{"id":1588,"date":"2009-11-20T03:44:17","date_gmt":"2009-11-19T20:44:17","guid":{"rendered":"http:\/\/lamthien.byethost24.com\/?p=1588"},"modified":"2014-12-05T20:19:25","modified_gmt":"2014-12-05T13:19:25","slug":"a-voyage-to-conchinchina-iii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/truongan.name\/?p=1588","title":{"rendered":"A voyage to Cochinchina &#8211; 03"},"content":{"rendered":"<blockquote><p>V\u1ecb ch\u00faa, kinh ng\u1ea1c v\u00ec s\u1ef1 b\u1ea1o d\u1ea1n v\u00e0 c\u1edfi m\u1edf c\u1ee7a vi\u00ean t\u01b0\u1edbng, l\u1ec7nh c\u1edfi tr\u00f3i cho h\u1eafn ta, cho m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi l\u00ednh h\u1ed9 t\u1ed1ng h\u1eafn ta ra c\u1eeda B\u1eafc. V\u00e0 n\u0103m sau, c\u0169ng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n \u00f4ng n\u00e0y l\u00e0 vi\u00ean t\u01b0\u1edbng trong \u0111o\u00e0n qu\u00e2n bao v\u00e2y Quy Nh\u01a1n<\/p><\/blockquote>\n<p>Ho\u00e0n c\u1ea3nh x\u1ea3y ra \u0111\u00e3 k\u1ebft th\u00fac cu\u1ed9c vi\u1ec5n chinh, nh\u01b0ng tuy nhi\u00ean, kh\u00f4ng c\u1ea3n \u0111\u01b0\u1ee3c Gi\u00e1m m\u1ee5c theo \u0111u\u1ed5i \u00fd \u0111\u1ecbnh ch\u00ednh \u0111\u1eb7t l\u1ea1i ng\u00f4i vua \u1edf Nam H\u00e0, n\u1ebfu c\u00f2n s\u1ed1ng, ho\u1eb7c ho\u00e0ng t\u1eed nh\u1ecf, n\u1ebfu cha c\u1eadu ta \u0111\u00e3 ch\u1ebft, l\u00ean ng\u00f4i t\u1ed5 ti\u00ean m\u00ecnh. \u00d4ng \u0111\u00e3 \u0111em theo v\u00e0i vi\u00ean ch\u1ee9c t\u1eeb Ph\u00e1p, ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ed3ng t\u00ecnh v\u1edbi c\u00e1ch gi\u1ea3i quy\u1ebft m\u1edbi. V\u1edbi v\u00e0i ng\u01b0\u1eddi trong b\u1ecdn h\u1ecd nh\u01b0 qu\u00e2n t\u00ecnh nguy\u1ec7n, Gi\u00e1m m\u1ee5c c\u00f9ng ho\u00e0ng t\u1eed nh\u1ecf v\u00e0o m\u1ed9t con t\u00e0u th\u01b0\u01a1ng m\u1ea1i t\u00ean Cape St. Jacques, t\u1ea1i c\u1eeda s\u00f4ng d\u1eabn v\u00e0o S\u00e0i G\u00f2n, n\u01a1i h\u1ecd hy v\u1ecdng c\u00f3 th\u1ec3 nghe ng\u00f3ng tin t\u1ee9c c\u1ee7a v\u1ecb ch\u00faa. N\u01a1i \u0111\u00e2y, h\u1ecd nghe r\u1eb1ng, sau khi h\u1ecd r\u1eddi \u0111\u1ebfn Pondicherry, v\u1ecb ch\u00faa kh\u00f4ng may \u0111\u00e3 \u1edf tr\u00ean hoang \u0111\u1ea3o g\u1ea7n 2 n\u0103m, \u0103n r\u1ec5 c\u00e2y c\u00f9ng c\u00e1c qu\u00e2n t\u01b0\u1edbng, khi 2 k\u1ebb n\u1ed5i lo\u1ea1n ki\u1ec7t s\u1ee9c v\u00ec giao tranh nung n\u1ea5u kh\u00f4ng ng\u1eebng. V\u00e0 nh\u1eefng thu\u1ed9c h\u1ea1 trung th\u00e0nh r\u1ea5t mu\u1ed1n s\u1ef1 c\u00f3 m\u1eb7t c\u1ee7a v\u1ecb ch\u00faa \u1edf \u0110\u1ed3ng Nai, v\u00e0 m\u1ed9t l\u1ea7n n\u1eefa \u00f4ng \u0111\u00e3 tr\u1edf v\u1ec1 l\u00e3nh th\u1ed5 c\u1ee7a m\u00ecnh b\u1eb1ng thuy\u1ec1n. R\u1eb1ng c\u00e1c h\u00e0ng ng\u0169 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1eadp trung v\u1ec1 h\u0103ng h\u00e1i nh\u01b0 \u00fd \u00f4ng mu\u1ed1n. R\u1eb1ng \u00f4ng h\u00e0nh qu\u00e2n v\u00e0o m\u00e0 kh\u00f4ng g\u1eb7p kh\u00e1ng c\u1ef1 n\u00e0o \u1edf S\u00e0i G\u00f2n, n\u01a1i m\u00e0 l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng ph\u00f2ng th\u1ee7 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ee7ng c\u1ed1 v\u00e0 si\u1ebft ch\u1eb7t. R\u1eb1ng kho\u1ea3nh kh\u1eafc m\u00e0 \u00f4ng v\u1ec1 t\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t hoan ngh\u00eanh khi hai k\u1ebb n\u1ed5i lo\u1ea1n \u0111\u00f3ng k\u00edn trong hai v\u00f9ng \u0111\u1ea5t c\u1ee7a m\u00ecnh, canh ch\u1eebng k\u1ebb kia t\u1ea5n c\u00f4ng. Tin t\u1ee9c n\u00e0y l\u00e0m b\u00f9ng l\u00ean mong ch\u1edd n\u01a1i Gi\u00e1m m\u1ee5c v\u00e0 con trai ng\u00e0i ta, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 gia nh\u1eadp v\u1edbi v\u1ecb ch\u00faa t\u1ea1i S\u00e0i G\u00f2n v\u00e0o n\u0103m 1790, \u0111i theo l\u00e0 m\u1ed9t con t\u00e0u nh\u1ecf ch\u1edf v\u0169 kh\u00ed v\u00e0 \u0111\u1ea1n d\u01b0\u1ee3c. Nh\u01b0ng k\u1ebb l\u00e3nh \u0111\u1ea1o (Richerie) b\u1ecb k\u1ebft t\u1ed9i \u0111\u00e3 b\u00e1n ph\u1ea7n l\u1edbn trong chuy\u1ebfn h\u00e0ng cho m\u1ee5c \u0111\u00edch ri\u00eang, t\u1ea1i Malacca.<\/p>\n<p>Cu\u1ed9c g\u1eb7p g\u1ee1 c\u1ee7a v\u1ecb ch\u00faa, Gi\u00e1m m\u1ee5c v\u00e0 con trai, c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3m nh\u1eadn nhi\u1ec1u h\u01a1n l\u00e0 mi\u00eau t\u1ea3. Kh\u00f4ng m\u1ea5t th\u1eddi gian \u0111\u1ec3 h\u1ecd ho\u1ea1ch \u0111\u1ecbnh chi\u1ebfn l\u01b0\u1ee3c chi\u1ebfn tranh m\u1ea1nh m\u1ebd ch\u1ed1ng l\u1ea1i k\u1ebb n\u1ed5i d\u1eady. Ph\u1ea7n l\u1edbn n\u0103m \u0111\u1ea7u ti\u00ean d\u00f9ng \u0111\u1ec3 c\u1ee7ng c\u1ed1 S\u00e0i G\u00f2n, tuy\u1ec3n m\u1ed9 v\u00e0 hu\u1ea5n luy\u1ec7n qu\u00e2n \u0111\u1ed9i, mua v\u00e0 \u0111\u00f3ng t\u00e0u.<\/p>\n<p>Trong n\u0103m 1792, Quang Trung ch\u1ebft \u1edf Hu\u1ebf, \u0111\u1ec3 l\u1ea1i ng\u01b0\u1eddi con trai 12 tu\u1ed5i l\u00e0m k\u1ebf nghi\u1ec7p ch\u00ednh quy\u1ec1n B\u1eafc H\u00e0 c\u00f9ng mi\u1ec1n Th\u01b0\u1ee3ng Nam H\u00e0. S\u1ef1 ki\u1ec7n n\u00e0y d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 l\u00e0m Nguy\u1ec5n \u00c1nh th\u1ea5y c\u1ea7n thi\u1ebft h\u01a1n vi\u1ec7c t\u1ea5n c\u00f4ng Nguy\u1ec5n Nh\u1ea1c - ng\u01b0\u1eddi th\u00f9 gh\u00e9t em trai q\u00faa c\u1ed1 c\u1ee7a m\u00ecnh \u0111\u1ebfn m\u1ee9c c\u00f3 th\u1ec3 s\u1ebd kh\u00f4ng c\u00f3 \u00fd \u0111\u1ecbnh k\u00eau g\u1ecdi s\u1ef1 h\u1ed7 tr\u1ee3 c\u1ee7a ch\u00e1u t\u1ea1i Hu\u1ebf. S\u1ef1 ph\u00ea chu\u1ea9n c\u1ee7a vua China cho danh hi\u1ec7u vua c\u1ee7a B\u1eafc H\u00e0 cho cha c\u1eadu ta \u0111\u00e3 l\u00e0 l\u00fd do \u0111\u1ea7u ti\u00ean cho s\u1ef1 th\u00f9 \u0111\u1ecbch gi\u1eefa 2 anh em. Trong t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c cu\u1ed9c giao tranh, Nguy\u1ec5n Nh\u1ea1c \u0111\u1ec1u thua, v\u00e0 v\u00f9ng \u0111\u1ea5t gi\u1edbi h\u1ea1n c\u1ee7a \u00f4ng ta \u0111\u01b0\u1ee3c k\u00fd k\u1ebft. Ch\u1eb3ng g\u00ec, v\u00ec th\u1ebf, \u00f4ng ta c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m ngo\u00e0i l\u00e0m h\u00f2a v\u1edbi v\u1ecb vua tr\u1ebb \u1edf B\u1eafc H\u00e0. D\u01b0\u1edbi \u00fd ki\u1ebfn n\u00e0y, Gi\u00e1m m\u1ee5c m\u1ea1nh m\u1ebd th\u00fac \u0111\u1ea9y m\u1ed9t cu\u1ed9c vi\u1ec5n chinh t\u1ea5n c\u00f4ng l\u1eadp t\u1ee9c \u0111o\u00e0n th\u1ee7y qu\u00e2n c\u1ee7a Nguy\u1ec5n Nh\u1ea1c trong c\u1ea3ng Quy Nh\u01a1n. \u0110\u1eb7c bi\u1ec7t khi qu\u00e2n \u0111\u1ed9i c\u1ee7a v\u00f9ng gi\u1edd \u0111\u00e3 \u0111\u00e1ng k\u1ec3 c\u1ea3 v\u1ec1 s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 trang b\u1ecb, c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ed1i \u0111\u1ea7u v\u1edbi b\u1ea5t k\u1ef3 \u0111\u1ed9i qu\u00e2n n\u00e0o tr\u00ean chi\u1ebfn tr\u01b0\u1eddng. V\u1ecb ch\u00faa ch\u1ec9 c\u00f3 v\u00e0i thuy\u1ec1n, trong khi th\u1ee7y qu\u00e2n c\u1ee7a k\u1ebb n\u1ed5i lo\u1ea1n l\u00e0 v\u00f4 s\u1ed1 - nh\u01b0ng b\u1ecb \u0111\u00f3ng k\u00edn trong c\u1ea3ng v\u00ec gi\u00f3 m\u00f9a, ng\u1ecdn gi\u00f3 \u01b0a th\u00edch ng\u00e0y tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 \u0111\u01b0a h\u1ecd v\u00e0o gi\u1eefa b\u1ecdn ch\u00fang. V\u1ecb ch\u00faa \u0111\u1ed3ng \u00fd v\u00e0o m\u00f9a xu\u00e2n n\u0103m 1792, \u0111\u1eb7t c\u1ea3 \u0111\u1ed9i th\u1ee7y qu\u00e2n c\u1ee7a m\u00ecnh d\u01b0\u1edbi quy\u1ec1n \u0111i\u1ec1u khi\u1ec3n c\u1ee7a 2 s\u0129 quan Ph\u00e1p, ng\u01b0\u1eddi \u0111i\u1ec1u khi\u1ec3n 2 t\u00e0u ch\u00e2u \u00c2u, ti\u1ebfn t\u1edbi Quy Nh\u01a1n. M\u1ed9t q\u00fay \u00f4ng d'Ayot \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00f3i l\u00e0 \u0111\u00e3 g\u00e2y ra t\u00e0n ph\u00e1 ch\u1ebft ch\u00f3c v\u1edbi nh\u1eefng chi\u1ebfc thuy\u1ec1n c\u1ee7a Nam H\u00e0, \u0111\u1ed1t ch\u00e1y, nh\u1ea5n ch\u00ecm v\u00e0 h\u1ee7y di\u1ec7t t\u1ea5t c\u1ea3 n\u1eb1m tr\u00ean l\u1ed1i \u0111i. Nh\u01b0ng \u0111u\u1ed5i theo m\u1ee5c ti\u00eau q\u00faa xa, t\u00e0u anh ta m\u1eafc c\u1ea1n. V\u1ecb ch\u00faa, ch\u1ee9ng ki\u1ebfn tai n\u1ea1n \u1ea5y, \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ec3 l\u1ea1i l\u00e0 \u0111\u00e3 b\u00ecnh lu\u1eadn r\u1eb1ng, d\u00f9 n\u00f3 ch\u1eafc l\u00e0 minh ch\u1ee9ng cho m\u1ea5t m\u00e1t c\u1ee7a \u00f4ng ta ng\u00e0y h\u00f4m \u0111\u00f3, nh\u01b0ng n\u00f3 kh\u00f4ng l\u00e0m cho \u00f4ng ta ng\u0103n \u0111\u01b0\u1ee3c ni\u1ec1m vui v\u00ec c\u01a1 h\u1ed9i n\u00f3 th\u00fac \u0111\u1ea9y \u00f4ng l\u00e0m nh\u01b0 d'Ayot. <em>\"Anh ta \u0111\u00e3 l\u00e0m ph\u1ea7n m\u00ecnh,\"<\/em> ng\u00e0i ta n\u00f3i <em>\"V\u00e0 ta kh\u00f4ng hy v\u1ecdng anh ta c\u0169ng l\u00e0m ph\u1ea7n c\u1ee7a ta.\"<\/em><\/p>\n<p>Cu\u1ed9c t\u1ea5n c\u00f4ng ho\u00e0n to\u00e0n b\u1ea5t ng\u1edd v\u1edbi \u0111\u1ed9i qu\u00e2n c\u1ee7a Nguy\u1ec5n Nh\u1ea1c, \u00f4ng ta c\u00f9ng tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh \u0111\u00e3 v\u00e0o 30 d\u1eb7m s\u00e2u trong \u0111\u1ea5t \u0111\u1ec3 th\u01b0\u1edfng th\u1ee9c th\u00fa vui s\u0103n b\u1eafn. Trong d\u1ecbp nh\u01b0 th\u1ebf, \u0111\u1ed9i qu\u00e2n nh\u1ecf ch\u1ec9 c\u00f3 v\u00e0i vi\u00ean quan ch\u1ec9 huy. Ph\u1ea7n l\u1edbn h\u01a1n, t\u1ea5t nhi\u00ean, l\u00e0 chi\u1ebfn binh  \u0111ang \u1ea9n trong c\u00e1c b\u1ee5i c\u00e2y, ch\u01a1i tr\u00f2 ch\u01a1i c\u1ee7a m\u00ecnh, \u0111\u00f3 th\u01b0\u1eddng l\u00e0 v\u1edbi nh\u1eefng con voi l\u1edbn, nh\u1eefng con h\u1ed5 hung \u00e1c, hay nh\u1eefng con g\u1ea5u hoang - thu h\u1eb9p v\u00f2ng tr\u00f2n, kh\u1ed1ng ch\u1ebf con th\u00fa v\u00e0o m\u1ed9t \u0111i\u1ec3m, r\u1ed3i ho\u1eb7c gi\u1ebft n\u00f3 b\u1eb1ng m\u1ed9t m\u0169i gi\u00e1o hay b\u1eaft s\u1ed1ng n\u00f3.  Tin t\u1ee9c c\u1ee7a k\u1ebb \u0111\u1ecbch s\u1edbm \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00e1o t\u1edbi cho nh\u00f3m ng\u01b0\u1eddi vui v\u1ebb n\u00e0y, v\u00e0 b\u1edd bi\u1ec3n \u0111\u00e3 b\u1ecb bao quanh b\u1edfi qu\u00e2n \u0111\u1ed9i, nh\u01b0ng h\u1ecd h\u1ed7 tr\u1ee3 \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1ea5t \u00edt cho th\u1ee7y qu\u00e2n - \u0111\u00e3 h\u1ea7u nh\u01b0 ho\u00e0n to\u00e0n b\u1ecb h\u1ee7y di\u1ec7t. V\u1ecb ch\u00faa, v\u00ec th\u1ebf, ra hi\u1ec7u r\u00fat lui khi th\u1ee7y tri\u1ec1u l\u00ean, con t\u00e0u c\u1ee7a d'Ayot ch\u1ea1y \u0111\u01b0\u1ee3c. M\u1ed9t chi\u1ebfc thuy\u1ec1n bu\u1ed3m l\u1edbn c\u1ee7a k\u1ebb n\u1ed5i lo\u1ea1n, c\u00f9ng m\u1ed9t v\u00e0i s\u1ed1 kh\u00e1c n\u1eb1m \u1edf g\u00f3c c\u1ea3ng, \u0111\u00e3 kh\u00f4ng tham gia h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng. V\u1ecb ch\u00faa ch\u1ec9 v\u1ec1 ph\u00eda n\u00f3, tuy nhi\u00ean, kh\u00f4ng cho ph\u00e9p h\u1ee7y di\u1ec7t n\u00f3, n\u00f3i r\u1eb1ng <em>\"Khi Nguy\u1ec5n Nh\u1ea1c m\u1ec7t m\u1ecfi v\u00ec s\u0103n b\u1eafn, \u00f4ng ta c\u00f3 th\u1ec3 gi\u1ea3i tr\u00ed b\u1eb1ng c\u00e2u c\u00e1, ng\u0103n c\u1ea3n \u00f4ng ta theo \u0111u\u1ed5i th\u00fa vui trong s\u00e1ng n\u00e0y th\u00ec \u00e1c q\u00faa.\"<\/em><\/p>\n<p>M\u00f9a xu\u00e2n n\u0103m sau 1793, \u0111\u1ed9i t\u00e0u Anh qu\u1ed1c, tr\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ebfn China,  \u0111\u1ebfn th\u1ea3 neo \u1edf c\u1ea3ng \u0110\u00e0 N\u1eb5ng. L\u00fac \u1ea5y, c\u1ea3 v\u00f9ng \u0110\u1ed3ng Nai \u0111\u00e3 thu\u1ed9c v\u1ec1 ng\u01b0\u1eddi ch\u1ee7 h\u1ee3p ph\u00e1p c\u1ee7a n\u00f3. Chi\u00eam, ph\u1ea7n gi\u1eefa \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc, \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1eafm gi\u1eef b\u1edfi k\u1ebb n\u1ed5i lo\u1ea1n Nguy\u1ec5n Nh\u1ea1c. V\u00e0 Hu\u1ebf, k\u1ec3 c\u1ea3 ph\u1ea7n \u0111\u1ea3o v\u00e0 c\u1ea3ng \u0111\u1ebfn \u0110\u00e0 N\u1eb5ng, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ed1ng tr\u1ecb b\u1edfi con trai c\u1ee7a Quang Trung, c\u1eadu b\u00e9 \u0111\u00e3 n\u00f3i tr\u00ean \u0111\u00f3ng \u0111\u00f4 tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh t\u1ea1i Hu\u1ebf. V\u00ec th\u1ebf, kh\u00f4ng ng\u1ea1c nhi\u00ean khi con t\u00e0u c\u1ee7a ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u00e3 g\u00e2y ra b\u00e1o \u0111\u1ed9ng v\u00e0 nghi ng\u1edd m\u00e0 nh\u01b0 t\u00f4i \u0111\u00e3 ch\u1ee9ng ki\u1ebfn, ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n B\u1ed3 \u0110\u00e0o Nha Manuel Doume \u0111\u00e3 l\u1ee3i d\u1ee5ng \u0111\u1ec3 ch\u1ee9ng minh c\u00e2u chuy\u1ec7n c\u1ee7a m\u00ecnh \u0111\u1ec3 \u00f4ng ta kh\u00f4ng b\u1ecb ng\u0103n tr\u1edf cu\u1ed9c bu\u00f4n b\u00e1n \u0111\u1ed9c quy\u1ec1n l\u1ee3i l\u1ed9c m\u00e0 \u00f4ng ta \u0111\u00e3 t\u1eebng c\u00f3 l\u00fac n\u00e0o \u0111\u00f3 v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi b\u1ea3n x\u1ee9. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y, nh\u01b0 sau n\u00e0y t\u1ecf ra, \u0111\u00e3 ngay l\u1eadp t\u1ee9c cho r\u1eb1ng ch\u00fang t\u00f4i l\u00e0 qu\u00e2n c\u1ee7a v\u1ecb vua h\u1ee3p ph\u00e1p, v\u00e0 r\u1eb1ng ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u1ebfn t\u1eeb S\u00e0i G\u00f2n v\u1edbi \u00fd \u0111\u1ecbnh chi\u1ebfm \u0110\u00e0 N\u1eb5ng. V\u00e0 v\u1edbi \u00fd ngh\u0129 n\u00e0y, h\u1ecd \u0111\u00e3 th\u1ef1c s\u1ef1 chu\u1ea9n b\u1ecb m\u1ed9t qu\u00e2n \u0111\u1ed9i \u0111\u00e1ng k\u1ec3 c\u00f9ng voi chi\u1ebfn \u1edf c\u1ea1nh th\u1ecb tr\u1ea5n: ph\u1ea3i v\u00e0i ng\u00e0y qua tr\u01b0\u1edbc khi \u00fd ngh\u0129 n\u00e0y tan bi\u1ebfn.<\/p>\n<p>Nh\u01b0ng tr\u01b0\u1edbc khi ti\u1ebfp t\u1ee5c m\u00f4 t\u1ea3 theo c\u00e1ch nh\u00ecn c\u1ee7a m\u00ecnh v\u1ec1 ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a ch\u00fang t\u00f4i t\u1ea1i \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc n\u00e0y hay nh\u00e2n d\u00e1ng v\u00e0 ki\u1ec3u c\u00e1ch c\u1ee7a d\u00e2n b\u1ea3n x\u1ee9,  t\u00f4i s\u1ebd ti\u1ebfp t\u1ee5c cu\u1ed9c t\u01b0\u1eddng thu\u1eadt v\u1ec1 ti\u1ebfn tr\u00ecnh Nguy\u1ec5n \u00c1nh ph\u1ee5c h\u1ed3i v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c c\u1ee7a \u00f4ng, ch\u1ecdn l\u1ef1a t\u1eeb nh\u1eefng m\u1ee5c ch\u00ednh v\u1ec1 t\u00ednh c\u00e1ch c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi phi th\u01b0\u1eddng n\u00e0y, ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c x\u1ebfp nh\u01b0 sinh ra v\u1edbi t\u00e0i n\u0103ng \u0111\u1ec3 cai tr\u1ecb th\u1ebf gi\u1edbi; ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 hi\u1ec7n nay c\u00f9ng sau n\u00e0y, xu\u1ea5t hi\u1ec7n trong m\u1ecdi qu\u1ed1c gia, v\u1edbi v\u1ebb ch\u00f3i l\u1ecdi l\u1ea5n \u00e1t t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng k\u1ebb \u0111\u1ed3ng h\u01b0\u01a1ng t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng kh\u00e1c. N\u00ean b\u00e1o cho ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ecdc c\u1ee7a t\u00f4i m\u1ed9t ph\u1ea7n \u0111\u00e1ng k\u1ec3 c\u1ee7a b\u1ee9c tranh t\u00f4i \u0111\u01b0a ra, v\u00e0 nh\u1eefng g\u00ec ti\u1ebfp theo, l\u00e0 t\u00f3m l\u01b0\u1ee3c c\u1ee7a b\u1ea3n h\u1ed3i k\u00fd c\u1ee7a Laurent Barizy, m\u1ed9t vi\u00ean s\u0129 quan Ph\u00e1p th\u00f4ng minh \u0111i\u1ec1u khi\u1ec3n m\u1ed9t chi\u1ebfc t\u00e0u trong qu\u00e2n \u0111\u1ed9i c\u1ee7a v\u1ecb v\u01b0\u01a1ng n\u00e0y. Khi ph\u1ea7n \u0111\u1ea7u \u0111\u00e3 tr\u00f9ng kh\u1edbp v\u1edbi nh\u1eefng g\u00ec ch\u00fang t\u00f4i nghe \u0111\u01b0\u1ee3c \u1edf c\u1ea3ng \u0110\u00e0 N\u1eb5ng, th\u00f4ng qua phi\u00ean d\u1ecbch c\u1ee7a ch\u00fang t\u00f4i, t\u1eeb m\u1ed9t th\u01b0 k\u00fd ng\u01b0\u1eddi China l\u00e0m vi\u1ec7c trong tri\u1ec1u t\u1ea1i \u0111\u00f3, v\u00e0 t\u1eeb nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi truy\u1ec1n gi\u00e1o kh\u00e1c nhau quanh \u0111\u00f3, t\u00f4i kh\u00f4ng ng\u1ea7n ng\u1ea1i tin v\u00e0o ph\u1ea7n sau. Nh\u1eefng s\u1ef1 ki\u1ec7n n\u00e0y \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c, t\u1ea5t nhi\u00ean, ch\u1ee9ng minh b\u1edfi 2 ng\u01b0\u1eddi Anh qu\u1ed1c \u0111\u1ebfn S\u00e0i G\u00f2n v\u00e0o n\u0103m 1799 v\u00e0 1800.<\/p>\n<p>K\u1ebb n\u1ed5i lo\u1ea1n Nguy\u1ec5n Nh\u1ea1c kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i l\u00e2u sau khi \u0111\u1ed9i th\u1ee7y qu\u00e2n b\u1ecb h\u1ee7y di\u1ec7t. \u00d4ng ta ch\u1ebft sau khi ch\u00fang t\u00f4i r\u1eddi kh\u1ecfi \u0110\u00e0 N\u1eb5ng, \u0111\u1ee9t m\u1ea1ch m\u00e1u n\u00e3o, m\u1ed9t ngu\u1ed3n tin n\u00f3i, c\u00f3 th\u1ec3 v\u00ec bu\u1ed3n gi\u1eadn tr\u01b0\u1edbc th\u00e0nh c\u00f4ng c\u1ee7a v\u1ecb ch\u00faa h\u1ee3p ph\u00e1p. Nh\u01b0ng b\u1ea3n b\u00e1o c\u00e1o kh\u00e1c n\u00f3i s\u1ef1 \u0111i\u00ean cu\u1ed3ng kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u1ed1ng ch\u1ebf n\u1ed5i n\u1eefa v\u00e0 \u00f4ng ta \u0111\u00e3 b\u1ecb \u0111\u1ea7u \u0111\u1ed9c. Con trai \u00f4ng ta n\u1ed1i nghi\u1ec7p, th\u1eeba k\u1ebf t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng t\u00e0i s\u1ea3n m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 t\u00e0i n\u0103ng c\u1ee7a cha m\u00ecnh. T\u00e0n nh\u1eabn, d\u1ed1i tr\u00e1, th\u00f9 o\u00e1n, ai c\u0169ng gh\u00e9t anh ta. Nguy\u1ec5n \u00c1nh, v\u00e0o n\u0103m 1796, quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh t\u1ea5n c\u00f4ng th\u1ee7 ph\u1ee7 anh ta. K\u1ebb n\u1ed5i lo\u1ea1n tr\u1ebb c\u00f3 th\u1ec3 \u0111em \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed9i qu\u00e2n ch\u1ed1ng l\u1ea1i g\u1ed3m 10 v\u1ea1n ng\u01b0\u1eddi, nh\u01b0ng v\u1ecb ch\u00faa \u0111\u00e1nh tan t\u00e1c n\u00f3 b\u1eb1ng \u0111\u1ed9i qu\u00e2n k\u00e9m h\u01a1n h\u1eb3n, v\u00e0 chi\u1ebfm Quy Nh\u01a1n. Trong d\u1ecbp n\u00e0y \u0111\u00e3 c\u00f3 m\u1ed9t vi\u1ec7c phi th\u01b0\u1eddng ch\u1ee9ng minh s\u1ef1 cao th\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a Nguy\u1ec5n \u00c1nh. Khi qu\u00e2n trong th\u00e0nh \u0111\u1ea7u h\u00e0ng, v\u1ecb ch\u00faa, \u0111\u00e3 ki\u1ec7t s\u1ee9c c\u1ea3 ng\u00e0y v\u00ec s\u00fang g\u01b0\u01a1m trong tr\u1eadn chi\u1ebfn, n\u00e9m m\u00ecnh l\u00ean ki\u1ec7u \u0111\u01b0a v\u00e0o th\u00e0nh. \u1ede c\u1eeda th\u00e0nh trong, \u00f4ng b\u1ecb nh\u1eafm b\u1eafn t\u1eeb tr\u00ean th\u00e0nh. Nh\u1eefng b\u1ea3o v\u1ec7 c\u1ee7a \u00f4ng ngay l\u1eadp t\u1ee9c b\u1eaft gi\u1eef k\u1ebb b\u1eafn l\u00e9n, k\u1ebb m\u00e0 h\u1ecd \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1edbc v\u1ecb ch\u00faa v\u1edbi hai tay b\u1ecb tr\u00f3i gi\u1eadt ra sau. H\u1eafn \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00e1m ph\u00e1 ra l\u00e0 m\u1ed9t vi\u00ean t\u01b0\u1edbng, c\u00f3 h\u1ecd h\u00e0ng v\u1edbi vua k\u1ebb n\u1ed5i lo\u1ea1n. V\u1ecb ch\u00faa, theo nh\u01b0 th\u00f3i quen c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi China ph\u00e1n x\u00e9t t\u1ed9i ch\u1ebft  l\u00ean t\u1ed9i nh\u00e2n, n\u00f3i v\u1edbi h\u1eafn ta r\u1eb1ng thay v\u00ec l\u1ec7nh ch\u00e9m \u0111\u1ea7u - m\u00e0 h\u1eafn r\u1ea5t \u0111\u00e1ng ph\u1ea3i nh\u1eadn - \u00f4ng s\u1ebd cho ph\u00e9p h\u1eafn ta, d\u1ef1a v\u00e0o \u0111\u1ecba v\u1ecb c\u1ee7a h\u1eafn, l\u1ef1a ch\u1ecdn h\u00ecnh ph\u1ea1t cho m\u00ecnh \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0a ra l\u00fac \u0111\u00f3: m\u1ed9t ch\u00e9n thu\u1ed1c \u0111\u1ed9c, m\u1ed9t d\u1ea3i l\u1ee5a, v\u00e0 m\u1ed9t con dao. <em>\"N\u1ebfu \u00f4ng kh\u00f4ng e ng\u1ea1i t\u00f4i,\"<\/em> vi\u00ean t\u01b0\u1edbng n\u1ed5i lo\u1ea1n n\u00f3i <em>\"\u00d4ng \u0111\u00e3 ngay l\u1eadp t\u1ee9c l\u1ec7nh th\u1ea3 t\u00f4i, v\u00e0, khi t\u00f4i \u0111\u00e3 th\u1ec1 kh\u00f4ng bao gi\u1edd s\u1ed1ng d\u01b0\u1edbi s\u1ef1 b\u1ea3o v\u1ec7 c\u1ee7a \u00f4ng ho\u1eb7c v\u00e2ng l\u1eddi \u00f4ng, n\u1ebfu \u00f4ng d\u00e1m l\u00e0m theo y\u00eau c\u1ea7u c\u1ee7a t\u00f4i, t\u00f4i s\u1ebd ngay l\u1eadp t\u1ee9c tr\u1edf v\u1ec1 Hu\u1ebf, n\u01a1i m\u00e0 \u0111\u1ecba v\u1ecb v\u00e0 th\u00e2n ph\u1eadn c\u1ee7a t\u00f4i cho ph\u00e9p t\u00f4i quy\u1ec1n ch\u1ec9 huy m\u1ed9t \u0111\u1ed9i qu\u00e2n. L\u00e3nh \u0111\u1ea1o h\u1ecd, t\u00f4i s\u1ebd t\u1ef1 h\u00e0o tr\u1edf v\u1ec1 \u0111\u00e2y g\u1eb7p \u00f4ng.\"<\/em> V\u1ecb ch\u00faa, kinh ng\u1ea1c v\u00ec s\u1ef1 b\u1ea1o d\u1ea1n v\u00e0 c\u1edfi m\u1edf c\u1ee7a vi\u00ean t\u01b0\u1edbng, l\u1ec7nh c\u1edfi tr\u00f3i cho h\u1eafn ta, cho m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi l\u00ednh h\u1ed9 t\u1ed1ng h\u1eafn ta ra c\u1eeda B\u1eafc. V\u00e0 n\u0103m sau, c\u0169ng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n \u00f4ng n\u00e0y l\u00e0 vi\u00ean t\u01b0\u1edbng trong \u0111o\u00e0n qu\u00e2n bao v\u00e2y Quy Nh\u01a1n, n\u01a1i h\u1eafn m\u1ea5t m\u1ea1ng. Con trai Nguy\u1ec5n Nh\u1ea1c ho\u00e0n to\u00e0n b\u1ecb thay th\u1ebf, v\u00e0 c\u1ea3 v\u00f9ng \u0111\u1ea5t, cho \u0111\u1ebfn c\u1ea3ng \u0110\u00e0 N\u1eb5ng, quy ph\u1ee5c qu\u00e2n \u0111\u1ed9i c\u1ee7a v\u01b0\u01a1ng tri\u1ec1u h\u1ee3p ph\u00e1p. K\u1ebb n\u1ed5i lo\u1ea1n tr\u1ebb c\u00f2n l\u1ea1i \u1edf Hu\u1ebf, tuy nhi\u00ean, v\u1eabn c\u00f2n s\u1edf h\u1eefu B\u1eafc H\u00e0. \u0110\u1ec3 ch\u1ed1ng l\u1ea1i, Nguy\u1ec5n \u00c1nh \u0111\u00e3 x\u00e2y d\u1ef1ng m\u1ed9t qu\u00e2n \u0111\u1ed9i \u0111\u00e1ng s\u1ee3 v\u00e0o n\u0103m 1800. D\u00f9 kh\u00f4ng c\u00f3 ngu\u1ed3n tin x\u00e1c \u0111\u00e1ng n\u00e0o \u0111\u1ebfn Anh v\u00e0o kho\u1ea3ng th\u1eddi gian n\u00e0y, c\u00f3 nh\u1eefng c\u01a1 s\u1edf \u0111\u1ec3 tin r\u1eb1ng \u00f4ng ta \u0111\u00e3 l\u1ea5y l\u1ea1i c\u1ea3 \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>V\u1ecb ch\u00faa, kinh ng\u1ea1c v\u00ec s\u1ef1 b\u1ea1o d\u1ea1n v\u00e0 c\u1edfi m\u1edf c\u1ee7a vi\u00ean t\u01b0\u1edbng, l\u1ec7nh c\u1edfi tr\u00f3i cho h\u1eafn ta, cho m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi l\u00ednh h\u1ed9 t\u1ed1ng h\u1eafn ta ra c\u1eeda B\u1eafc. V\u00e0 n\u0103m sau, c\u0169ng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n \u00f4ng n\u00e0y l\u00e0 vi\u00ean t\u01b0\u1edbng trong \u0111o\u00e0n qu\u00e2n bao v\u00e2y Quy Nh\u01a1n Ho\u00e0n c\u1ea3nh x\u1ea3y ra \u0111\u00e3 k\u1ebft th\u00fac cu\u1ed9c vi\u1ec5n chinh, nh\u01b0ng tuy nhi\u00ean, kh\u00f4ng c\u1ea3n \u0111\u01b0\u1ee3c Gi\u00e1m m\u1ee5c theo \u0111u\u1ed5i \u00fd \u0111\u1ecbnh ch\u00ednh \u0111\u1eb7t l\u1ea1i ng\u00f4i vua \u1edf Nam H\u00e0, n\u1ebfu c\u00f2n s\u1ed1ng, ho\u1eb7c ho\u00e0ng t\u1eed nh\u1ecf, n\u1ebfu cha c\u1eadu ta \u0111\u00e3 ch\u1ebft, l\u00ean ng\u00f4i t\u1ed5 ti\u00ean m\u00ecnh. \u00d4ng \u0111\u00e3 \u0111em theo v\u00e0i vi\u00ean ch\u1ee9c t\u1eeb Ph\u00e1p, ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ed3ng t\u00ecnh v\u1edbi c\u00e1ch gi\u1ea3i quy\u1ebft m\u1edbi. V\u1edbi v\u00e0i ng\u01b0\u1eddi trong b\u1ecdn h\u1ecd nh\u01b0 qu\u00e2n t\u00ecnh nguy\u1ec7n, Gi\u00e1m m\u1ee5c c\u00f9ng ho\u00e0ng t\u1eed nh\u1ecf v\u00e0o m\u1ed9t con t\u00e0u th\u01b0\u01a1ng m\u1ea1i t\u00ean Cape St. Jacques, t\u1ea1i c\u1eeda s\u00f4ng d\u1eabn v\u00e0o S\u00e0i G\u00f2n, n\u01a1i h\u1ecd hy v\u1ecdng c\u00f3 th\u1ec3 nghe ng\u00f3ng tin t\u1ee9c c\u1ee7a v\u1ecb ch\u00faa. N\u01a1i \u0111\u00e2y, h\u1ecd nghe r\u1eb1ng, sau khi h\u1ecd r\u1eddi \u0111\u1ebfn Pondicherry, v\u1ecb ch\u00faa kh\u00f4ng may \u0111\u00e3 \u1edf tr\u00ean hoang \u0111\u1ea3o g\u1ea7n 2 n\u0103m, \u0103n r\u1ec5 c\u00e2y c\u00f9ng c\u00e1c qu\u00e2n t\u01b0\u1edbng, khi 2 k\u1ebb n\u1ed5i lo\u1ea1n ki\u1ec7t s\u1ee9c v\u00ec [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[23,42],"tags":[102,108,103,105],"class_list":["post-1588","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-dich","category-voyage-to-cochinchina","tag-cochinchina","tag-dich","tag-mien-nam","tag-the-ky-18"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1588","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1588"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1588\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1588"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1588"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1588"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}