{"id":1794,"date":"2009-12-09T22:44:30","date_gmt":"2009-12-09T15:44:30","guid":{"rendered":"http:\/\/lamthien.byethost24.com\/?p=1794"},"modified":"2014-12-05T20:19:25","modified_gmt":"2014-12-05T13:19:25","slug":"a-voyage-to-cochinchina-11","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/truongan.name\/?p=1794","title":{"rendered":"A voyage to Cochinchina &#8211; 11"},"content":{"rendered":"<p>C\u00f3 m\u1ed9t ghi ch\u00e9p c\u1ee7a c\u00e1c c\u00f4ng ty Anh qu\u1ed1c l\u00fac \u1ea5y, \u0111\u01b0\u1ee3c xu\u1ea5t b\u1ea3n t\u1ea1i Bantam trong th\u1eddi \u0111\u1ea1i Queen Elizabeth, v\u1ec1 cu\u1ed9c h\u00e0nh h\u00ecnh m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi China b\u1ecb ph\u00e1n quy\u1ebft t\u1eed h\u00ecnh theo l\u1ed1i t\u00f3m g\u1ecdn, kh\u00f4ng c\u00f3 phi\u00ean to\u00e0 n\u00e0o, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 t\u00ednh ch\u1ea5t d\u00e3 man c\u1ee7a n\u00f3 ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c xem l\u00e0 c\u1ef1c h\u1ea1n. Cu\u1ed9c h\u00e0nh h\u00ecnh n\u00e0y, tuy nhi\u00ean, \u0111\u01b0\u1ee3c t\u01b0\u1eddng thu\u1eadt l\u1ea1i chi ti\u1ebft b\u1edfi Mr. Scott, tr\u01b0\u1edfng nh\u00e0 m\u00e1y Anh qu\u1ed1c l\u00fac \u1ea5y, v\u00e0 \u00f4ng ta t\u1ecf ra l\u00e0 m\u1ed9t \u0111ao ph\u1ee7 l\u00e3o luy\u1ec7n th\u00e0nh th\u1ea1o. M\u00e0 ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 d\u00f9ng ch\u00ednh l\u1eddi c\u1ee7a Mr. Scott \u0111\u1ec3 m\u00f4 t\u1ea3. <em>\"Ch\u00fang t\u00f4i tra t\u1ea5n h\u1eafn,\"<\/em> \u00f4ng ta k\u1ec3, <em>\"v\u00ec khi ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u1eb7t c\u00e1i xi\u1ec1ng xu\u1ed1ng, h\u1eafn t\u1eeb ch\u1ed1i m\u1ecdi \u0111i\u1ec1u g\u00ec kh\u00e1c ngo\u00e0i vi\u1ec7c b\u1ecb tra t\u1ea5n \u0111\u1ec3 cho l\u1eddi khai th\u1ee9 hai. S\u00e1ng h\u00f4m sau t\u00f4i \u0111\u01b0a h\u1eafn \u0111i h\u00e0nh h\u00ecnh. Khi h\u1eafn ra kh\u1ecfi thuy\u1ec1n c\u1ee7a ch\u00fang t\u00f4i, ng\u01b0\u1eddi Java (nh\u1eefng k\u1ebb r\u1ea5t vui v\u1ebb khi th\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi China b\u1ecb h\u00e0nh h\u00ecnh, c\u0169ng nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi China th\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi Java b\u1ecb x\u1eed t\u1eed) r\u1ee7a x\u1ea3 h\u1eafn; nh\u01b0ng h\u1eafn l\u1ea1i tr\u1ea3 l\u1eddi r\u1eb1ng: 'Ng\u01b0\u1eddi Anh th\u00ec gi\u00e0u c\u00f3 trong khi ng\u01b0\u1eddi China th\u00ec ngh\u00e8o, v\u00ec th\u1ebf th\u00ec t\u1ea1i sao l\u1ea1i kh\u00f4ng l\u1ea5y c\u1eafp nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Anh n\u1ebfu c\u00f3 th\u1ec3?' Ng\u00e0y h\u00f4m sau, \u0110\u00f4 \u0111\u1ed1c (Sir James Lancaster) l\u1ea1i b\u1eaft m\u1ed9t k\u1ebb kh\u00e1c trong b\u1ecdn ch\u00fang, \u0111\u01b0a h\u1eafn cho t\u00f4i, ng\u01b0\u1eddi ch\u1ec9 bi\u1ebft d\u00f9ng 1 c\u00e1ch m\u00e0 \u0111\u1ed1i x\u1eed v\u1edbi h\u1eafn, v\u00e0 v\u00ec th\u1ebf h\u1eafn c\u00e0ng ki\u00ean quy\u1ebft kh\u00f4ng th\u00fa nh\u1eadn g\u00ec v\u1edbi ch\u00fang t\u00f4i. H\u1eafn \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ecm th\u1ea5y tr\u1ed1n \u1edf m\u1ed9t ch\u1ed7 k\u00edn, v\u00e0 l\u00e0 k\u1ebb \u0111\u00e3 \u0111\u1ed1t nh\u00e0 ch\u00fang t\u00f4i. H\u1eafn l\u00e0 m\u1ed9t th\u1ee3 kim ho\u00e0n, v\u00e0 \u0111\u00e3 th\u00fa nh\u1eadn v\u1edbi \u0110\u00f4 \u0111\u1ed1c l\u00e0 \u0111\u00e3 l\u00e0m ra r\u1ea5t nhi\u1ec1u \u0111\u1ed3ng iran, ti\u1ec1n xu c\u00f9ng c\u00e1c lo\u1ea1i ti\u1ec1n gi\u1ea3 kh\u00e1c; m\u1ed9t s\u1ed1 \u0111i\u1ec1u h\u1eafn th\u00fa nh\u1eadn v\u1edbi \u0110\u00f4 \u0111\u1ed1c l\u00e0m ch\u00fang t\u00f4i quan t\u00e2m, nh\u01b0ng kh\u00f4ng nhi\u1ec1u l\u1eafm; m\u00e0 h\u1eafn l\u1ea1i ch\u1eb3ng th\u00fa nh\u1eadn g\u00ec v\u1edbi ch\u00fang t\u00f4i. V\u00ec s\u1ef1 \u01b0\u01a1ng ng\u1ea1nh c\u1ee7a h\u1eafn, v\u00e0 v\u00ec h\u1eafn l\u00e0 k\u1ebb \u0111\u00e3 \u0111\u1ed1t nh\u00e0 ch\u00fang t\u00f4i, t\u00f4i ra l\u1ec7nh \u0111\u1ed1t d\u01b0\u1edbi m\u00f3ng h\u1eafn \u1edf ng\u00f3n c\u00e1i, ng\u00f3n tay v\u00e0 ng\u00f3n ch\u00e2n b\u1eb1ng s\u1eaft nung. Nh\u1eefng c\u00e1i m\u00f3ng b\u1ecb x\u00e9 to\u1ea1c ra. V\u00e0 khi h\u1eafn kh\u00f4ng h\u1ec1 ch\u1edbp m\u1eaft, ch\u00fang t\u00f4i ngh\u0129 r\u1eb1ng tay ch\u00e2n h\u1eafn \u0111\u00e3 t\u00ea d\u1ea1i v\u00ec b\u1ecb tr\u00f3i, n\u00ean ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u1ed1t b\u00e0n tay, c\u00e1nh tay, vai v\u00e0 c\u1ed5 h\u1eafn c\u00f9ng l\u00fac, r\u1ed3i ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u1ed1t xuy\u00ean qua b\u00e0n tay h\u1eafn, d\u00f9ng d\u00f9i s\u1eaft nh\u1ecdn x\u00e9 to\u1ea1c qua da th\u1ecbt c\u00f9ng x\u01b0\u01a1ng. R\u1ed3i t\u00f4i sai c\u1eaft nh\u1eefng \u0111\u1ea7u kh\u1edbp x\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a h\u1eafn b\u1eb1ng dao s\u1eaft nung, r\u1ed3i l\u1ea5y dao s\u1eaft l\u1ea1nh d\u00f9i v\u00e0o x\u01b0\u01a1ng c\u00e1nh tay h\u1eafn v\u00e0 b\u1ea5t th\u1ea7n gi\u1eadt ra. Sau c\u00f9ng, t\u1ea5t c\u1ea3 x\u01b0\u01a1ng ng\u00f3n tay, ng\u00f3n ch\u00e2n h\u1eafn b\u1ecb \u0111\u1eadp n\u00e1t, nh\u01b0ng h\u1eafn kh\u00f4ng bao gi\u1edd nh\u1ecf m\u1ed9t gi\u1ecdt n\u01b0\u1edbc m\u1eaft hay quay \u0111\u1ea7u \u0111i, gi\u1eadt m\u1ed9t c\u00e1nh tay hay ch\u00e2n l\u1ea1i. Khi ch\u00fang t\u00f4i y\u00eau c\u1ea7u h\u1eafn khai b\u00e1o, h\u1eafn c\u1eafn l\u01b0\u1ee1i gi\u1eefa hai h\u00e0m r\u0103ng, \u0111\u1eadp c\u1eb1m v\u00e0o \u0111\u1ea7u g\u1ed1i \u0111\u1ec3 c\u1eafn \u0111\u1ee9t n\u00f3. Khi t\u1ea5t c\u1ea3 c\u1ef1c h\u00ecnh m\u00e0 ch\u00fang t\u00f4i d\u00f9ng \u0111\u1ec1u v\u00f4 d\u1ee5ng, t\u00f4i cho \u0111\u1eb7t h\u1eafn l\u00ean b\u00e0n tra t\u1ea5n l\u1ea7n n\u1eefa, bu\u1ed9c ch\u1eb7t tay ch\u00e2n h\u1eafn v\u00e0o \u0111\u00f3 khi nh\u1eefng c\u00e1i ch\u00f4ng xuy\u00ean th\u1eb3ng v\u00e0o c\u00e1c v\u1ebft th\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a h\u1eafn, v\u00e0 tra t\u1ea5n h\u1eafn c\u00f2n n\u1eb7ng h\u01a1n n\u1eefa. Nh\u1eefng vi\u00ean quan c\u1ee7a nh\u00e0 vua mu\u1ed1n t\u00f4i b\u1eafn ch\u1ebft h\u1eafn. T\u00f4i n\u00f3i v\u1edbi h\u1ecd r\u1eb1ng c\u00e1i ch\u1ebft l\u00e0 qu\u00e1 nh\u1eb9 nh\u00e0ng v\u1edbi m\u1ed9t k\u1ebb \u00e1c nh\u01b0 th\u1ebf; v\u00e0 n\u00f3i th\u00eam r\u1eb1ng \u1edf \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc ch\u00fang t\u00f4i, n\u1ebfu m\u1ed9t qu\u00fd \u00f4ng hay m\u1ed9t binh l\u00ednh b\u1ecb ph\u00e1n t\u1ed9i ch\u1ebft x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng, th\u00ec h\u1eafn s\u1ebd b\u1ecb b\u1eafn ch\u1ebft, tuy nhi\u00ean h\u1eafn \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed1i x\u1eed t\u1ed1t; nh\u01b0ng ng\u01b0\u1eddi ta coi c\u00e1i ch\u1ebft l\u00e0 \u0111\u00e3 t\u00e0n nh\u1eabn v\u00e0 t\u1ed3i t\u1ec7 nh\u1ea5t. V\u00ec th\u1ebf, h\u1ecd th\u00fac b\u00e1ch ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u01b0a h\u1eafn ra \u0111\u1ed3ng x\u1eed t\u1eed v\u00e0o chi\u1ec1u h\u00f4m \u0111\u00f3. Ph\u00e1t \u0111\u1ea1n \u0111\u1ea7u ti\u00ean b\u1eafn bay m\u1ed9t m\u1ea3nh c\u00e1nh tay h\u1eafn, c\u1ea3 x\u01b0\u01a1ng. Ph\u00e1t ti\u1ebfp theo b\u1eafn xuy\u00ean qua ng\u1ef1c h\u1eafn g\u1ea7n b\u1ea3 vai; v\u00e0 h\u1eafn c\u00fai \u0111\u1ea7u nh\u00ecn v\u1ebft th\u01b0\u01a1ng. Ph\u00e1t th\u1ee9 ba t\u1eeb nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u1ee7a ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u00e3 ph\u00e2n t\u00e1n vi\u00ean \u0111\u1ea1n ra 3 ph\u1ea7n, b\u1eafn v\u00e0o ng\u1ef1c h\u1eafn theo h\u00ecnh tam gi\u00e1c; v\u00e0 h\u1eafn g\u1ee5c xu\u1ed1ng tr\u00ean c\u1ed9t b\u1eafn, nh\u01b0ng ch\u00fang t\u00f4i v\u00e0 nh\u1eefng k\u1ebb x\u1eed t\u1eed ti\u1ebfp t\u1ee5c b\u1eafn n\u00e1t h\u1eafn tr\u01b0\u1edbc khi b\u1ecf \u0111i.\"<\/em><\/p>\n<p>N\u1ebfu nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi Anh, v\u1edbi t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng \u0111\u1ea1o l\u00fd nh\u00e2n \u0111\u1ea1o \u0111\u01b0\u1ee3c truy\u1ec1n d\u1ea1y m\u1ecdi l\u00fac m\u1ecdi n\u01a1i, c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ed1i x\u1eed t\u00e0n b\u1ea1o v\u01b0\u1ee3t b\u1eadc nh\u01b0 th\u1ebf v\u1edbi nh\u1eefng k\u1ebb xa l\u1ea1 b\u1ea5t kh\u1ea3 ph\u00f2ng v\u1ec7, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 \u1edf ph\u01b0\u01a1ng \u0110\u00f4ng c\u00f3 th\u1ec3 coi nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi Do Th\u00e1i \u1edf ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y, ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 h\u00ecnh dung ra nh\u1eefng g\u00ec m\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ch\u00e2u \u00c2u kh\u00e1c l\u00e0m khi h\u1ecd th\u1eadm ch\u00ed c\u00f2n kh\u00f4ng c\u00f3 nh\u1eefng \u0111\u1ea1o l\u00fd tr\u00ean? Kh\u00f4ng l\u1ea1 g\u00ec khi nh\u1eefng con thuy\u1ec1n bu\u00f4n b\u00e1n c\u1ee7a h\u1ecd b\u1ecb s\u0103n \u0111u\u1ed5i kh\u1ecfi b\u1edd bi\u1ec3n b\u1edfi h\u00e3i h\u00f9ng ti\u1ebfn tr\u00ecnh v\u00f4 nh\u00e2n \u0111\u1ea1o \u1ea5y. Nh\u01b0ng m\u1eb7c d\u00f9 t\u00e0u thuy\u1ec1n c\u1ee7a h\u1ecd c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ec7ch kh\u1ecfi l\u1ed1i \u0111i th\u00f4ng th\u01b0\u1eddng hay b\u1ecb gi\u1ea3m \u0111i, v\u00ec l\u00fd do n\u00e0y kh\u00e1c, ch\u00fang c\u0169ng kh\u00f4ng ho\u00e0n to\u00e0n b\u1ecb ti\u00eau di\u1ec7t. M\u1ed9t ph\u1ea7n trong nh\u1eefng h\u00e0ng ho\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ecm ki\u1ebfm tr\u00ean nh\u1eefng qu\u1ea7n \u0111\u1ea3o ngo\u00e0i kh\u01a1i Nam H\u00e0, m\u1ed9t xa x\u1ec9 ph\u1ea9m c\u00f3 nhu c\u1ea7u r\u1ea5t cao \u1edf China, Trepan hay Bichos da Mer m\u00e0 t\u00f4i \u0111\u00e3 t\u1eebng n\u00f3i t\u1edbi, r\u1ea5t s\u1edbm \u0111\u00e3 l\u00e0 m\u1ed9t ngu\u1ed3n l\u1ee3i d\u1ed3i d\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u00eau th\u1ee5 b\u1edfi ph\u1ea7n n\u00e0y c\u1ee7a ph\u01b0\u01a1ng \u0110\u00f4ng trong nhi\u1ec1u n\u0103m m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ch\u00e2u \u00c2u kh\u00f4ng h\u1ec1 hay bi\u1ebft, b\u1ea5t k\u1ec3 h\u1ecd \u0111\u00e3 t\u00ecm ki\u1ebfm kh\u1eafp c\u00e1c v\u00f9ng bi\u1ec3n. Thuy\u1ec1n tr\u01b0\u1edfng Flinders, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1i \u0111i tr\u00ean m\u1ed9t chuy\u1ebfn l\u1eef h\u00e0nh th\u00e1m hi\u1ec3m ngo\u00e0i b\u1edd bi\u1ec3n New Holland \u0111\u1ebfn v\u1ecbnh Carpentaria, \u0111\u00e3 b\u1ea5t ng\u1edd th\u1ea5y \u1edf \u0111\u00e1y v\u1ecbnh n\u00e0y, 6 thuy\u1ec1n bu\u1ed3m Malay t\u1eeb Macassar, \u0111ang thu t\u00ecm m\u1ed9t lo\u1ea1i t\u1ea3o bi\u1ec3n, m\u00e0 nh\u01b0 thuy\u1ec1n tr\u01b0\u1edfng Flinders g\u1ecdi l\u00e0 m\u1ed9t lo\u1ea1i d\u01b0a bi\u1ec3n. \u00d4ng \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft t\u1eeb ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ea7u b\u1ecdn h\u1ecd r\u1eb1ng h\u1ecd ch\u1ec9 l\u00e0 1 ph\u1ea7n trong \u0111\u1ed9i c\u00f3 6 thuy\u1ec1n bu\u1ed3m, kh\u1edfi h\u00e0nh th\u01b0\u1eddng xuy\u00ean h\u1eb1ng n\u0103m ch\u1ec9 v\u00ec m\u1ee5c \u0111\u00edch n\u00e0y trong h\u01a1n 20 n\u0103m. Lo\u1ea1i h\u00e0ng ho\u00e1 n\u00e0y s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1edf \u0111\u1ebfn Timor, b\u00e1n cho nh\u1eefng th\u01b0\u01a1ng nh\u00e2n China \u0111\u1ec3 h\u1ecd ch\u1edf \u0111\u1ebfn c\u00e1c b\u1ebfn c\u1ea3ng ph\u00eda Nam China. Gi\u00e1 m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi China tr\u1ea3 cho ng\u01b0\u1eddi Malay l\u00e0 20 \u0111\u00f4 la T\u00e2y Ba Nha cho 1 pecul, kho\u1ea3ng 133 pound c\u1ee7a Anh. T\u00ednh ra, trung b\u00ecnh kho\u1ea3ng 1000 c\u00e0nh t\u1ea3o l\u00e0 1 pecul, v\u00e0 100 pecul t\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u01a1ng v\u1edbi m\u1ed9t chi\u1ebfc thuy\u1ec1n thu \u0111\u01b0\u1ee3c. C\u0169ng c\u00f3 v\u1ebb r\u1eb1ng, \u0111\u1ec3 l\u00e1i t\u00e0u v\u00e0 thu gom sinh v\u1eadt, m\u1ed7i chi\u1ebfc thuy\u1ec1n bu\u1ed3m c\u00f3 kho\u1ea3ng 16-18 ng\u01b0\u1eddi. M\u1ed9t v\u00e0i ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 nhi\u1ec7m v\u1ee5 g\u1ee1 ch\u00fang ra kh\u1ecfi \u0111\u00e1, ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c t\u00e1ch ch\u00fang ra, r\u1eeda b\u1eb1ng n\u01b0\u1edbc s\u1ea1ch v\u00e0 lu\u1ed9c l\u00ean, ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c thu gom g\u1ed7 \u0111\u1ec3 n\u1ea5u \u0103n.<\/p>\n<p>D\u00f9 ng\u01b0\u1eddi China kh\u00f4ng t\u1ef1 m\u00ecnh \u0111\u1ebfn New Holland \u0111\u1ec3 thu gom Trepan c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 h\u1ecd ho\u00e0n to\u00e0n kh\u00f4ng bi\u1ebft g\u00ec v\u1ec1 v\u00f9ng bi\u1ec3n n\u00e0y. C\u00f3 v\u1ebb nh\u01b0 ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i, h\u1ecd nh\u1eadn th\u1ea5y r\u1eb1ng r\u1ea5t b\u1ea5t l\u1ee3i khi ph\u1ea3i l\u00e0m cu\u1ed9c h\u00e0nh tr\u00ecnh d\u00e0i kho\u1ea3ng 6 th\u00e1ng cho m\u1ee5c \u0111\u00edch \u1ea5y. H\u1ecd c\u0169ng ch\u1eb3ng t\u1ef1 m\u00ecnh l\u00e0m ng\u01b0\u1eddi thu gom sinh v\u1eadt trong n\u01b0\u1edbc l\u1ea1nh, h\u1ecd \u0111\u00f3ng \u1edf b\u1edd bi\u1ec3n Nam H\u00e0, n\u01a1i nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi m\u00f2 l\u1eb7n c\u0169ng th\u00e0nh th\u1ea1o kh\u00f4ng k\u00e9m nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi m\u00f2 trai \u1edf Ceylon, l\u1ea5y t\u1ea3o bi\u1ec3n l\u00ean t\u1eeb trong \u0111\u00e1 \u1edf \u0111\u00e1y bi\u1ec3n.<\/p>\n<p>Kh\u00f4ng c\u1ea7n ph\u1ea3i nghi ng\u1edd r\u1eb1ng, ng\u01b0\u1eddi China \u0111\u00e3 t\u1eeb l\u00e2u th\u00e2m nh\u1eadp v\u00e0o m\u1ecdi c\u00f4ng vi\u1ec7c \u1edf ph\u01b0\u01a1ng \u0110\u00f4ng, v\u00e0 v\u00e0o th\u1eddi c\u1ed5, khi m\u00e0 ph\u1ea7n T\u00e2y ph\u01b0\u01a1ng ch\u01b0a tr\u1edf n\u00ean hung \u00e1c t\u00e0n b\u1ea1o, nh\u1eefng con ng\u01b0\u1eddi phi th\u01b0\u1eddng n\u00e0y v\u1eabn c\u00f3 c\u00f4ng vi\u1ec7c bu\u00f4n b\u00e1n ph\u00e1t tri\u1ec3n trong m\u1ecdi ph\u1ea7n c\u1ee7a ph\u01b0\u01a1ng \u0110\u00f4ng, l\u00e1i nh\u1eefng chi\u1ebfc thuy\u1ec1n c\u1ee7a h\u1ecd v\u01b0\u1ee3t qua m\u1ecdi gi\u1edbi h\u1ea1n m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i c\u00f3 th\u1ec3 l\u1eef h\u00e0nh. Nh\u01b0ng ng\u01b0\u1eddi China kh\u00f4ng ph\u1ea3i nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi d\u1ec5 h\u1ed9i nh\u1eadp, h\u1ecd \u0111em l\u00f2ng t\u1ef1 t\u00f4n d\u00e2n t\u1ed9c \u0111\u1ebfn b\u1ea5t c\u1ee9 n\u01a1i n\u00e0o h\u1ecd \u0111i, tr\u00e1nh ti\u1ebfp x\u00fac qu\u00e1 m\u1ee9c c\u1ea7n thi\u1ebft ngo\u00e0i vi\u1ec7c l\u1ea5y nh\u1eefng g\u00ec mong mu\u1ed1n. V\u00e0 ng\u01b0\u1eddi China kh\u00f4ng ch\u1ec9 coi la b\u00e0n l\u00e0 c\u00f4ng c\u1ee5 \u0111\u1ec3 ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1eddng, m\u00e0 l\u00e0 v\u1eadt \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec1u khi\u1ec3n b\u1edfi c\u00e1c linh h\u1ed3n cho thu\u1ef7 th\u1ee7 t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i. V\u00e0 m\u1ed9t v\u1eadt linh thi\u00eang nh\u01b0t th\u1ebf th\u00ec lu\u00f4n \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1eef g\u00ecn c\u1ea9n tr\u1ecdng trong c\u00e1c h\u1ed9p \u0111\u00f3ng k\u00edn, n\u01a1i m\u00e0 kh\u00f4ng ng\u01b0\u1eddi l\u1ea1 n\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00e9n m\u1ea3ng \u0111\u1ebfn. V\u00e0 v\u1edbi s\u1ef1 quay l\u01b0ng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi China v\u1edbi c\u00e1c nh\u00e2n t\u1ed1 ngo\u1ea1i qu\u1ed1c, c\u00f3 th\u1ec3 coi nh\u01b0 h\u1ecd c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 t\u00e2m \u0111\u1ebfn c\u00e1c y\u1ebfu t\u1ed1 khoa h\u1ecdc t\u1ef1 nhi\u00ean c\u1ee7a chi\u1ebfc la b\u00e0n.<\/p>\n<p>Vi\u1ec7c s\u1eed d\u1ee5ng la b\u00e0n v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi China \u0111\u00e3 c\u00f3 t\u1eeb r\u1ea5t xa x\u01b0a, t\u00f4i \u0111\u00e3 c\u00f3 c\u01a1 h\u1ed9i quan s\u00e1t \u1edf nhi\u1ec1u n\u01a1i. V\u00e0 t\u00f4i nh\u1eafc l\u1ea1i, nh\u01b0 n\u00f3i v\u1ec1 m\u1ed9t s\u1ef1 th\u1eadt kh\u00f4ng c\u1ea7n tranh c\u00e3i, la b\u00e0n \u0111\u00e3 c\u00f3 ngu\u1ed3n g\u1ed1c trong h\u1ea3i h\u00e0nh c\u1ee7a China, h\u1ecd \u0111\u00e3 nh\u1eafc \u0111\u1ebfn n\u00f3 trong c\u00e1c truy\u1ec1n thuy\u1ebft c\u1ed5 x\u01b0a nh\u1ea5t; c\u00e1c ch\u00f2m sao v\u00e0 chu k\u1ef3 c\u1ee7a h\u1ecd, t\u00f3m l\u1ea1i l\u00e0 ng\u00e0nh thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc \u0111\u1ea7y l\u00fd t\u00ednh c\u1ee7a h\u1ecd, \u0111\u1ec1u ch\u1ee9ng minh \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3.<\/p>\n<p>T\u00f4i n\u00f3i \u0111\u1ebfn \u0111i\u1ec1u n\u00e0y \u0111\u1ec3 nh\u1eafc r\u1eb1ng, ng\u01b0\u1eddi China \u0111\u00e3 th\u00e0nh th\u1ea1o s\u1eed d\u1ee5ng nh\u1eefng c\u00f4ng c\u1ee5 n\u00e0y tr\u01b0\u1edbc th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 9, khi h\u1ecd t\u1ea1o n\u00ean con \u0111\u01b0\u1eddng bu\u00f4n b\u00e1n ph\u00e1t \u0111\u1ea1t v\u1edbi Persia, tr\u01b0\u1edbc r\u1ea5t l\u00e2u Vasco de Gama t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0\u1eddng sang Th\u00e1i B\u00ecnh d\u01b0\u01a1ng t\u1eeb chi\u1ebfc la b\u00e0n c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi A-r\u1eadp.<\/p>\n<p>V\u00e0 t\u00f4i nh\u1eafc l\u1ea1i l\u1ea7n n\u1eefa s\u1ef1 quan tr\u1ecdng trong vi\u1ec7c th\u00f4ng th\u01b0\u01a1ng v\u1edbi \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc n\u00e0y, n\u1ebfu ng\u01b0\u1eddi China \u0111\u00e3 b\u1ecb ng\u01b0\u1eddi ch\u00e2u \u00c2u xua \u0111u\u1ed5i tr\u01b0\u1edbc khi nh\u1eefng k\u1ebb n\u1ed5i lo\u1ea1n g\u00e2y tai ho\u1ea1, c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ee9a h\u00e0ng tr\u0103m chi\u1ebfc t\u00e0u l\u1edbn nh\u1ea5t c\u1ee7a h\u1ecd, th\u00ec Anh qu\u1ed1c c\u00f3 th\u1ec3 b\u1eb1ng danh v\u1ecb v\u00e0 c\u00e1ch qu\u1ea3n l\u00fd x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng, kh\u00f4i ph\u1ee5c th\u00f4ng th\u01b0\u01a1ng gi\u1eefa 2 n\u01b0\u1edbc n\u00e0y.<\/p>\n<p>C\u0103n b\u1ec7nh trong \u0111\u1ed9i thu\u1ef7 th\u1ee7 c\u1ee7a ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea9y l\u00f9i v\u00ec ngu\u1ed3n cung c\u1ea5p \u0111a d\u1ea1ng tr\u00e1i c\u00e2y, th\u1ecbt t\u01b0\u01a1i, n\u01b0\u1edbc s\u1ea1ch, kh\u00f4ng kh\u00ed trong l\u00e0nh v\u00e0 th\u1eddi ti\u1ebft kh\u00f4 r\u00e1o, s\u1edbm cho ph\u00e9p ch\u00fang t\u00f4i ti\u1ebfp t\u1ee5c h\u00e0nh tr\u00ecnh. Ng\u00e0y 16-6, ch\u00fang t\u00f4i r\u1eddi kh\u1ecfi \u0110\u00e0 N\u1eb5ng \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea3o Ladrone v\u00e0 ch\u00e2u l\u1ee5c China.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\">K\u1ebeT TH\u00daC PH\u1ea6N COCHINCHINA<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>C\u00f3 m\u1ed9t ghi ch\u00e9p c\u1ee7a c\u00e1c c\u00f4ng ty Anh qu\u1ed1c l\u00fac \u1ea5y, \u0111\u01b0\u1ee3c xu\u1ea5t b\u1ea3n t\u1ea1i Bantam trong th\u1eddi \u0111\u1ea1i Queen Elizabeth, v\u1ec1 cu\u1ed9c h\u00e0nh h\u00ecnh m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi China b\u1ecb ph\u00e1n quy\u1ebft t\u1eed h\u00ecnh theo l\u1ed1i t\u00f3m g\u1ecdn, kh\u00f4ng c\u00f3 phi\u00ean to\u00e0 n\u00e0o, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 t\u00ednh ch\u1ea5t d\u00e3 man c\u1ee7a n\u00f3 ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c xem l\u00e0 c\u1ef1c h\u1ea1n. Cu\u1ed9c h\u00e0nh h\u00ecnh n\u00e0y, tuy nhi\u00ean, \u0111\u01b0\u1ee3c t\u01b0\u1eddng thu\u1eadt l\u1ea1i chi ti\u1ebft b\u1edfi Mr. Scott, tr\u01b0\u1edfng nh\u00e0 m\u00e1y Anh qu\u1ed1c l\u00fac \u1ea5y, v\u00e0 \u00f4ng ta t\u1ecf ra l\u00e0 m\u1ed9t \u0111ao ph\u1ee7 l\u00e3o luy\u1ec7n th\u00e0nh th\u1ea1o. M\u00e0 ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 d\u00f9ng ch\u00ednh l\u1eddi c\u1ee7a Mr. Scott \u0111\u1ec3 m\u00f4 t\u1ea3. &#8220;Ch\u00fang t\u00f4i tra t\u1ea5n h\u1eafn,&#8221; \u00f4ng ta k\u1ec3, &#8220;v\u00ec khi ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u1eb7t c\u00e1i xi\u1ec1ng xu\u1ed1ng, h\u1eafn t\u1eeb ch\u1ed1i m\u1ecdi \u0111i\u1ec1u g\u00ec kh\u00e1c ngo\u00e0i vi\u1ec7c b\u1ecb tra t\u1ea5n \u0111\u1ec3 cho l\u1eddi khai th\u1ee9 hai. S\u00e1ng h\u00f4m sau t\u00f4i \u0111\u01b0a h\u1eafn \u0111i h\u00e0nh h\u00ecnh. Khi h\u1eafn ra kh\u1ecfi thuy\u1ec1n c\u1ee7a ch\u00fang t\u00f4i, ng\u01b0\u1eddi Java (nh\u1eefng k\u1ebb r\u1ea5t vui v\u1ebb khi th\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi China b\u1ecb h\u00e0nh h\u00ecnh, c\u0169ng nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi China th\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi Java b\u1ecb x\u1eed t\u1eed) r\u1ee7a x\u1ea3 h\u1eafn; nh\u01b0ng h\u1eafn l\u1ea1i tr\u1ea3 l\u1eddi r\u1eb1ng: &#8216;Ng\u01b0\u1eddi Anh th\u00ec gi\u00e0u c\u00f3 trong khi ng\u01b0\u1eddi China th\u00ec [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[23,42],"tags":[102,108,103,105],"class_list":["post-1794","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-dich","category-voyage-to-cochinchina","tag-cochinchina","tag-dich","tag-mien-nam","tag-the-ky-18"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1794","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1794"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1794\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1794"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1794"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1794"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}