 l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111oan trang tr\u1ea7m t\u0129nh, nh\u01b0 t\u00ean \u0111\u00e3 ban cho. N\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 7 th\u00ec ch\u1ebft, l\u00fac 23 tu\u1ed5i.<\/p>\n<p><em><br \/>\n<\/em><\/p>\n<p><strong>Cao Ng\u1ecdc Anh<\/strong><\/p>\n<p>Qu\u00ea \u1edf l\u00e0ng Th\u1ecbnh M\u1ef9, x\u00e3 Di\u1ec5n Th\u1ecbnh, huy\u1ec7n Di\u1ec5n Ch\u00e2u, t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An. Con c\u1ee7a \u0110\u00f4ng c\u00e1c \u0111\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 Cao Xu\u00e2n D\u1ee5c, l\u00e0m Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 B\u1ed9 h\u1ecdc d\u01b0\u1edbi tri\u1ec1u T\u1ef1 \u0110\u1ee9c. Gi\u00e1o s\u01b0 Cao Xu\u00e2n Huy g\u1ecdi b\u00e0 b\u1eb1ng c\u00f4. Thu\u1edf nh\u1ecf, b\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c cha k\u00e8m c\u1eb7p b\u00fat nghi\u00ean, t\u01b0 ch\u1ea5t th\u00f4ng minh v\u00e0 hay ch\u1eef. B\u00e0 th\u01b0\u1eddng g\u1eb7p g\u1ee1 x\u01b0\u1edbng h\u1ecda v\u1edbi c\u00e1c b\u00e0 phi, b\u00e0 ch\u00faa v\u00e0 c\u00e1c ti\u1ec3u th\u01b0 \u1edf \u0111\u1ebf \u0111\u00f4. Th\u1ec9nh tho\u1ea3ng c\u00e1c b\u1eadc \u0111\u1ea1i nho \u0111\u1ebfn nh\u00e0 ch\u01a1i, tr\u00f2 chuy\u1ec7n v\u1edbi cha, b\u00e0 c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e9p tham d\u1ef1 v\u00e0 x\u01b0\u1edbng h\u1ecda. H\u1ed3i \u0111\u00f3, b\u00e0 l\u1eebng danh l\u00e0 m\u1ed9t ti\u1ec3u th\u01b0 gi\u1ecfi H\u00e1n N\u00f4m c\u1ee7a \u0111\u1ea5t kinh k\u1ef3.<\/p>\n<p>Khi \u0111\u1eddi \u0111\u00e3 ho\u00e0ng h\u00f4n, con ch\u00e1u m\u1edbi s\u01b0u t\u1ea7m th\u01a1 c\u1ee7a b\u00e0 t\u1eeb trong nh\u1eefng trang \u00edt \u1ecfi \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c in, ch\u1ee7 y\u1ebfu l\u00e0 t\u1eeb nh\u1eefng b\u1ea3n ch\u00e9p tay v\u00e0 t\u1eeb tr\u00ed nh\u1edb c\u1ee7a c\u00e1c h\u1ecdc gi\u1ea3, c\u00e1c nh\u00e0 nho s\u1ed1ng \u0111\u1ed3ng th\u1eddi v\u1edbi b\u00e0. N\u0103m 1964, t\u1eadp \"Khu\u00ea s\u1ea7u thi th\u1ea3o\" \u0111\u01b0\u1ee3c xu\u1ea5t b\u1ea3n \u1edf S\u00e0i G\u00f2n, g\u1ed3m 51 b\u00e0i th\u01a1 ch\u1eef H\u00e1n, 68 b\u00e0i th\u01a1 ch\u1eef N\u00f4m, t\u1ed5ng c\u1ed9ng 119 b\u00e0i. Ngo\u00e0i ra, c\u00f2n m\u1ed9t s\u1ed1 b\u00e0i v\u0103n t\u1ebf, ca tr\u00f9, c\u00e2u \u0111\u1ed1i. <\/p>\n<p><em><br \/>\n<\/em><\/p>\n<p><strong>S\u01b0\u01a1ng Nguy\u1ec7t Anh<\/strong>, t\u00ean th\u1eadt l\u00e0 Nguy\u1ec5n Th\u1ecb Khu\u00ea<\/p>\n<p>Sinh t\u1ea1i x\u00e3 An \u0110\u1ee9c, huy\u1ec7n Ba Tri, t\u1ec9nh B\u1ebfn Tre. B\u00e0 l\u00e0 con g\u00e1i th\u1ee9 t\u01b0 c\u1ee7a nh\u00e0 th\u01a1 Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh Chi\u1ec3u.<\/p>\n<p>Thu\u1edf nh\u1ecf, b\u00e0 c\u00f9ng ng\u01b0\u1eddi ch\u1ecb t\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n Th\u1ecb Xuy\u1ebfn, \u0111\u01b0\u1ee3c cha (\u0110\u1ed3 Chi\u1ec3u) truy\u1ec1n d\u1ea1y n\u00ean gi\u1ecfi c\u1ea3 ch\u1eef H\u00e1n l\u1eabn ch\u1eef N\u00f4m. Khi c\u1ea3 hai kh\u00f4n l\u1edbn, n\u1ed5i ti\u1ebfng t\u00e0i s\u1eafc, \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi quanh v\u00f9ng ca t\u1ee5ng g\u1ecdi l\u00e0 Nh\u1ecb Ki\u1ec1u.<\/p>\n<p>N\u0103m 1888, S\u01b0\u01a1ng Nguy\u1ec7t Anh \u0111\u01b0\u1ee3c 24 tu\u1ed5i th\u00ec cha m\u1ea5t. Tri ph\u1ee7 Ba T\u01b0\u1eddng \u0111\u1ebfn h\u1ecfi b\u00e0 l\u00e0m v\u1ee3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, n\u00ean mang l\u00f2ng o\u00e1n h\u1eadn, \u0111ang t\u00ecm c\u00e1ch h\u00e3m h\u1ea1i... \u0110\u1ec3 tr\u00e1nh tai h\u1ecda, b\u00e0 c\u00f9ng gia \u0111\u00ecnh ng\u01b0\u1eddi anh (Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh Ch\u00fac) chuy\u1ec3n sang C\u00e1i N\u1ee9a (M\u1ef9 Tho) r\u1ed3i d\u1eddi v\u1ec1 R\u1ea1ch Mi\u1ec5u \u1edf nh\u1edd nh\u00e0 \u00f4ng ngh\u00e8 Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n M\u00e2n. \u1ede \u0111\u00e2y, b\u00e0 k\u1ebft duy\u00ean v\u1edbi m\u1ed9t ph\u00f3 t\u1ed5ng s\u1edf t\u1ea1i g\u00f3a v\u1ee3 t\u00ean Nguy\u1ec5n C\u00f4ng T\u00ednh, sinh \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t g\u00e1i t\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n Th\u1ecb Vinh. N\u0103m con g\u00e1i \u0111\u01b0\u1ee3c 2 tu\u1ed5i, th\u00ec ch\u1ed3ng m\u1ea5t. T\u1eeb \u0111\u00f3 b\u00e0 th\u1ee7 ti\u1ebft nu\u00f4i con, th\u1edd ch\u1ed3ng v\u00e0 m\u1edf tr\u01b0\u1eddng d\u1ea1y ch\u1eef Nho cho h\u1ecdc tr\u00f2 trong v\u00f9ng \u0111\u1ec3 sinh s\u1ed1ng. V\u00e0 c\u0169ng t\u1eeb \u0111\u00f3, b\u00e0 th\u00eam tr\u01b0\u1edbc b\u00fat hi\u1ec7u Nguy\u1ec7t Anh m\u1ed9t ch\u1eef \u201cs\u01b0\u01a1ng\u201d, th\u00e0nh \"S\u01b0\u01a1ng Nguy\u1ec7t Anh\", c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 Nguy\u1ec7t Anh go\u00e1 ch\u1ed3ng. <\/p>\n<p>N\u0103m 1917, S\u01b0\u01a1ng Nguy\u1ec7t Anh \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t nh\u00f3m ch\u00ed s\u0129 \u00e1i qu\u1ed1c m\u1eddi l\u00e0m ch\u1ee7 b\u00fat t\u1edd N\u1eef gi\u1edbi chung ngh\u0129a l\u00e0 \"ti\u1ebfng chu\u00f4ng c\u1ee7a n\u1eef gi\u1edbi\". <\/p>\n<p><em><br \/>\n<\/em><\/p>\n<p><strong>Tr\u1ea7n Ng\u1ecdc L\u1ea7u<\/strong><\/p>\n<p>Tr\u1ea7n Ng\u1ecdc L\u1ea7u, ng\u01b0\u1eddi \u1edf t\u1ec9nh V\u0129nh Long, l\u00e0 con c\u1ee7a Th\u1ee7 Khoa Tr\u1ea7n Xu\u00e2n Sanh. Kho\u1ea3ng n\u0103m 1867, c\u1ea3nh s\u1ed1ng t\u00fang qu\u1eabn, n\u00ean cha con b\u00e0 ph\u1ea3i r\u1eddi qu\u00ea \u0111\u1ec3 \u0111\u1ebfn M\u1ef9 Tho t\u00ecm sinh k\u1ebf. \u1ede n\u01a1i m\u1edbi, \u00f4ng Sanh l\u00e0m ngh\u1ec1 d\u1ea1y h\u1ecdc v\u00e0 h\u1ed1t thu\u1ed1c.<\/p>\n<p>L\u00e0 con nh\u00e0 c\u00f3 h\u1ecdc, xinh \u0111\u1eb9p, bi\u1ebft l\u00e0m th\u01a1 n\u00ean b\u00e0 th\u01b0\u1eddng b\u1ecb ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c ph\u00e1i tr\u00eau gh\u1eb9o. Trong V\u0129nh Long x\u01b0a, t\u00e1c gi\u1ea3 Hu\u1ef3nh Minh cho bi\u1ebft: T\u1eeb th\u1eeda tr\u1ebb, b\u00e0 \u0111\u00e3 c\u00f9ng m\u1ed9t b\u1ea1n trai t\u00ean Nguy\u1ec5n H\u1eefu \u0110\u1ee9c (b\u00fat danh Ph\u1ee5ng L\u00e3m) y\u00eau nhau. \u00d4ng n\u00e0y c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t kh\u00e1ch t\u00e0i hoa, v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng l\u1ed7i l\u1ea1c. Nh\u01b0ng v\u1ec1 sau, \u00f4ng \u0110\u1ee9c \u0111\u00e3 ph\u1ee5 b\u00e0 \u0111\u1ec3 c\u01b0\u1edbi v\u1ee3 gi\u00e0u, khi\u1ebfn b\u00e0 ph\u1ea3i c\u01b0\u1eddi \u0111au kh\u00f3c h\u1eadn.<\/p>\n<p>Tr\u1ea7n Ng\u1ecdc L\u1ea7u c\u00f3 \u0111\u1ec3 l\u1ea1i t\u1eadp th\u01a1 \"Ng\u1ecdc L\u1ea7u thi t\u1eadp\".<\/p>\n<p>Th\u01a1 Tr\u1ea7n Ng\u1ecdc L\u1ea7u - T\u1ef1 than th\u00e2n<\/p>\n<p>    <em>N\u1eb1m \u0111\u00eam ngh\u0129 l\u1ea1i lu\u1ed1ng than th\u1ea7m,<br \/>\n    T\u00e0i b\u1ed9 nh\u01b0 v\u1ea7y \u0111\u00e1ng m\u1ea5y tr\u0103m.<br \/>\n    Kh\u00f4n kh\u00e9o d\u1ec5 thua ng\u01b0\u1eddi v\u1ecbnh tuy\u1ebft,<br \/>\n    Th\u00f4ng minh n\u00e0o k\u00e9m b\u1ea1n th\u00e2n c\u1ea7m.<br \/>\n    V\u0103n ch\u01b0\u01a1ng T\u1ed1ng T\u00edn coi nhi\u1ec1u b\u1ee3m,<br \/>\n    T\u1eeb \u0111i\u1ec7u Nh\u01b0 Ho\u00e0nh ng\u00f3 v\u1eafng t\u0103m.<br \/>\n    Ch\u00ed d\u1ed1c noi theo g\u01b0\u01a1ng h\u1ecd M\u1ea1nh,<br \/>\n    K\u00e9n l\u1eeba cho g\u1eb7p kh\u00e1ch tri \u00e2m. <\/em><\/p>\n<p><em><br \/>\n<\/em><\/p>\n<p><strong>\u0110\u1ea1m Ph\u01b0\u01a1ng N\u1eef S\u1eed<\/strong><\/p>\n<p>T\u00ean th\u1eadt l\u00e0 C\u00f4ng T\u00f4n n\u1eef \u0110\u1ed3ng Canh, t\u1ef1 Qu\u00fd L\u01b0\u01a1ng. Th\u00e2n ph\u1ee5 b\u00e0 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Mi\u1ec1n Tri\u1ec7n, ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 66 c\u1ee7a vua Minh M\u1ea1ng, th\u1ee5 t\u01b0\u1edbc Ho\u00e0ng Ho\u00e1 Qu\u1eadn V\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>Th\u1eddi ni\u00ean thi\u1ebfu C\u00f4ng T\u00f4n N\u1eef \u0110\u1ed3ng Canh \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ee5 h\u01b0\u1edfng n\u1ec1n gi\u00e1o d\u1ee5c truy\u1ec1n th\u1ed1ng nghi\u00eam t\u00fac c\u1ee7a ho\u00e0ng t\u1ed9c, nh\u1edd v\u1eady b\u00e0 gi\u1ecfi c\u1ea3 H\u00e1n v\u0103n, Ph\u00e1p v\u0103n, qu\u1ed1c ng\u1eef, c\u1ea7m, k\u1ef3, thi, ho\u1ea1 v\u00e0 gi\u1ecfi n\u1eef c\u00f4ng gia ch\u00e1nh. \u0110\u1ea1m Ph\u01b0\u01a1ng N\u1eef S\u1eed c\u00f3 l\u1ee3i th\u1ebf t\u1eeb v\u1ed1n v\u0103n ho\u00e1 s\u00e2u r\u1ed9ng nh\u1edd th\u00f4ng th\u1ea1o H\u00e1n v\u0103n, Ph\u00e1p v\u0103n. B\u00e0 \u0111\u1ecdc nhi\u1ec1u, hi\u1ec3u s\u00e2u, bi\u1ebft r\u1ed9ng, s\u1edbm ti\u1ebfp c\u1eadn t\u01b0 t\u01b0\u1edfng ti\u1ebfn b\u1ed9 c\u1ee7a nh\u00e2n lo\u1ea1i, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 t\u01b0 t\u01b0\u1edfng d\u00e2n ch\u1ee7, t\u1ef1 do, b\u00ecnh \u0111\u1eb3ng, b\u00e1c \u00e1i, nh\u00e2n quy\u1ec1n c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0 c\u00e1ch m\u1ea1ng t\u01b0 s\u1ea3n d\u00e2n ch\u1ee7 Ph\u00e1p, Trung Qu\u1ed1c nh\u01b0 J.J.Rutx\u00f4, X.Xi m\u00f4ng, L\u01b0\u01a1ng Khai Si\u00eau, T\u00f4n D\u1eadt Ti\u00ean\u2026 B\u00e0 c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfp x\u00fac v\u1edbi c\u00e1c b\u1eadc ch\u00ed s\u0129 y\u00eau n\u01b0\u1edbc Phan B\u1ed9i Ch\u00e2u, Phan Chu Trinh, Hu\u1ef3nh Th\u00fac Kh\u00e1ng v\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1ea3ng vi\u00ean c\u1ed9ng s\u1ea3n Phan \u0110\u0103ng L\u01b0u, Nguy\u1ec5n Ch\u00ed Di\u1ec3u\u2026 Tri th\u1ee9c v\u00e0 nh\u1eefng m\u1ed1i quan h\u1ec7 \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 th\u00fac \u0111\u1ea9y \u0110\u1ea1m Ph\u01b0\u01a1ng N\u1eef S\u1eed chuy\u1ec3n ho\u00e1 nh\u1eadn th\u1ee9c, t\u1ef1 gi\u00e1c \u0111\u1ee9ng v\u00e0o h\u00e0ng ng\u0169 nh\u1eefng tr\u00ed th\u1ee9c ti\u1ebfn b\u1ed9 c\u1ee7a th\u1eddi \u0111\u1ea1i.<\/p>\n<p>N\u0103m 1926, \u0110\u1ea1m Ph\u01b0\u01a1ng N\u1eef S\u1eed s\u00e1ng l\u1eadp N\u1eef c\u00f4ng h\u1ecdc h\u1ed9i Hu\u1ebf, tr\u1ef1c ti\u1ebfp l\u00e0m \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng, t\u1ef1 d\u1ef1 th\u1ea3o t\u00f4n ch\u1ec9, m\u1ee5c \u0111\u00edch, n\u1ed9i quy, ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a H\u1ed9i. \u0110\u00e2y l\u00e0 t\u1ed5 ch\u1ee9c ph\u1ee5 n\u1eef phi ch\u00ednh ph\u1ee7 \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u1edf n\u01b0\u1edbc ta bu\u1ed9c ch\u00ednh quy\u1ec1n th\u1ef1c d\u00e2n phong ki\u1ebfn th\u1eeba nh\u1eadn. <\/p>\n<p>(Ngo\u1ea1i tr\u1eeb Mai Am kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ghi ch\u00e9p, t\u1ea5t c\u1ea3 t\u01b0 li\u1ec7u v\u1ec1 c\u00f4ng ch\u00faa tr\u00ean \u0111\u00e2y \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ea5y t\u1eeb \u0110\u1ea1i Nam li\u1ec7t truy\u1ec7n.)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>N\u1eef s\u0129 th\u1eddi Nguy\u1ec5n \u1edf mi\u1ec1n trong n\u1ed5i ti\u1ebfng nh\u1ea5t l\u00e0 Tam Khanh c\u00f4ng ch\u00faa. \u0110\u00e2y l\u00e0 3 n\u00e0ng c\u00f4ng ch\u00faa \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t bi\u1ec7t hi\u1ec7u Tr\u1ecdng Khanh, Th\u00fac Khanh v\u00e0 Qu\u00fd Khanh. Ba ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u l\u00e0 em g\u00e1i c\u00f9ng m\u1eb9 v\u1edbi T\u00f9ng Thi\u1ec7n v\u01b0\u01a1ng, c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t danh s\u0129 n\u1ed5i ti\u1ebfng (Thi \u0111\u00e1o T\u00f9ng Tuy th\u1ea5t Th\u1ecbnh \u0110\u01b0\u1eddng). Quy \u0110\u1ee9c c\u00f4ng ch\u00faa V\u0129nh Trinh Bi\u1ec7t hi\u1ec7u l\u00e0 Nguy\u1ec7t \u0110\u00ecnh, em g\u00e1i c\u1ee7a T\u00f9ng Thi\u1ec7n v\u01b0\u01a1ng Mi\u00ean Th\u1ea9m. Tu\u1ed5i c\u00f2n b\u00e9 m\u00e0 th\u00f4ng minh, t\u00ednh hi\u1ebfu \u0111\u1ec5 thu\u1ea7n nh\u1ea5t. L\u00fac \u0111\u1ea7u theo h\u1ecdc n\u1eef s\u1eed \u1edf trong cung, l\u1edbn l\u00ean th\u00edch ng\u00e2m v\u1ecbnh. Ch\u00faa th\u00e1c sinh \u1edf nh\u00e0 vua, l\u1ea5y ch\u1ed3ng ng\u01b0\u1eddi ph\u00fa qu\u00fd m\u00e0 khi\u00eam t\u1ed1n gi\u1eef g\u00ecn, kh\u00f4ng \u01b0a xa x\u1ec9, duy ch\u1ec9 th\u00edch s\u00e1ch v\u1edf m\u00e0 th\u00f4i. Sau khi k\u1ebft h\u00f4n, c\u00f9ng Thu\u1eadt (ch\u1ed3ng) chia \u0111\u00f4n \u0111\u1ec3 h\u1ecfi ch\u1eef, c\u00f9ng nhau x\u01b0\u1edbng h\u1ecda, th\u01b0\u1eddng c\u00f3 nhi\u1ec1u b\u00e0i hay, \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c v\u01b0\u01a1ng khen ng\u1ee3i. N\u0103m th\u1ee9 14, Thu\u1eadt ch\u1ebft \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh. Ch\u00faa xin t\u1ef1 l\u00e0m sinh ph\u1ea7n c\u00f9ng n\u01a1i v\u1edbi m\u1ed9 c\u1ee7a Thu\u1eadt. T\u1eeb \u0111\u1ea5y th\u1ec1 gi\u1eef m\u1ed9 ti\u1ebft than kh\u00f3c, ph\u00f2ng ri\u00eang m\u1ed9t m\u00ecnh kh\u00f4ng ra kh\u1ecfi ng\u00f5. Nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi khen l\u00e0 kh\u1ed5 ti\u1ebft. Tr\u01b0\u1edbc t\u00e1c c\u1ee7a [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6945,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[28,1],"tags":[106,107],"class_list":["post-7234","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-lich-su-news","category-news","tag-lich-su-2","tag-viet-nam"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7234","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7234"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7234\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/6945"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7234"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7234"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7234"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}