{"id":6509,"date":"2012-05-28T08:07:50","date_gmt":"2012-05-28T01:07:50","guid":{"rendered":"http:\/\/lamthien.byethost24.com\/?p=6509"},"modified":"2012-05-28T08:07:50","modified_gmt":"2012-05-28T01:07:50","slug":"tuc-an-thit-nguoi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/truongan.name\/?p=6509","title":{"rendered":"T\u1ee5c \u0103n th\u1ecbt ng\u01b0\u1eddi"},"content":{"rendered":"<p>Kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00e0o kh\u00f4ng li\u00ean k\u1ebft ph\u1ed3n th\u1ef1c v\u1edbi t\u1ee5c \u0103n th\u1ecbt ng\u01b0\u1eddi (cannibalism) khi \u0111\u00e3 bi\u1ebft \u0111\u1ebfn h\u00ecnh th\u1ee9c hi\u1ebfn t\u1ebf ng\u01b0\u1eddi s\u1ed1ng. T\u1ee5c \u0103n th\u1ecbt ng\u01b0\u1eddi c\u00f2n \u0111\u1ec3 l\u1ea1i nhi\u1ec1u ch\u1ee9ng c\u1edb, t\u1eeb nh\u1eefng d\u1ea5u v\u1ebft ph\u1ea3i \u0111o\u00e1n \u0111\u1ecbnh tr\u00ean x\u01b0\u01a1ng c\u1ed1t ng\u01b0\u1eddi c\u1ed5 th\u1eddi Ho\u00e0 B\u00ecnh B\u1eafc S\u01a1n hay \u0110\u1ed3ng \u0110\u1eadu \u0111\u1ebfn nh\u1eefng d\u1ea5u v\u1ebft trong th\u1eddi k\u00ec l\u1ecbch s\u1eed v\u1edbi nh\u1eefng gi\u1ea3i th\u00edch che ch\u1eafn hay bi\u1ec7n minh c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft s\u1eed d\u00e2n t\u1ed9c.<\/p>\n<p>Vi\u1ec7c \u0110\u1ed7 Th\u00edch b\u1ecb b\u0103m x\u00e1c \u0111em chia cho d\u00e2n ch\u00fang, \"ch\u1eb3ng ai kh\u00f4ng tranh l\u1ea5y m\u00e0 nhai nu\u1ed1t\", \u0111\u01b0\u1ee3c Ng\u00f4 S\u0129 Li\u00ean (c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ec9 l\u00e0 k\u1ebb t\u00e1n \u0111\u1ed3ng gi\u1eef l\u1ea1i l\u1eddi s\u1eed c\u0169) g\u1ee3i \u00fd v\u1ec1 m\u1ed9t l\u00f2ng trung qu\u00e2n \u00e1i qu\u1ed1c c\u1ee7a d\u00e2n ch\u00fang Hoa L\u01b0 \u0111\u01b0\u01a1ng th\u1eddi. Nh\u01b0ng th\u1eadt ra v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi th\u1eddi nay, \u0111\u00f3 l\u00e0 ch\u1ec9 d\u1ea5u v\u1ec1 s\u1ef1 chia x\u1ebb m\u1ed9t thi\u00ean \u00e2n n\u01a1i ng\u00f4i sao sa c\u00f2n s\u00f3t l\u1ea1i trong th\u00e2n x\u00e1c con ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1o h\u00e0nh th\u1ea5t b\u1ea1i l\u00e0 \u0110\u1ed7 Th\u00edch th\u00f4i. C\u00f2n bao nhi\u00eau ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c ti\u1ebfp theo m\u00e0 ta kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft, b\u1ecb \u0103n th\u1ecbt trong c\u00e1c cu\u1ed9c xung \u0111\u1ed9t, tranh ch\u1ea5p quy\u1ec1n h\u00e0nh, \u0111\u1ec3 thu n\u1ea1p, chuy\u1ec3n ti\u1ebfp s\u1ef1 can \u0111\u1ea3m, s\u1ee9c m\u1ea1nh c\u1ee7a \u0111\u1ed1i th\u1ee7 v\u1ec1 k\u1ebb th\u1ee5 h\u01b0\u1edfng?<\/p>\n<p>G\u1ea7n gi\u1eefa th\u1ebf k\u1ec9 XX, h\u1ecdc gi\u1ea3 Ho\u00e0ng Xu\u00e2n H\u00e3n ph\u1ed5 bi\u1ebfn m\u1ed9t tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p \u0103n th\u1ecbt ng\u01b0\u1eddi khu\u1ea5t l\u1ea5p sau t\u00ednh ch\u1ea5t nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00f4 h\u1ea1i n\u00ean \u00edt ra c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 t\u1ef1 nhi\u00ean, v\u00e0 \u0111\u00e1ng l\u1ebd ch\u1ec9 l\u00e0 tho\u1ea3ng qua nh\u01b0 c\u00e1c chi ti\u1ebft l\u1ecbch s\u1eed kh\u00e1c. (7)Th\u1ebf r\u1ed3i nh\u00e2n phong tr\u00e0o kh\u00e1ng chi\u1ebfn d\u00e2n t\u1ed9c d\u00e2ng cao, t\u00e1c gi\u1ea3 \u0111\u01b0a v\u00e0o ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh gi\u00e1o d\u1ee5c, c\u00e1c b\u00e0i v\u0103n th\u01a1 tr\u00ean tr\u1edf th\u00e0nh hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng v\u0103n h\u1ecdc \u0111em l\u1ea1i \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng l\u00e2u d\u00e0i h\u01a1n. (8) \u0110\u00f3 l\u00e0 tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p Nguy\u1ec5n Bi\u1ec3u \u0111i s\u1ee9 (1413) cho Tr\u1ea7n Tr\u00f9ng Quang, \u0111\u01b0\u1ee3c Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u1ee5 d\u1ecdn \"C\u1ed7 \u0111\u1ea7u ng\u01b0\u1eddi\" v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c ghi nh\u1eadn r\u1eb1ng \u00f4ng s\u1ee9 th\u1ea7n n\u00e0y th\u1ea3n nhi\u00ean kho\u00e9t m\u1eaft \u0103n v\u00e0 c\u0169ng th\u1ea3n nhi\u00ean \"c\u01b0\u1eddi m\u00e0 n\u00f3i: \u0110\u00e3 m\u1ea5y l\u00fac m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Nam \u0111\u01b0\u1ee3c \u0103n \u0111\u1ea7u ng\u01b0\u1eddi B\u1eafc.\" Ch\u1ee9ng c\u1edb v\u1eefng ch\u1eafc h\u01a1n v\u00ec c\u00f3 m\u1ea5y b\u00e0i v\u0103n th\u01a1 k\u00e8m theo truy\u1ec7n t\u00edch m\u00e0 \u00f4ng Ho\u00e0ng Xu\u00e2n H\u00e3n c\u1ed1 b\u00eanh v\u1ef1c t\u00ednh c\u00e1ch x\u00e1c th\u1ef1c c\u1ee7a ch\u00fang. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y kh\u00f4ng h\u1eb3n l\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn s\u1ef1 qu\u1ea3 quy\u1ebft ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi t\u00ednh ch\u1ea5t ph\u1ee5 ho\u1ea1, b\u1ee3 \u0111\u1ee1 th\u1eddi th\u1ebf, \u0111\u1ea9y h\u1ebft s\u1ef1 x\u1ea5u xa v\u1ec1 ph\u00eda k\u1ebb th\u00f9 c\u1ee7a nh\u00e0-th\u01a1-tranh-\u0111\u1ea5u-tri\u1ebft-l\u00ed-ch\u00ednh-tr\u1ecb Ch\u1ebf Lan Vi\u00ean, khi \u00f4ng vi\u1ebft r\u1eb1ng L\u1ec5 b\u1ebf m\u1ea1c c\u1ee7a tr\u01b0\u1eddng \u0110\u1ed3ng \u0110\u1ebf (Nha Trang) c\u00f3 di\u1ec5n ra c\u1ea3nh s\u00ec s\u1ee5p h\u00fap ch\u00e1o \u0111\u1ea7u ng\u01b0\u1eddi n\u1ea5u trong ch\u1ea3o l\u1edbn, \u0111\u1ec3 gi\u00fap cho s\u0129 quan ngu\u1ef5 h\u0103ng h\u00e1i ra tr\u1eadn, ph\u1ee5c v\u1ee5 \u0111\u1ebf qu\u1ed1c t\u1eadn t\u00ecnh h\u01a1n! Th\u1eadt ra c\u00e1i \"t\u1ed9i\" l\u00e0 n\u1eb1m \u1edf ch\u1ed7 v\u0103n th\u01a1 x\u01b0a c\u1ee7a ta c\u00f2n l\u1ea1i qu\u00e1 \u00edt (hay v\u1ed1n kh\u00f4ng nhi\u1ec1u?) n\u00ean ng\u01b0\u1eddi ta c\u1ee9 ph\u1ea3i v\u1edbt v\u00e1t, \u0111\u01b0a \u0111\u1ea9y. Nhi\u1ec7t t\u00ecnh l\u00e0m \u00f4ng Ho\u00e0ng Xu\u00e2n H\u00e3n ch\u00ea t\u00e1c gi\u1ea3 Ngh\u0129a s\u0129 truy\u1ec7n \"kh\u00f4ng ch\u00e9p nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u ngo\u00e0i chuy\u1ec7n ch\u00ednh [kh\u00f4ng ch\u00e9p v\u0103n th\u01a1, chuy\u1ec7n th\u00eam th\u1eaft]... c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t \u0111i\u1ec1u \u0111\u00e1ng ph\u00e0n n\u00e0n cho ta.\" \u00d4ng qu\u00ean l\u1eddi \u00f4ng \u0111\u00e3 cho r\u1eb1ng nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u ch\u00e9p ra kia th\u1eadt \u0111\u00e1ng tin v\u00ec t\u00e1c gi\u1ea3 v\u1ed1n l\u00e0 ch\u00e1u ngo\u1ea1i nh\u00e2n v\u1eadt ch\u00ednh. \u00d4ng kh\u00f4ng ch\u00fa \u00fd r\u1eb1ng Ho\u00e0ng Tr\u1eebng ch\u00e9p chuy\u1ec7n \u00f4ng ngo\u1ea1i m\u00f3c m\u1eaft, kh\u00f4ng \u0103n\/nhai m\u00e0 ph\u1ea3i ho\u00e0 v\u1edbi gi\u1ea5m nu\u1ed1t cho tr\u00f4i mau, ngh\u0129a l\u00e0 \"l\u00e0m gan\" v\u1edbi chuy\u1ec7n ng\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1eddng n\u00e0y, ch\u1ee9ng t\u1ecf h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng th\u1eadt \u0111\u1ea7y t\u00ednh ng\u01b0\u1eddi v\u0103n minh. Chi ti\u1ebft hu\u00eanh hoang \"\u0103n \u0111\u1ea7u ng\u01b0\u1eddi B\u1eafc\" l\u00e0 c\u1ee7a Ngh\u0129a v\u01b0\u01a1ng k\u00ed kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e1c \u0111\u1ecbnh th\u1eddi \u0111\u1ea1i ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i c\u1ee7a Ngh\u0129a s\u0129 truy\u1ec7n.<\/p>\n<p>L\u1ea5y l\u1eadp lu\u1eadn c\u1ee7a khoa h\u1ecdc gia b\u00e0n chuy\u1ec7n n\u01b0\u1edbc l\u00ean n\u01b0\u1edbc xu\u1ed1ng \u1edf m\u1ed9t \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng h\u1ed3i s\u00e1u tr\u0103m n\u0103m tr\u01b0\u1edbc, thuy\u1ebft ph\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi th\u00ec c\u00f3 v\u1ebb c\u0169ng d\u1ec5 thuy\u1ebft ph\u1ee5c v\u1ec1 chuy\u1ec7n \u00f4ng Nguy\u1ec5n Bi\u1ec3u \u0111i s\u1ee9 c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi theo v\u00e0 k\u1ebb tu\u1ef3 t\u00f9ng t\u1ea5t nh\u1edb b\u00e0i th\u01a1 \u0111\u00f3! C\u0103n c\u1ee9 th\u00e0nh c\u00f4ng c\u1ee7a l\u1eadp lu\u1eadn l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi tu\u1ef3 t\u00f9ng kia c\u00f3 m\u1ed9t tr\u00e1i tim, m\u1ed9t kh\u1ed1i \u00f3c b\u1eb1ng s\u1eaft th\u00e9p m\u00e0 kh\u00f4ng l\u1ed9 ra tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ed1i th\u1ee7, v\u00e0 m\u1ed9t may m\u1eafn kh\u00f3 x\u1ea3y ra kh\u00e1c l\u00e0 c\u00f2n \u00f4m \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7u v\u1ec1! \u0110i\u1ec1u n\u00e0y th\u00ec l\u1ea1i kh\u00f4ng tu\u1ef3 thu\u1ed9c \u1edf \u00f4ng h\u1ecdc gi\u1ea3. Ch\u1ec9 c\u00f3 \u0111i\u1ec1u n\u1ebfu ta b\u00ecnh t\u0129nh s\u1eafp x\u1ebfp theo ti\u1ebfn tri\u1ec3n c\u1ee7a v\u0103n th\u1ee9c th\u00ec c\u00f3 th\u1ec3 gh\u00e9p nh\u1eefng b\u00e0i v\u0103n th\u01a1 kia v\u00e0o th\u1eddi L\u00ea Trung h\u01b0ng, l\u1ea1i c\u0169ng th\u1ebf k\u1ec9 XVII, XVIII g\u00ec \u0111\u00f3. Nh\u01b0ng v\u1ea5n \u0111\u1ec1 c\u1ee7a ch\u00fang ta \u1edf \u0111\u00e2y kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 chuy\u1ec7n v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng m\u00e0 l\u00e0 c\u00f3 m\u1ed9t ch\u1ee9ng t\u00edch v\u1ec1 chuy\u1ec7n \u0103n th\u1ecbt ng\u01b0\u1eddi, d\u00f9 l\u00e0 c\u01b0\u1ee1ng \u00e9p, th\u1ebf m\u00e0 \u0111\u00e3 g\u1ee3i ra s\u1ef1 ham mu\u1ed1n d\u1eb1n n\u00e9n c\u1ee9 n\u1eb1ng n\u1eb7c \u0111\u00f2i tr\u1ed7i d\u1eady: \"Th\u1ec1 phanh th\u00e2y u\u1ed1ng m\u00e1u qu\u00e2n th\u00f9\" (V\u0103n Cao - Ti\u1ebfn qu\u00e2n ca).<\/p>\n<p>T\u1eeb nh\u00e2n ch\u1ee9ng l\u1ecbch s\u1eed \u0111\u1ebfn truy\u1ec7n t\u00edch - nh\u00e2n ch\u1ee9ng t\u1eadp th\u1ec3, ng\u01b0\u1eddi ta th\u1ea5y c\u00f4 b\u00e9 L\u1ecd Lem d\u1ec5 th\u01b0\u01a1ng su\u1ed1t \u0111\u1eddi c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi, qua Vi\u1ec7t Nam tr\u1edf th\u00e0nh c\u00f4 T\u1ea5m t\u1ed9i nghi\u1ec7p l\u00fac c\u00f2n kh\u1ed1n kh\u1ed5, \u0111\u1ebfn khi th\u00e0nh c\u00f4ng c\u0169ng t\u00e0n nh\u1eabn nh\u01b0 ai, \u0111\u00e3 l\u1eeba em C\u00e1m t\u1eafm n\u01b0\u1edbc s\u00f4i cho tr\u1eafng da, l\u1ea1i c\u00f2n l\u00e0m m\u1eafm x\u00e1c em g\u1eedi cho b\u00e0 d\u00ec gh\u1ebb \u0103n! Nh\u01b0ng \u0111\u00e2y l\u1ea1i l\u00e0 nh\u1eefng tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p l\u1ec7ch xa t\u00ednh ch\u1ea5t \u0103n th\u1ecbt ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 \u00fd ngh\u0129a t\u00f4n gi\u00e1o. C\u00e1i t\u00e2m th\u1ee9c \u0111\u00f2i c\u01b0\u1edbp l\u1ea5y, \u0111\u00f2i chia x\u1ebb c\u00e1i th\u1ea7n kh\u00ed c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c, di\u1ec5n ra trong cu\u1ed9c s\u1ed1ng h\u00e0ng ng\u00e0y khi\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi ngo\u1ea1i qu\u1ed1c ph\u1ea3i ng\u1ea1c nhi\u00ean: \"Trong kho\u1ea3ng 10 ng\u00e0y, ng\u00e0y n\u00e0o c\u0169ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb ch\u00e9m \u1edf ph\u00eda t\u00e2y ch\u1ed7 Du (Thu\u1ea5n Thu\u1ef7) c\u01b0 ng\u1ee5. Ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft c\u0169ng b\u1ecb ch\u1eb7t \u0111\u1ea7u, sau \u0111\u00f3 l\u1ea5y x\u01b0\u01a1ng th\u1ecbt l\u00e0m m\u1eafm...\" (9) Nh\u1eefng tay ch\u1ecdc tr\u1eddi khu\u1ea5y n\u01b0\u1edbc, lo\u1ea1n th\u1ea7n t\u1eb7c t\u1eed, hay t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng h\u01a1n, \u0111\u00e1m \u0111\u1ea7u tr\u1ed9m \u0111u\u00f4i c\u01b0\u1edbp, c\u0169ng l\u00e0 thu\u1ed9c lo\u1ea1i ng\u01b0\u00f2i v\u01b0\u1ee3t th\u01b0\u1eddng, \u0111\u00e1ng \u0111\u1ec3 cho k\u1ebb kh\u00e1c chia x\u1ebb ch\u00fat may m\u1eafn m\u00e0 thi\u00ean \u00e2n hay qu\u1ef7 m\u1ecb \u0111\u00e3 \u0111\u1ec3 l\u1ea1i trong th\u00e2n x\u00e1c h\u1ecd.<\/p>\n<p>Ai ch\u00ea ph\u00eda Nam m\u1ecdi r\u1ee3 th\u00ec c\u00f3 d\u1eabn ch\u1ee9ng t\u1eeb ph\u00eda B\u1eafc c\u1ee7a m\u1ed9t nh\u00e2n v\u1eadt v\u0103n h\u1ecdc c\u00f3 uy t\u00edn. Ph\u1ea1m \u0110\u00ecnh H\u1ed5 k\u1ec3 r\u1eb1ng: (10) \"L\u00e0ng Ng\u1ecdcC\u1ee5c c\u1ee7a huy\u1ec7n ta (\u0110\u01b0\u1eddng An, H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng)... th\u1edd y\u00eau h\u1ed5... C\u1ee9 m\u1ed7i n\u0103m trong l\u00e0ng ph\u1ea3i c\u1eed m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m ch\u1ee7 t\u1ebf.\" Ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y \"l\u1eeba k\u1ebb h\u00e0nh kh\u00e1ch n\u00e0o \u0111i m\u1ed9t m\u00ecnh, b\u1eaft l\u1ea5y, giam \u1edf h\u1ea7m d\u01b0\u1edbi \u0111\u1ea5t, \u0111em m\u00e0i da g\u00f3t ch\u00e2n cho m\u1ecfng \u0111i, \u0111\u1ebfn khi t\u1ebf th\u1ea7n th\u00ec gi\u1ebft, th\u00e1i nh\u1ecf tr\u1ed9n l\u1eabn v\u1edbi th\u1ecbt tr\u00e2u th\u1ecbt b\u00f2 m\u00e0 c\u00fang. C\u00fang r\u1ed3i th\u1eeba hu\u1ec7 c\u00f9ng \u0103n. Ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o g\u1eb7p \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ebfng th\u1ecbt ng\u01b0\u1eddi th\u00ec h\u00ed h\u1eedng l\u1ea5y l\u00e0m m\u1eebng, cho l\u00e0 c\u00e1i tri\u1ec7u n\u0103m \u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c thu\u1eadn l\u1ee3i.\" M\u1ed9t n\u0103m, m\u1ed9t n\u1ea1n nh\u00e2n, tuy b\u1ecb m\u00e0i g\u00f3t ch\u00e2n cho kh\u1ecfi ch\u1ea1y, v\u1eabn b\u00f2 tr\u1ed1n \u0111\u01b0\u1ee3c, \u0111i t\u1ed1 gi\u00e1c quan tr\u00ean. L\u00e0ng b\u1ecb ph\u1ea1t v\u1ea1, ph\u1ea3i \u0111\u00fat l\u00f3t quan tr\u1ea5n m\u1edbi y\u00ean, \"nh\u01b0ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o \u0111i m\u1ed9t m\u00ecnh, c\u0169ng v\u1eabn \u0111em gi\u1ebft \u0111\u1ec3 t\u1ebf.\" Ph\u1ea1m \u0110\u00ecnh H\u1ed5 kh\u00f4ng ch\u1ec9 thu\u1eadt chuy\u1ec7n c\u0169 r\u00edch \u0111\u1eddi x\u01b0a v\u00ec \u00f4ng bi\u1ebft r\u00f5 \"T\u1eeb n\u0103m Canh th\u00e2n [1800] tr\u1edf v\u1ec1 sau, th\u00f3i \u1ea5y m\u1edbi b\u1ecf nh\u01b0ng h\u00e0nh kh\u00e1ch \u0111i qua l\u00e0ng \u1ea5y v\u1eabn c\u00f2n khi\u1ebfp s\u1ee3.\" V\u00e0 n\u1ebfu c\u00f2n kh\u00f4ng hi\u1ec3u th\u00ec c\u00f3 th\u00eam ch\u1ee9ng c\u1edb c\u1ee7a Gi\u00e1o s\u0129 de la Bissach\u00e8re \u1edf \u0111\u1ea7u th\u1ebf k\u1ec9 XIX. Nh\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0111em ra x\u1eed t\u1ed9i nh\u1eefng k\u1ebb th\u00f9 c\u0169 trong \u0111\u00f3 n\u1eef t\u01b0\u1edbng B\u00f9i Th\u1ecb Xu\u00e2n t\u1ecf ra can \u0111\u1ea3m h\u01a1n h\u1ebft tr\u01b0\u1edbc nh\u1ee5c h\u00ecnh. Th\u1ebf l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi gi\u00e1o s\u0129 th\u1ea5y sau \u0111\u00f3 d\u00e2n ch\u00fang gi\u00e0nh nhau x\u01b0\u01a1ng th\u1ecbt tay ch\u00e2n c\u1ee7a B\u00e0 t\u01b0\u1edbng T\u00e2y S\u01a1n!<\/p>\n<p>V\u00e0 \u0111\u00e2y l\u00e0 ch\u1ee9ng c\u1edb c\u1ee7a th\u1eddi hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i, kh\u00f4ng sai ch\u1ea1y l\u00e0 th\u1eddi C\u1ed9ng ho\u00e0 X\u00e3 h\u1ed9i Ch\u1ee7 ngh\u0129a. Ch\u1ee9ng c\u1edb sao m\u00e0 k\u00e9o d\u00e0i qu\u00e1 l\u00e2u!Nh\u00e2n ch\u1ee9ng gi\u00e1n ti\u1ebfp nh\u01b0ng ch\u1eafc ch\u1eafn, \u00f4ng Nguy\u1ec5n Duy Hinh, m\u1ed9t s\u1eed gia, thu\u1eadt l\u1ea1i: \"N\u0103m 1980 khi \u0111\u1ebfn tham quan cu\u1ed9c khai qu\u1eadt di ch\u1ec9 C\u1ed3n C\u1ed5 Ng\u1ef1a \u1edf x\u00e3 H\u00e0 L\u0129nh, huy\u1ec7n H\u00e0 Trung, t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1, ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft nh\u1eefng d\u00f2ng n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed3ng ch\u00ed b\u00ed th\u01b0 \u0111\u1ea3ng u\u1ef7 x\u00e3 cho bi\u1ebft trong x\u00e3 c\u00f3 m\u1ed9t l\u00e0ng th\u1edd \u0110inh C\u00f4ng Tr\u00e1ng, \u0111\u1ebfn ng\u00e0y t\u1ebf th\u1ea7n th\u00ec h\u00f4m tr\u01b0\u1edbc ng\u01b0\u1eddi l\u1ea1 m\u1eb7t n\u00e0o \u0111i qua l\u00e0ng s\u1ebd b\u1ecb b\u1eaft l\u00e0m th\u1ecbt t\u1ebf th\u1ea7n. Cho \u0111\u1ebfn khi \u00f4ng l\u00e0m b\u00ed th\u01b0 \u0111\u1ea3ng u\u1ef7 x\u00e3 m\u00e0 \u0111\u1ebfn ng\u00e0y \u0111\u00f3 ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c l\u00e0ng c\u0169ng kh\u00f4ng d\u00e1m sang l\u00e0ng \u0111\u00f3 trong th\u1eddi gian t\u1ebf th\u1ea7n. Th\u1ecbt ng\u01b0\u1eddi hi\u1ebfn t\u1ebf chia cho d\u00e2n l\u00e0ng \u0103n l\u1ea5y ph\u01b0\u1edbc, ai \u0103n \u0111\u01b0\u1ee3c sinh th\u1ef1c kh\u00ed th\u00ec ph\u01b0\u1edbc l\u1edbn nh\u1ea5t. Vi\u1ebft \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y b\u00e8n ki\u1ec3m tra th\u00f4ng tin h\u1ecfi l\u1ea1i nh\u00e0 kh\u1ea3o c\u1ed5 h\u1ecdc Nguy\u1ec5n V\u0103n H\u1ea3o, ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 tr\u00e1ch cu\u1ed9c khai qu\u1eadt C\u1ed3n C\u1ed5 Ng\u1ef1a n\u0103m \u0111\u00f3 th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c \u00f4ng kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh c\u00f3 bi\u1ebft th\u00f4ng tin v\u1ec1 t\u1ee5c \"s\u0103n \u0111\u1ea7u ng\u01b0\u1eddi\" \u1edf H\u00e0 L\u0129nh khi \u00f4ng ch\u1ee7 tr\u00ec cu\u1ed9c khai qu\u1eadt \u1edf C\u1ed3n C\u1ed5 Ng\u1ef1a.\" (11)<\/p>\n<p>Xa h\u01a1n v\u1ec1 ph\u00eda nam, \u1edf Kh\u00e1nh Ho\u00e0 trong nh\u1eefng n\u0103m 30 th\u1ebf k\u1ec9 XX c\u00f2n c\u00f3 d\u1ea5u v\u1ebft d\u00e2n ch\u00e0i \u0111\u1ed1t ng\u01b0\u1eddi t\u1ebf th\u1ea7n bi\u1ec3n nh\u01b0ng kh\u00f4ng \u0103n th\u1ecbt. T\u1ee5c \u0103n th\u1ecbt ng\u01b0\u1eddi \u1edf Thanh Ho\u00e1 ch\u1eafc kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u1ed3n t\u1ea1i d\u01b0\u1edbi con m\u1eaft c\u1ee7a quan l\u1ea1i Ph\u00e1p, Nam th\u1eddi ngo\u1ea1i thu\u1ed9c. Trong m\u1ed9t kho\u1ea3ng th\u1eddi gian, ta c\u00f3 n\u01a1i \u0111\u00f3 m\u1ed9t \u00f4ng quan tinh ranh, \u00f4ng C\u1eed H\u00e0 Ng\u1ea1i, t\u1eebng cai tr\u1ecb \u0111\u1ea5t con vua ch\u00e1u ch\u00faa v\u00e0 ph\u00e0n n\u00e0n v\u1ec1 d\u00e2n x\u1ee9 n\u00e0y nh\u01b0ng kh\u00f4ng nghe tho\u1ea3ng qua chuy\u1ec7n \u0103n th\u1ecbt ng\u01b0\u1eddi, ch\u1eafc \u0111\u00e3 l\u00e0 c\u1ee7a th\u1eddi d\u00e3 man, \"ti\u1ec1n s\u1eed\" r\u1ed3i. \u0110inh C\u00f4ng Tr\u00e1ng l\u00e0 nh\u00e2n v\u1eadt C\u1ea7n V\u01b0\u01a1ng cu\u1ed1i th\u1ebf k\u1ec9 XIX, v\u1eady vi\u1ec7c th\u1edd \u00f4ng c\u00f3 d\u00e1ng nh\u01b0 m\u1ed9t bi\u1ec7n minh \u00e1i qu\u1ed1c m\u01b0\u1ee3n-ti\u1ebfng \u0111\u1ec3 cho t\u1ee5c \u0103n th\u1ecbt ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0ng ho\u00e0ng tr\u1edf l\u1ea1i, \u00edt ra l\u00e0 l\u00fac quy\u1ec1n b\u00ednh Ph\u00e1p suy s\u1ee5p. \"Th\u1ecbt ng\u01b0\u1eddi hi\u1ebfn t\u1ebf chia cho d\u00e2n l\u00e0ng \u0103n l\u1ea5y ph\u01b0\u1edbc, ai \u0103n \u0111\u01b0\u1ee3c sinh th\u1ef1c kh\u00ed th\u00ec ph\u01b0\u1edbc l\u1edbn nh\u1ea5t.\" Th\u1eddi chi\u1ebfn tranh \u0111\u00f3i k\u00e9m, \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ebfng th\u1ecbt \u0111\u00e3 l\u00e0 \u0111i\u1ec1u qu\u00fd gi\u00e1, l\u1ea1i c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c chia x\u1ebb c\u00e1i th\u1ea7n kh\u00ed, theo tin t\u01b0\u1edfng x\u01b0a, c\u00f3 tri\u1ec3n v\u1ecdng \u0111em l\u1ea1i ph\u1ed3n vinh cho c\u00e1 nh\u00e2n, cho gia t\u1ed9c: Nhu c\u1ea7u c\u1ee5 th\u1ec3 trong hi\u1ec7n t\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u1ed1i h\u1ee3p v\u1edbi tin t\u01b0\u1edfng truy\u1ec1n th\u1ed1ng \u1ea9n khu\u1ea5t \u0111\u00e2u \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 gi\u00fap cho d\u00e2n l\u00e0ng kia nu\u1ed1t \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00ed thuy\u1ebft x\u00e3 h\u1ed9i \"t\u00e2n ti\u1ebfn\" nh\u1ea5t m\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ea5y t\u1ef1 m\u00e2u thu\u1eabn, v\u00e0o l\u00fac ch\u01b0a ph\u1ea3i s\u1ee3 quy\u1ec1n b\u00ednh \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i \u0111ang ch\u0103m ch\u00fa lo vi\u1ec7c c\u1ee9u nh\u00e2n lo\u1ea1i, qu\u00ean c\u1ea3 d\u00e2n n\u01b0\u1edbc m\u00ecnh! Lo\u1ea1i tin t\u01b0\u1edfng th\u1ea7n b\u00ed v\u1ec1 s\u1ef1 chia x\u1ebb t\u00ednh thi\u00eang li\u00eang qua b\u1ed9 ph\u1eadn th\u00e2n x\u00e1c khi\u1ebfn cho trong chi\u1ebfn tranh v\u1eeba qua c\u00f2n loan truy\u1ec1n - v\u00e0 c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 xu\u1ea5t hi\u1ec7n l\u1ebb t\u1ebb, hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng l\u1ea5y m\u1eadt ng\u01b0\u1eddi luy\u1ec7n ph\u00e9p. Tin t\u01b0\u1edfng k\u00e9o d\u00e0i qua M\u0129 b\u00e2y gi\u1edd v\u1edbi c\u00e2u chuy\u1ec7n g\u1edfi \u0111\u1ea7u l\u00e2u con g\u00e1i \u0111\u1ec3 luy\u1ec7n Thi\u00ean linh c\u00e1i v\u1edbi l\u1ed1i l\u1eadp lu\u1eadn \"c\u00f3 l\u1eadp tr\u01b0\u1eddng\" nh\u1edd th\u1eddi th\u1ebfch\u00ednh tr\u1ecb (\"Ch\u00ednh ph\u1ee7 Vi\u1ec7t Nam mu\u1ed1n quan tr\u1ecdng ho\u00e1 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 n\u00ean b\u1eaft ng\u01b0\u1eddi... ch\u1ee9 h\u1ecd \u0111\u00e3 t\u1eebng san b\u1eb1ng ngh\u0129a \u0111\u1ecba...\"), nh\u1edd v\u1ecb tr\u00ed b\u00ean l\u1ec1 m\u1ed9t ch\u1eebng m\u1ef1c tr\u00ean \u0111\u1ea5t t\u1ea1m dung n\u00ean m\u1ea1nh d\u1ea1n \"ng\u00e2y th\u01a1\" v\u1ec1 ph\u00e1p lu\u1eadt, cho r\u1eb1ng b\u01b0u \u0111i\u1ec7n M\u0129 c\u0169ng coi chuy\u1ec7n g\u1edfi \u0111\u1ea7u l\u00e2u l\u00e0 b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng. (12)<\/p>\n<p><strong>Ch\u00fa th\u00edch:<\/strong><\/p>\n<p>(7) T\u1eadp san Khai tr\u00ed ti\u1ebfn \u0111\u1ee9c 3-1941, in l\u1ea1i La S\u01a1n Y\u00ean H\u1ed3 Ho\u00e0ng Xu\u00e2n H\u00e3n, H\u1eefu Ng\u1ecdc, Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Hi\u1ec1n s\u01b0u t\u1eadp, bi\u00ean so\u1ea1n, t\u1eadp II, Nxb. Gi\u00e1o d\u1ee5c 1998, tr. 565-598.<br \/>\n(8) Thi v\u0103n Vi\u1ec7t Nam... c\u00e1c l\u1edbp trung h\u1ecdc, 1951, in l\u1ea1i La S\u01a1n Y\u00ean H\u1ed3... t\u1eadp III, tr. 40-56.<br \/>\n(9) Chu Thu\u1ea5n Thu\u1ef7, K\u00ed s\u1ef1 \u0111\u1ebfn Vi\u1ec7t Nam n\u0103m 1657, V\u0129nh S\u00ednh d\u1ecbch 1999, tr. 41.<br \/>\n(10) Ph\u1ea1m \u0110\u00ecnh H\u1ed5, V\u0169 trung tu\u1ef3 b\u00fat, Nxb. V\u0103n Ngh\u1ec7 TP. H\u1ed3 Ch\u00ed Minh 1998, tr. 160.<br \/>\n(11) Nguy\u1ec5n Duy Hinh, V\u0103n minh L\u1ea1c Vi\u1ec7t, Nxb. V\u0103n ho\u00e1 Th\u00f4ng tin 2004. tr. 221-222. (12) Vi\u1ec7t Weekly [California] s\u1ed1 31, July 28 - August 3, 2005, tr. 94, 97.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><strong>T\u1ea1 Ch\u00ed \u0110\u1ea1i Tr\u01b0\u1eddng<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00e0o kh\u00f4ng li\u00ean k\u1ebft ph\u1ed3n th\u1ef1c v\u1edbi t\u1ee5c \u0103n th\u1ecbt ng\u01b0\u1eddi (cannibalism) khi \u0111\u00e3 bi\u1ebft \u0111\u1ebfn h\u00ecnh th\u1ee9c hi\u1ebfn t\u1ebf ng\u01b0\u1eddi s\u1ed1ng. T\u1ee5c \u0103n th\u1ecbt ng\u01b0\u1eddi c\u00f2n \u0111\u1ec3 l\u1ea1i nhi\u1ec1u ch\u1ee9ng c\u1edb, t\u1eeb nh\u1eefng d\u1ea5u v\u1ebft ph\u1ea3i \u0111o\u00e1n \u0111\u1ecbnh tr\u00ean x\u01b0\u01a1ng c\u1ed1t ng\u01b0\u1eddi c\u1ed5 th\u1eddi Ho\u00e0 B\u00ecnh B\u1eafc S\u01a1n hay \u0110\u1ed3ng \u0110\u1eadu \u0111\u1ebfn nh\u1eefng d\u1ea5u v\u1ebft trong th\u1eddi k\u00ec l\u1ecbch s\u1eed v\u1edbi nh\u1eefng gi\u1ea3i th\u00edch che ch\u1eafn hay bi\u1ec7n minh c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft s\u1eed d\u00e2n t\u1ed9c. Vi\u1ec7c \u0110\u1ed7 Th\u00edch b\u1ecb b\u0103m x\u00e1c \u0111em chia cho d\u00e2n ch\u00fang, &#8220;ch\u1eb3ng ai kh\u00f4ng tranh l\u1ea5y m\u00e0 nhai nu\u1ed1t&#8221;, \u0111\u01b0\u1ee3c Ng\u00f4 S\u0129 Li\u00ean (c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ec9 l\u00e0 k\u1ebb t\u00e1n \u0111\u1ed3ng gi\u1eef l\u1ea1i l\u1eddi s\u1eed c\u0169) g\u1ee3i \u00fd v\u1ec1 m\u1ed9t l\u00f2ng trung qu\u00e2n \u00e1i qu\u1ed1c c\u1ee7a d\u00e2n ch\u00fang Hoa L\u01b0 \u0111\u01b0\u01a1ng th\u1eddi. Nh\u01b0ng th\u1eadt ra v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi th\u1eddi nay, \u0111\u00f3 l\u00e0 ch\u1ec9 d\u1ea5u v\u1ec1 s\u1ef1 chia x\u1ebb m\u1ed9t thi\u00ean \u00e2n n\u01a1i ng\u00f4i sao sa c\u00f2n s\u00f3t l\u1ea1i trong th\u00e2n x\u00e1c con ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1o h\u00e0nh th\u1ea5t b\u1ea1i l\u00e0 \u0110\u1ed7 Th\u00edch th\u00f4i. C\u00f2n bao nhi\u00eau ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c ti\u1ebfp theo m\u00e0 ta kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft, b\u1ecb \u0103n th\u1ecbt trong c\u00e1c cu\u1ed9c xung \u0111\u1ed9t, tranh ch\u1ea5p quy\u1ec1n h\u00e0nh, \u0111\u1ec3 thu n\u1ea1p, chuy\u1ec3n ti\u1ebfp s\u1ef1 can \u0111\u1ea3m, s\u1ee9c [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[24],"tags":[],"class_list":["post-6509","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-suu-tam"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6509","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6509"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6509\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6509"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6509"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6509"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}