{"id":1558,"date":"2009-11-19T15:42:51","date_gmt":"2009-11-19T08:42:51","guid":{"rendered":"http:\/\/lamthien.byethost24.com\/?p=1558"},"modified":"2014-12-05T20:19:25","modified_gmt":"2014-12-05T13:19:25","slug":"a-voyage-to-conchichina-ii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/truongan.name\/?p=1558","title":{"rendered":"A voyage to Cochinchina &#8211; 02"},"content":{"rendered":"<blockquote><p>Nh\u00e0 vua Xi\u00eam La, d\u01b0\u1eddng nh\u01b0, \u0111\u00e3 \u0111\u00e0m ph\u00e1n v\u1edbi m\u1eb9 c\u1ee7a Nguy\u1ec5n \u00c1nh, trong khi \u00f4ng \u0111ang \u1edf chi\u1ebfn tr\u1eadn, s\u1ebd l\u1ea5y ch\u1ecb c\u1ee7a \u00f4ng ta l\u00e0m phi t\u1ea7n - M\u1ed9t l\u1eddi c\u1ea7u h\u00f4n m\u00e0 n\u00e0ng ta \u0111\u00e3 khinh b\u1ea1c t\u1eeb ch\u1ed1i. Nh\u01b0ng b\u1ecb cu\u1ed1n h\u00fat tuy\u1ec7t \u0111\u1ed1i b\u1edfi nhan s\u1eafc c\u1ee7a n\u00e0ng ta, Xi\u00eam v\u01b0\u01a1ng quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh chi\u1ebfm l\u1ea5y n\u00e0ng b\u1eb1ng b\u1ea5t c\u1ee9 gi\u00e1 n\u00e0o. Trong \u0111\u00f3 c\u00f3 c\u1ea3 \u00fd \u0111\u1ecbnh chia ngai v\u00e0ng cho n\u00e0ng, v\u00e0 n\u00e0ng ti\u1ebfp t\u1ee5c t\u1eeb ch\u1ed1i.<\/p><\/blockquote>\n<p>(Ti\u1ebfp theo)<\/p>\n<p>Trong th\u1eddi gian cu\u1ed9c n\u1ed5i lo\u1ea1n x\u1ea3y ra \u1edf Nam H\u00e0, khi ba anh em khi\u1ebfn cho v\u1ecb ch\u00faa v\u00e0 ho\u00e0ng t\u1ed9c c\u00f9ng c\u00e1c quan l\u1ea1i, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u1ecdt v\u00e0o tay h\u1ecd, b\u1ecb gi\u1ebft ch\u1ebft, h\u1ecd \u0111\u00e3 \u0111\u1ee9ng c\u1ea1nh tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh Ph\u00e1p d\u01b0\u1edbi c\u00e1i t\u00ean Adran - ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 trong v\u00f4 s\u1ed1 b\u00e0i vi\u1ebft cho <em>Lettres Edifiantes et curieuses<\/em>, \u0111\u00e3 t\u1ef1 g\u1ecdi m\u00ecnh l\u00e0 <em>Apostolic Vicar c\u1ee7a Nam H\u00e0<\/em>. Vi\u00ean gi\u00e1o s\u0129 n\u00e0y g\u1eafn k\u1ebft ch\u1eb7t ch\u1ebd v\u1edbi ho\u00e0ng t\u1ed9c m\u00e0 c\u00f3 v\u1ebb nh\u01b0 h\u1ecd \u0111\u1ed1i v\u1edbi \u00f4ng ta c\u1ef1c k\u1ef3 t\u00f4n k\u00ednh, qu\u00fd tr\u1ecdng. Thay v\u00ec ng\u01b0\u1ee3c \u0111\u00e3i nh\u00f3m d\u00e2n C\u00f4ng gi\u00e1o nh\u1ecf b\u00e9 trong \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc, v\u1ecb ch\u00faa \u0111\u00e3 cho h\u1ecd s\u1ef1 b\u1ea3o v\u1ec7 c\u1ee7a ch\u00ednh ng\u00e0i ta. V\u00e0 ng\u00e0i ta t\u1ecf ra r\u1ea5t \u00edt nguy hi\u1ec3m \u0111\u1ed1i v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi mang m\u1ed9t t\u00f4n gi\u00e1o ho\u00e0n to\u00e0n kh\u00e1c, c\u0169ng ch\u1eb3ng ng\u1ea1i ng\u1ea7n \u0111\u1eb7t con trai duy nh\u1ea5t v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi k\u1ebf v\u1ecb d\u01b0\u1edbi s\u1ef1 d\u1ea1y d\u1ed7 c\u1ee7a \u00f4ng ta. Adran, trong nh\u1eefng cu\u1ed9c n\u1ed5i lo\u1ea1n \u0111\u1ea7u ti\u00ean, \u0111\u00e3 nh\u1eadn th\u1ea5y r\u1eb1ng hy v\u1ecdng duy nh\u1ea5t \u0111\u1ec3 gi\u1eef an to\u00e0n cho m\u00ecnh v\u00e0 \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ea1o l\u00e0 tham gia v\u00e0o tr\u1eadn chi\u1ebfn. V\u1ecb ch\u00faa \u0111\u00e3 b\u1ecb cu\u1ed1n v\u00e0o chi\u1ebfn tr\u1eadn, nh\u01b0ng v\u01b0\u01a1ng h\u1eadu, c\u00f4ng t\u1eed nh\u1ecf v\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi ch\u1ecb c\u1ee7a v\u1ecb ch\u00faa, \u0111\u01b0\u1ee3c \u00f4ng gi\u00e1o s\u0129 gi\u00fap \u0111\u1ee1, \u0111\u00e3 tr\u1ed1n tho\u00e1t. Trong \u0111\u00eam, h\u1ecd tr\u1ed1n \u0111\u1ebfn m\u1ed9t n\u01a1i an to\u00e0n c\u00e1ch kh\u00e1 xa th\u1ee7 ph\u1ee7, \u1ea9n v\u00e0o r\u1eebng. N\u01a1i \u0111\u00e2y, trong v\u00e0i th\u00e1ng, v\u1ecb ch\u00faa tr\u1ebb c\u1ee7a Nam H\u00e0, nh\u01b0 vua Charles, gi\u1ea5u m\u00ecnh v\u00e0 gia \u0111\u00ecnh b\u1ea5t h\u1ea1nh d\u01b0\u1edbi nh\u1eefng t\u00e1n c\u00e2y, kh\u00f4ng ph\u1ea3i s\u1ed3i m\u00e0 l\u00e0 banyan hay fig. \u1ede \u0111\u00e2y, h\u1ecd \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfp t\u1ebf m\u1ed7i ng\u00e0y b\u1edfi m\u1ed9t v\u1ecb gi\u00e1o s\u0129 C\u00f4ng gi\u00e1o c\u00f3 t\u00ean l\u00e0 Paul, ng\u01b0\u1eddi \u0111em th\u1ee9c \u0103n \u0111\u1ebfn cho h\u1ecd b\u1eb1ng ch\u00ednh m\u1ea1ng s\u1ed1ng c\u1ee7a m\u00ecnh. Cho \u0111\u1ebfn khi \u0111\u1ed9i qu\u00e2n r\u00fat \u0111i.<\/p>\n<p>Ngay sau khi k\u1ebb th\u00f9 r\u00fat lui, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi b\u1ea5t h\u1ea1nh quay tr\u1edf l\u1ea1i S\u00e0i G\u00f2n, n\u01a1i ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n t\u1eadp trung quanh v\u1ecb ch\u00faa c\u1ee7a h\u1ecd, ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 h\u1ecd t\u00f4n l\u00e0 ch\u00faa Nam H\u00e0. L\u00fac \u1ea5y, c\u00f3 m\u1ed9t t\u00e0u chi\u1ebfn \u1edf Nam H\u00e0 d\u01b0\u1edbi s\u1ef1 l\u00e3nh \u0111\u1ea1o c\u1ee7a m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi t\u00ean Manuel, m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p, b\u1ea3y th\u01b0\u01a1ng thuy\u1ec1n B\u1ed3 \u0110\u00e0o Nha v\u00e0 m\u1ed9t s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00e1ng k\u1ec3 thuy\u1ec1n hai t\u1ea7ng v\u00e0 ghe chi\u1ebfn. D\u01b0\u1edbi s\u1ef1 g\u1ee3i \u00fd c\u1ee7a Adran, t\u00e0u \u0111\u01b0\u1ee3c mua v\u1ec1 trang b\u1ecb g\u1ea5p \u0111\u1ec3 m\u1edf cu\u1ed9c t\u1ea5n c\u00f4ng b\u1ea5t ng\u1edd v\u00e0o \u0111\u1ed9i thuy\u1ec1n c\u1ee7a k\u1ebb n\u1ed5i d\u1eady, kh\u00f4ng h\u1ec1 \u0111\u01b0\u1ee3c chu\u1ea9n b\u1ecb cho m\u1ed9t s\u1ef1 ki\u1ec7n nh\u01b0 v\u1ecbnh Quy Nh\u01a1n. Gi\u00f3 m\u00f9a thu\u1eadn l\u1ee3i cho h\u1ecd. H\u1ecd v\u00e0o v\u1ecbnh v\u00e0 th\u1ea5y \u0111o\u00e0n thuy\u1ec1n c\u1ee7a \u0111\u1ecbch \u0111ang n\u1eb1m ch\u1edd. C\u1ea3nh b\u00e1o, tuy nhi\u00ean, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0a ra. \u0110\u1ecbnh m\u1ec7nh ng\u00e0y h\u00f4m \u0111\u00f3 \u0111\u1ebfn khi t\u00e0u c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p, v\u1ed1n \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00f3i l\u00e0 thu\u1ef7 th\u1ee7 Ph\u00e1p r\u1ea5t gi\u1ecfi, l\u00e0m r\u1ed1i. B\u1ea3y th\u01b0\u01a1ng thuy\u1ec1n B\u1ed3 \u0110\u00e0o Nha ch\u1ea1y \u0111i ngay l\u1eadp t\u1ee9c, t\u1edbi t\u1eadn Macao. V\u1ecb ch\u00faa tr\u1ebb \u0111\u00e3 ch\u1ee9ng t\u1ecf s\u1ef1 b\u00ecnh t\u0129nh v\u00e0 b\u1ea3n l\u0129nh tuy\u1ec7t \u0111\u1ed1i, nh\u01b0ng b\u1ecb l\u1ea5n l\u01b0\u1edbt v\u1ec1 s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng, bu\u1ed9c ph\u1ea3i ch\u1ea1y tr\u1ed1n.<\/p>\n<p>Trong cu\u1ed9c t\u1ea5n c\u00f4ng n\u00e0y, m\u1ed9t l\u01b0\u1ee3ng thuy\u1ec1n \u0111\u00e1ng k\u1ec3 c\u1ee7a Nguy\u1ec5n Nh\u1ea1c b\u1ecb ph\u00e1 hu\u1ef7 ho\u1eb7c h\u01b0 h\u1ea1i, nh\u01b0ng n\u00f3 c\u0169ng ch\u1eb3ng  l\u00e0m \u00f4ng ta l\u00e0 ch\u00fa \u00fd \u0111\u1ebfn v\u00f9ng ph\u00eda Nam c\u1ee7a \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc h\u01a1n. Nguy\u1ec5n \u00c1nh v\u1eeba m\u1edbi tr\u1edf l\u1ea1i \u0110\u1ed3ng Nai, kh\u00f3 kh\u0103n khi gi\u00f3 m\u00f9a ng\u01b0\u1ee3c h\u01b0\u1edbng, \u0111\u1ed9i qu\u00e2n l\u1edbn \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1eadp h\u1ee3p v\u01b0\u1ee3t qu\u00e1 s\u1ef1 \u0111i\u1ec1u khi\u1ec3n c\u1ee7a \u00f4ng ta. \u00d4ng ta s\u1edbm ph\u00e1t hi\u1ec7n ra r\u1eb1ng b\u1ea5t c\u1ee9 s\u1ef1 ch\u1ed1ng \u0111\u1ed1i n\u00e0o c\u0169ng \u0111\u1ec1u l\u00e0 v\u00f4 \u00edch, v\u00e0 quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh r\u1eddi kh\u1ecfi \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc. T\u1eadp h\u1ee3p nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f2n l\u1ea1i trong gia \u0111\u00ecnh v\u00e0 thu\u1ed9c h\u1ea1 th\u00e2n t\u00edn, \u00f4ng ta r\u1eddi kh\u1ecfi S\u00e0i G\u00f2n, \u0111\u1ebfn m\u1ed9t h\u00f2n \u0111\u1ea3o hoang \u1edf v\u1ecbnh Xi\u00eam La l\u00e0 Pulo Wai. N\u01a1i \u0111\u00e2y, \u00f4ng ta t\u1eadp h\u1ee3p, l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t, 200 ng\u01b0\u1eddi trong qu\u00e2n \u0111\u1ed9i. Nh\u1eefng k\u1ebb n\u1ed5i lo\u1ea1n, tuy nhi\u00ean, \u0111\u00e3 ph\u00e1t hi\u1ec7n ra n\u01a1i tr\u1ed1n c\u1ee7a \u00f4ng ta, \u0111\u01b0a m\u1ed9t \u0111\u1ed9i qu\u00e2n \u0111u\u1ed5i theo. Nh\u01b0ng Nguy\u1ec5n \u00c1nh, bi\u1ebft \u00fd \u0111\u1ecbnh n\u00e0y, b\u1eaft tay v\u1edbi Xi\u00eam, n\u00e9m m\u00ecnh v\u00e0o v\u00f2ng phong to\u1ea3 c\u1ee7a Xi\u00eam h\u01a1n l\u00e0 \u1edf tr\u00ean m\u1ed9t h\u00f2n \u0111\u1ea3o b\u1ea5t l\u1ef1c, n\u01a1i m\u00e0 c\u1ea3 \u00f4ng ta l\u1eabn t\u1ea5t c\u1ea3 m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi s\u1ebd b\u1ecb hu\u1ef7 di\u1ec7t.<\/p>\n<p>Xi\u00eam v\u01b0\u01a1ng c\u00f3 v\u1ebb nh\u01b0 \u0111ang c\u00f3 chi\u1ebfn tranh v\u1edbi Mi\u1ebfn \u0110i\u1ec7n, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 lu\u00f4n gi\u00e0nh ph\u1ea7n th\u1eafng v\u00e0 nu\u00f4i \u00fd \u0111\u1ecbnh m\u1edf r\u1ed9ng l\u00e3nh th\u1ed5. Nguy\u1ec5n \u00c1nh, ng\u01b0\u1eddi mang t\u00e2m tr\u00ed qu\u00e1 cao ng\u1ea1o \u0111\u1ec3 ch\u1ea5p nh\u1eadn v\u1ecb tr\u00ed m\u1ed9t k\u1ebb b\u1ea5t \u0111\u1ed9ng v\u00e0 khi\u00eam t\u1ed1n trong tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh Xi\u00eam La, g\u1ee3i \u00fd gi\u00fap ch\u1ed1ng l\u1ea1i k\u1ebb th\u00f9 b\u1eb1ng \u0111\u1ed9i qu\u00e2n \u0111i theo nh\u1ecf b\u00e9 c\u1ee7a m\u00ecnh, ch\u1eebng 1000 ng\u01b0\u1eddi. Ph\u1eadt v\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed3ng \u00fd. \u0110\u01b0\u1ee3c h\u01b0\u1edbng d\u1eabn b\u1edfi gi\u00e1o s\u0129 ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p, v\u00e0 m\u1ed9t l\u01b0\u1ee3ng ki\u1ebfn th\u1ee9c \u0111\u00e1ng k\u1ec3 v\u1ec1 chi\u1ebfn thu\u1eadt ch\u00e2u \u00c2u, Nguy\u1ec5n \u00c1nh c\u00f3 c\u01a1 h\u1ed9i, l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean, \u0111\u1ec3 th\u1ef1c t\u1eadp. Thay v\u00ec tr\u1ef1c di\u1ec7n \u0111\u1ed1i \u0111\u1ea7u v\u1edbi qu\u00e2n \u0111\u1ed9i k\u1ebb \u0111\u1ecbch, \u00f4ng ta ch\u1ec9 t\u1ea5n c\u00f4ng t\u1eeb c\u00e1c v\u1ecb tr\u00ed \u0111\u01b0\u1ee3c ra l\u1ec7nh, n\u00e9m ho\u1ea3 c\u00f4ng v\u00e0o \u0111\u01b0\u1eddng h\u00e0nh qu\u00e2n c\u1ee7a \u0111\u1ecbch, qu\u1ea5y r\u1ed1i ch\u00fang b\u1eb1ng c\u00e1ch \u0111eo b\u00e1m li\u00ean t\u1ee5c, v\u00e0 ng\u1eafn g\u1ecdn, d\u00f9ng v\u00f4 s\u1ed1 chi\u1ebfn thu\u1eadt m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Mi\u1ebfn \u0110i\u1ec7n kh\u00f4ng bi\u1ebft, v\u00e0 \u00f4ng ta bu\u1ed9c h\u1ecd ph\u1ea3i k\u00fd ho\u00e0 \u01b0\u1edbc. Sau \u0111\u00f3, \u00f4ng ta tr\u1edf v\u1ec1 kinh \u0111\u00f4 Xi\u00eam La v\u1edbi vui m\u1eebng tr\u00e0n ng\u1eadp, vua Xi\u00eam th\u01b0\u1edfng cho \u00f4ng v\u00f4 s\u1ed1 b\u1ea1c v\u00e0ng, \u0111\u00e1 qu\u00fd.<\/p>\n<p>Nh\u00e0 vua Xi\u00eam La, d\u01b0\u1eddng nh\u01b0, \u0111\u00e3 \u0111\u00e0m ph\u00e1n v\u1edbi m\u1eb9 c\u1ee7a Nguy\u1ec5n \u00c1nh, trong khi \u00f4ng \u0111ang \u1edf chi\u1ebfn tr\u1eadn, s\u1ebd l\u1ea5y ch\u1ecb c\u1ee7a \u00f4ng ta l\u00e0m phi t\u1ea7n - M\u1ed9t l\u1eddi c\u1ea7u h\u00f4n m\u00e0 n\u00e0ng ta \u0111\u00e3 khinh b\u1ea1c t\u1eeb ch\u1ed1i. Nh\u01b0ng b\u1ecb cu\u1ed1n h\u00fat tuy\u1ec7t \u0111\u1ed1i b\u1edfi nhan s\u1eafc c\u1ee7a n\u00e0ng ta, Xi\u00eam v\u01b0\u01a1ng quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh chi\u1ebfm l\u1ea5y n\u00e0ng b\u1eb1ng b\u1ea5t c\u1ee9 gi\u00e1 n\u00e0o. Trong \u0111\u00f3 c\u00f3 c\u1ea3 \u00fd \u0111\u1ecbnh chia ngai v\u00e0ng cho n\u00e0ng, v\u00e0 n\u00e0ng ti\u1ebfp t\u1ee5c t\u1eeb ch\u1ed1i. \u0110\u1ebfn l\u01b0\u1ee3t Xi\u00eam v\u01b0\u01a1ng c\u1ea3m th\u1ea5y m\u1ea5t m\u1eb7t, v\u00e0 v\u1ecb ch\u00faa tr\u1ebb \u0111\u00e3 b\u1ecb h\u1ea5t ra r\u00eca, kh\u00f4ng c\u00f2n ti\u1ebfp t\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c \u01b0u \u0111\u00e3i. Hai v\u01b0\u01a1ng quy\u1ec1n n\u00e0y \u0111\u00e3 c\u00f3 xung \u0111\u1ed9t, nh\u01b0ng m\u1ed9t b\u00ean r\u00f5 r\u00e0ng l\u00e0 c\u00f3 l\u1ee3i th\u1ebf h\u01a1n. Nh\u1eefng vi\u00ean t\u01b0\u1edbng Xi\u00eam La, ghen t\u1ee9c v\u1edbi v\u1ecb v\u01b0\u01a1ng di c\u01b0, ho\u1ea1ch \u0111\u1ecbnh ch\u1ed1ng l\u1ea1i \u00f4ng ta. S\u1ef1 ghen t\u1ee9c t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 c\u00f3 th\u1ec3 c\u0169ng \u0111\u1ebfn v\u1edbi vua Xi\u00eam. Nh\u1eadn bi\u1ebft c\u01a1n b\u00e3o \u0111ang \u0111\u1ebfn, Nguy\u1ec5n \u00c1nh b\u00e0n lu\u1eadn v\u1edbi nh\u1eefng k\u1ebb trung th\u00e0nh \u0111i theo, ng\u01b0\u1eddi khuy\u00ean \u00f4ng ta ph\u1ea3i ngay l\u1eadp t\u1ee9c r\u1eddi kh\u1ecfi Xi\u00eam La, n\u01a1i m\u00e0 ch\u1ec9 ch\u1eadm 1 ng\u00e0y c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 nguy hi\u1ec3m. H\u1ecd \u0111\u1ecbnh r\u1eb1ng s\u1ebd tr\u1ed1n ngay \u0111\u00eam \u0111\u00f3, t\u1edbi c\u1ea3ng g\u1ea7n nh\u1ea5t, l\u1ea5y 1 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n c\u00f3 \u1edf \u0111\u00f3, \u0111i t\u1edbi Pulo Wai. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi theo \u00f4ng ta t\u1eeb Nam H\u00e0, ng\u01b0\u1eddi gia nh\u1eadp v\u1edbi \u00f4ng \u1edf Xi\u00eam, t\u1ea5t c\u1ea3 ch\u1eebng 150 ng\u01b0\u1eddi. \u0110\u01b0a b\u1ea3n th\u00e2n v\u00e0 gia \u0111\u00ecnh v\u00e0o trong chi\u1ebfc thuy\u1ec1n nh\u1ecf, \u00f4ng ta r\u1eddi kh\u1ecfi kinh \u0111\u00f4 Xi\u00eam La, \u0111i qua nh\u1eefng k\u1ebb ch\u1ed1ng l\u1ea1i m\u00ecnh, b\u1eaft tay v\u1edbi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u1ee7ng h\u1ed9 tr\u00ean c\u00e1c thuy\u1ec1n kh\u00e1c c\u1ee7a Xi\u00eam v\u00e0 Malay, ra \u0111\u1ebfn bi\u1ec3n. C\u00f9ng v\u1edbi v\u0169 kh\u00ed v\u00e0 s\u00fang l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u00ean t\u00e0u, \u00f4ng s\u1eb5n s\u00e0ng ch\u1ed1ng l\u1ea1i Xi\u00eam v\u01b0\u01a1ng c\u0169ng nh\u01b0 nh\u1eefng k\u1ebb n\u1ed5i lo\u1ea1n \u1edf Nam H\u00e0.<\/p>\n<p>Adran, th\u1eddi gian tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, \u0111\u00e3 t\u1eeb Xi\u00eam tr\u1edf l\u1ea1i Nam H\u00e0, l\u00ean ti\u1ebfng k\u00eau g\u1ecdi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u1ee7ng h\u1ed9 tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, v\u00e0 th\u1ea5y h\u1ecd v\u1eabn c\u00f2n trung th\u00e0nh, m\u1ed9t s\u1ef1 b\u1ea5t \u0111\u1ed3ng lan \u0111i trong d\u00e2n ch\u00fang v\u1edbi k\u1ebb ph\u1ea3n lo\u1ea1n. \u00d4ng l\u1eadp k\u1ebf ho\u1ea1ch nh\u1edd c\u1eady vua Louis XVI c\u1ee7a Ph\u00e1p, vi\u1ec7c chuy\u1ec3n \u0111\u1ed5i ng\u00f4i v\u1ecb, kh\u00f4ng ch\u1ec9 c\u00f3 l\u1ee3i cho \u00f4ng ta, m\u00e0 c\u00f2n cho n\u01b0\u1edbc Ph\u00e1p. V\u1edbi c\u00e1ch nh\u00ecn n\u00e0y, \u00f4ng ta l\u00ean thuy\u1ec1n t\u00ecm \u0111\u1ebfn nh\u00e0 vua. <em>\"M\u1ed9t \u00f4ng vua kh\u00f4ng may,\"<\/em> \u00f4ng ta vi\u1ebft \u1edf Pondicherry, <em>\"trong m\u1ed9t t\u00ecnh c\u1ea3nh th\u1ea3m th\u01b0\u01a1ng, \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ed9 t\u1ed1ng c\u00f9ng v\u00e0i ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n trung th\u00e0nh, t\u1ea1i m\u1ed9t h\u00f2n \u0111\u1ea3o trong v\u1ecbnh Xi\u00eam La, g\u1ea7n n\u01a1i ti\u1ebfp gi\u00e1p c\u1ee7a \u0111\u1ea5t n\u00e0y v\u1edbi Cambodia. Qu\u00e2n l\u00ednh c\u1ee7a ng\u00e0i \u1ea5y \u0111ang ph\u1ea3i s\u1ed1ng b\u1eb1ng r\u1ec5 c\u00e2y h\u1ecd \u0111\u00e0o d\u01b0\u1edbi \u0111\u1ea5t l\u00ean.\"<\/em> \u1ede \u0111\u00e2y, v\u1ecb ch\u00faa giao cho \u00f4ng ta ch\u0103m s\u00f3c con trai c\u1ea3 c\u1ee7a ng\u00e0i, d\u1eb7n c\u1eadu th\u00e0nh th\u1eadt \u0111\u1ed1i \u0111\u00e3i v\u1edbi \u00f4ng trong b\u1ea5t k\u1ef3 s\u1ef1 ki\u1ec7n n\u00e0o x\u1ea3y \u0111\u1ebfn v\u1edbi \u00f4ng, ti\u1ebfp t\u1ee5c ti\u1ebfp nh\u1eadn s\u1ef1 ch\u1ec9 d\u1ea1y c\u1ee7a \u00f4ng nh\u01b0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi cha, m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n, d\u1ea1y c\u1eadu kh\u00f4ng bao gi\u1edd \u0111\u00e1nh m\u1ea5t c\u00e1i nh\u00ecn v\u1ec1 ng\u00f4i v\u1ecb h\u1ee3p ph\u00e1p c\u1ee7a m\u00ecnh, m\u00e0 cha c\u1eadu \u0111\u00e3 b\u1ecb l\u1eadt \u0111\u1ed5 b\u1edfi b\u1ea1o l\u1ef1c v\u00e0 n\u1ed5i lo\u1ea1n.<\/p>\n<p>Adran, sau khi h\u1ee9a v\u1edbi v\u1ecb ch\u00faa, \u0111\u00e3 r\u1eddi \u0111i, \u0111em theo ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed3ng h\u00e0nh nh\u1ecf \u0111\u1ebfn Pondicherry, v\u00e0 \u0111\u00e3 vi\u1ebft l\u00e1 th\u01b0 n\u00e0y trong m\u1ed9t chi\u1ebfc t\u00e0u ch\u00e2u \u00c2u. H\u1ecd \u0111\u1ebfn Paris v\u00e0o n\u0103m 1787. Ho\u00e0ng t\u1eed nh\u1ecf \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1edbc tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed1i x\u1eed k\u00ednh tr\u1ecdng v\u00e0 ch\u00fa \u00fd. \u00dd \u0111\u1ecbnh c\u1ee7a gi\u00e1o s\u0129 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00e1n \u0111\u1ed3ng cao, v\u00e0 sau v\u00e0i th\u00e1ng, hi\u1ec7p \u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c k\u00fd t\u1ea1i Versailles, ph\u1ea7n \u0111\u1ea7u b\u1edfi Comptes de Vergenes v\u00e0 Montmorin, sau \u0111\u00f3 l\u00e0 ho\u00e0ng t\u1eed nh\u1ecf. \u0110i\u1ec1u m\u1ee5c trong hi\u1ec7p \u01b0\u1edbc ngo\u1ea1i l\u1ec7 n\u00e0y, theo t\u00f4i bi\u1ebft, l\u1ea7n \u0111\u1ea7u \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0a ra c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng g\u1ed3m:<\/p>\n<ol>\nI. S\u1ebd c\u00f3 m\u1ed9t \u0111\u1ed9i qu\u00e2n li\u00ean hi\u1ec7p ph\u00f2ng th\u1ee7 v\u00e0 t\u1ea5n c\u00f4ng c\u1ee7a vua Ph\u00e1p v\u00e0 Nam H\u00e0; \u1edf \u0111\u00e2y h\u1ecd \u0111\u1ed3ng \u00fd v\u1edbi nhau gi\u00fap \u0111\u1ee1 l\u1eabn nhau v\u1edbi k\u1ebb n\u00e0o t\u1ea5n c\u00f4ng \u0111\u1ed3ng minh.<\/p>\n<p>II. \u0110\u1ec3 th\u1ef1c hi\u1ec7n m\u1ee5c ti\u00eau n\u00e0y, s\u1ebd c\u00f3 \u0111\u1ed9i qu\u00e2n g\u1ed3m 12 t\u00e0u chi\u1ebfn Ph\u00e1p \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t d\u01b0\u1edbi quy\u1ec1n c\u1ee7a vua Nam H\u00e0, k\u00edch c\u1ee1 v\u00e0 l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng tu\u1ef3 theo y\u00eau c\u1ea7u c\u1ee7a vua.<\/p>\n<p>III. N\u0103m trung \u0111o\u00e0n ch\u00e2u \u00c2u, v\u00e0 2 trung \u0111o\u00e0n thu\u1ed9c \u0111\u1ecba, s\u1ebd \u0111\u1ebfn Nam h\u00e0.<\/p>\n<p>IV. Vua Louis XVI \u0111\u1ed3ng \u00fd cung c\u1ea5p trong 4 th\u00e1ng, ch\u1eebng 1 tri\u1ec7u \u0111\u00f4, 500,000 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0a 1 l\u1ea7n, s\u1ed1 c\u00f2n l\u1ea1i t\u00ednh v\u00e0o v\u1eadt ph\u1ea9m nh\u01b0 s\u00fang, mu\u1ed1i, trang b\u1ecb qu\u00e2n d\u1ee5ng.<\/p>\n<p>V. T\u1eeb gi\u00e2y ph\u00fat m\u00e0 qu\u00e2n \u0111\u1ed9i Ph\u00e1p \u0111\u1eb7t ch\u00e2n v\u00e0o l\u00e3nh th\u1ed5 c\u1ee7a vua Nam H\u00e0, h\u1ecd v\u00e0 c\u00e1c t\u01b0\u1edbng, c\u1ea3 tr\u00ean b\u1ed9 v\u00e0 thu\u1ef7, ph\u1ea3i theo l\u1ec7nh c\u1ee7a vua Nam H\u00e0. \u0110\u1ec3 \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c hi\u1ec7u qu\u1ea3, h\u1ecd s\u1ebd nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01b0\u1edbng d\u1eabn c\u1ee7a Gi\u00e1m m\u1ee5c. V\u00e2ng l\u1eddi m\u1ecdi l\u00fac m\u1ecdi n\u01a1i, v\u1edbi m\u1ecdi m\u1ec7nh l\u1ec7nh c\u1ee7a \u0111\u1ed3ng minh m\u1edbi.<\/ol>\n<p>\u0110\u1ed5i l\u1ea1i, ph\u00eda b\u00ean kia.<\/p>\n<ol>\nI. Vua Nam H\u00e0, b\u1eb1ng m\u1ecdi c\u00e1ch c\u00f3 th\u1ec3 l\u1ea5y l\u1ea1i quy\u1ec1n c\u1ee7a m\u00ecnh \u1edf Nam H\u00e0, s\u1ebd cung c\u1ea5p cho 14 thuy\u1ec1n \u0111\u1ee7 m\u1ecdi v\u1eadt d\u1ee5ng v\u00e0 trang b\u1ecb c\u1ea7n thi\u1ebft, \u0111\u01b0a ch\u00fang xu\u1ed1ng bi\u1ec3n ngay l\u1eadp t\u1ee9c. V\u00e0 \u0111\u1ec3 hi\u1ec7u qu\u1ea3, nh\u1eefng vi\u00ean ch\u1ee9 t\u1eeb ch\u00e2u \u00c2u v\u00e0 vi\u00ean ch\u1ee9c h\u00e0ng h\u1ea3i s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1eedi t\u1edbi, t\u1ea1m th\u1eddi \u1edf Nam H\u00e0.<\/p>\n<p>II. Vua Louis XVI, s\u1ebd c\u00f3 quy\u1ec1n m\u1edf l\u00e3nh s\u1ef1 c\u01b0 tr\u00fa t\u1ea1i b\u1ea5t c\u1ee9 b\u00e3i bi\u1ec3n n\u00e0o \u1edf Nam H\u00e0, b\u1ea5t c\u1ee9 \u0111\u00e2u m\u00e0 ng\u00e0i th\u1ea5y th\u00edch h\u1ee3p. Nh\u1eefng l\u00e3nh s\u1ef1 n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c quy\u1ec1n \u0111\u1eb7c \u00e2n x\u00e2y d\u1ef1ng, v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c quy\u1ec1n \u0111\u00f3ng t\u00e0u thuy\u1ec1n t\u1ef1 do b\u1edfi ch\u00ednh ph\u1ee7 Nam H\u00e0.<\/p>\n<p>III. \u0110\u1ea1i s\u1ee9 c\u1ee7a vua louis XVI t\u1edbi tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh Nam h\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c quy\u1ec1n t\u00ecm b\u1ea5t c\u1ee9 lo\u1ea1i c\u00e2y n\u00e0o trong r\u1eebng \u0111\u1ec3 th\u00edch h\u1ee3p \u0111\u00f3ng t\u00e0u thuy\u1ec1n.<\/p>\n<p>IV. Vua Nam H\u00e0 v\u00e0 c\u00e1c quan s\u1ebd nh\u01b0\u1ee3ng quy\u1ec1n su\u1ed1t \u0111\u1eddi c\u1ea3ng v\u00e0 l\u00e3nh th\u1ed5 H\u1ed9i An (c\u1ea3ng ngo\u00e0i \u0110\u00e0 N\u1eb5ng v\u00e0 b\u00e1n \u0111\u1ea3o), c\u00f9ng h\u00f2n \u0111\u00e3o ngo\u00e0i Faifo \u1edf ph\u00eda nam v\u00e0 \u0111\u1ea3o Haiwen \u1edf ph\u00eda B\u1eafc cho v\u1ecb vua C\u00f4ng gi\u00e1o, ng\u01b0\u1eddi th\u1eeba k\u1ebf v\u00e0 c\u00e1c th\u1ebf h\u1ec7 sau.<\/p>\n<p>V. Vua Nam H\u00e0 \u0111\u1ed3ng \u00fd cung c\u1ea5p ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 v\u1eadt d\u1ee5ng \u0111\u1ec3 x\u00e2y d\u1ef1ng th\u00e0nh, c\u1ea7u, \u0111\u01b0\u1eddng, xe... ch\u1eebng n\u00e0o \u0111\u00f3 l\u00e0 c\u1ea7n thi\u1ebft cho s\u1ef1 b\u1ea3o v\u1ec7 v\u00e0 ph\u00f2ng th\u1ee7 c\u1ee7a ng\u00e0i ta nh\u01b0 \u0111\u1ed3ng minh c\u1ee7a vua Ph\u00e1p.<\/p>\n<p>VI. Trong tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p d\u00e2n b\u1ea3n x\u1ee9 kh\u00f4ng ch\u1ecbu \u1edf trong v\u00f9ng \u0111\u1ea5t nh\u01b0\u1ee3ng quy\u1ec1n, h\u1ecd t\u1ef1 do r\u1eddi kh\u1ecfi \u0111\u00f3, v\u00e0 s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c ho\u00e0n tr\u1ea3 s\u1ed1 t\u00e0i s\u1ea3n m\u00e0 h\u1ecd ph\u1ea3i b\u1ecf l\u1ea1i. C\u00f4ng d\u00e2n v\u00e0 lu\u1eadt ph\u00e1p s\u1ebd kh\u00f4ng b\u1ecb thay \u0111\u1ed5i, m\u1ecdi t\u00f4n gi\u00e1o s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ef1 do, thu\u1ebf s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1ed9p cho ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p nh\u01b0 trong n\u01b0\u1edbc, m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi thu thu\u1ebf l\u00e0 c\u1ee7a Ph\u00e1p v\u00e0 Nam H\u00e0 cung c\u1ea5p, nh\u01b0ng kh\u00f4ng gi\u1eef thu\u1ebf n\u00e0y. T\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1ed9p cho vua C\u00f4ng gi\u00e1o \u0111\u1ec3 h\u1ed7 tr\u1ee3 l\u00e3nh th\u1ed5 c\u1ee7a ng\u00e0i ta.<\/p>\n<p>VII. Trong s\u1ef1 ki\u1ec7n vua C\u00f4ng gi\u00e1o li\u00ean quan \u0111\u1ebfn chi\u1ebfn tranh \u1edf \u1ea4n \u0110\u1ed9, l\u00e3nh \u0111\u1ea1o qu\u00e2n \u0111\u1ed9i Ph\u00e1p s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c quy\u1ec1n t\u1eadp h\u1ee3p 140,000 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c hu\u1ea5n luy\u1ec7n nh\u01b0 t\u1ea1i Ph\u00e1p, \u0111\u1eb7t d\u01b0\u1edbi quy\u1ec1n Ph\u00e1p.<\/p>\n<p>VIII. Trong s\u1ef1 ki\u1ec7n th\u1ebf l\u1ef1c b\u1ea5t k\u1ef3 t\u1ea5n c\u00f4ng Ph\u00e1p hay l\u00e3nh th\u1ed5 t\u1ea1i Nam H\u00e0, vua Nam h\u00e0 s\u1ebd cung c\u1ea5p 60,000 ng\u01b0\u1eddi ho\u1eb7c h\u01a1n \u0111\u01b0\u1ee3c trang b\u1ecb \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7.<\/ol>\n<p>Ngo\u00e0i nh\u1eefng m\u1ee5c n\u00e0y, hi\u1ec7p \u01b0\u1edbc c\u00f2n ghi ch\u00fa th\u00eam v\u00e0i \u0111i\u1ec1u quan tr\u1ecdng nh\u1ecf, nh\u01b0ng t\u1ea5t c\u1ea3 ch\u00fang, nh\u01b0 ch\u1edd \u0111\u1ee3i, c\u00f3 l\u1ee3i l\u1edbn cho Ph\u00e1p. Adran \u0111\u01b0\u1ee3c phong ch\u1ee9c Gi\u00e1m m\u1ee5c t\u1ea1i Nam H\u00e0, \u0111\u01b0\u1ee3c vinh danh t\u1ea1i tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh. Qu\u00e2n \u0111\u1ed9i vi\u1ec5n chinh d\u1ef1 \u0111\u1ecbnh s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t d\u01b0\u1edbi quy\u1ec1n s\u1eafp x\u1ebfp v\u00e0 l\u00e3nh \u0111\u1ea1o c\u1ee7a gi\u00e1m m\u1ee5c, c\u00f3 v\u1ebb nh\u01b0 \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00e0nh cho Custin ho\u1eb7c M. de Frene. Adran mong mu\u1ed1n r\u1eb1ng Conway, To\u00e0n quy\u1ec1n t\u1ea1i Pondicherry, ra l\u1ec7nh. Nh\u01b0ng vua Louis XVI, d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 c\u00f3 \u00e1c c\u1ea3m v\u1edbi vi\u00ean ch\u1ee9c n\u00e0y. <em>\"Mon, Adran,\"<\/em> \u00f4ng vua n\u00e0y n\u00f3i, <em>\"\u00d4ng t\u1ef1 l\u00e0m kh\u1ed5 m\u00ecnh khi b\u1ecb Conway d\u1eabn d\u1ee5: tin ta \u0111i, h\u1eafn s\u1ebd xui khi\u1ebfn \u00f4ng kh\u00f4ng n\u00f4n n\u00f3ng, v\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m n\u1ea3n l\u00f2ng c\u00e1i nh\u00ecn v\u1ec1 cu\u1ed9c vi\u1ec5n chinh n\u00e0y. N\u1ebfu ta cho h\u1eafn l\u00e0m To\u00e0n quy\u1ec1n t\u1ea1i \u1ea4n \u0110\u1ed9, th\u00ec ch\u1ec9 l\u00e0 \u0111\u1ec3 h\u1eafn kh\u00f4ng qu\u1ea5y r\u1ed1i \u1edf \u0111\u00e2y, v\u00e0 c\u00e1i \u00fd \u0111\u1ecbnh n\u00e9m m\u1ecdi th\u1ee9 v\u00e0o nghi ho\u1eb7c c\u1ee7a h\u1eafn. Ta bi\u1ebft r\u00f5 anh h\u1eafn, h\u1eafn, v\u00e0 Dillon, kh\u00f4ng th\u1ec3 ngh\u1ec9 ng\u01a1i m\u1ed9t kh\u1eafc n\u00e0o. H\u1eafn c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 chi\u1ebfn binh gi\u1ecfi, l\u00e0m t\u1ed1t vi\u1ec7c \u1edf Pondicherry, nh\u01b0ng ta kh\u00f4ng tin h\u1eafn l\u00e0 l\u00e3nh \u0111\u1ea1o qu\u00e2n \u0111\u1ed9i t\u1ed1t. Tuy nhi\u00ean, v\u00ec \u00f4ng, ta s\u1ebd cho h\u1eafn b\u0103ng \u0111\u1ecf, phong l\u00e0m trung u\u00fd.\"<\/em><\/p>\n<p>M\u1ecdi vi\u1ec7c th\u1ebf l\u00e0 \u0111\u00e3 gi\u1ea3i quy\u1ebft xong \u1edf Paris. Adran c\u00f9ng ho\u00e0ng t\u1eed nh\u1ecf v\u00e0 hi\u1ec7p \u01b0\u1edbc trong t\u00fai, \u0111i t\u1edbi Pondicherry tr\u00ean t\u00e0u Medusa, nh\u01b0 \u0110\u1ea1i s\u1ee9 \u0110\u1eb7c m\u1ec7nh to\u00e0n quy\u1ec1n c\u1ee7a vua Louis XVI. \u00d4ng ta g\u1ecdi t\u1eeb ch\u1ed7 ng\u1ed3i t\u1ea1i Isle c\u1ee7a Ph\u00e1p, khi \u00f4ng th\u1ea5y con t\u00e0u v\u1edbi 50 kh\u1ea9u s\u00fang, 7 thuy\u1ec1n nh\u1ecf, v\u00e0 v\u00e0i v\u1eadn t\u1ea3i. \u00d4ng c\u0169ng ph\u00e1t hi\u1ec7n ra qu\u00e2n \u0111\u1ed9i \u0111\u00e1nh thu\u00ea \u1edf \u0111\u1ea3o n\u00e0y v\u00e0 Bourbon b\u00e1o r\u1eb1ng c\u00f3 ch\u1eebng 4-5000 ng\u01b0\u1eddi. Con t\u00e0u \u0111\u01b0\u1ee3c trang b\u1ecb \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 nh\u1ea5t c\u00f3 th\u1ec3, v\u00e0 qu\u00e2n \u0111\u1ed9i n\u00f4n n\u00f3ng tham gia tr\u1eadn chi\u1ebfn.<\/p>\n<p>Sau \u0111\u00f3, \u1edf t\u1ea1i Pondicherry, khi \u00f4ng ta \u0111\u1ebfn v\u00e0o 1789, l\u00e0 m\u1ed9t minh tinh \u0111\u1eb9p \u0111\u1ebd t\u00ean Madame de Vienne, v\u1ee3 c\u1ee7a Conway Ai-de-camp, v\u1ee3 l\u1ebd c\u1ee7a To\u00e0n quy\u1ec1n. Khi gi\u00e1m m\u1ee5c b\u00e0y t\u1ecf l\u00f2ng k\u00ednh tr\u1ecdng v\u1edbi m\u1ecdi ph\u1ee5 n\u1eef trong v\u00f9ng, c\u0169ng c\u00f3 v\u1ebb l\u00e0 \u00f4ng \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn th\u0103m ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef n\u00e0y. Chi ti\u1ebft th\u00ec \u00f4ng kh\u00f4ng nh\u1eefng t\u1eeb ch\u1ed1i k\u1ec3 l\u1ea1i, m\u00e0 c\u00f2n c\u1ef1c k\u1ef3 n\u00f3ng gi\u1eadn khi \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eafc t\u1edbi, d\u00f9ng nh\u1eefng t\u1eeb ng\u1eef t\u1ed3i t\u1ec7 nh\u1ea5t \u0111\u1ec3 n\u00f3i v\u1ec1 d\u1ecbp \u0111\u00f3, v\u00e0 m\u1eafng m\u1ecf nguy\u1ec1n r\u1ee7a c\u1ea3 To\u00e0n quy\u1ec1n l\u1eabn v\u1ee3 l\u1ebd \u00f4ng ta - T\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n c\u1ee7a c\u00f4 ta k\u1ec3 l\u1ea1i. N\u1ed5i n\u00f3ng v\u00ec nh\u1eefng g\u00ec nghe \u0111\u01b0\u1ee3c, hay cho l\u00e0 th\u1ebf, t\u1eeb ng\u01b0\u1eddi gi\u00e1o s\u0129, ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef n\u00e0y quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh tr\u1ea3 th\u00f9. Madame de Vienne c\u00f3 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng l\u1edbn t\u1edbi Conway. Trong 1 nh\u00f3m \u0111\u00f4ng \u0111\u00fac, c\u00f4 ta l\u1ea5y c\u01a1 h\u1ed9i ch\u1ebf nh\u1ea1o t\u1ea5m b\u0103ng \u0111\u1ecf c\u1ee7a Conway m\u00e0 c\u00f4 ta cho r\u1eb1ng \u0111\u1ec3 l\u00e0m vui nh\u00e0 vua, gi\u1eef \u00f4ng l\u00e0m tr\u00f2 c\u01b0\u1eddi ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i v\u00ec s\u1ef1 ph\u1ee5c v\u1ee5 c\u1ee7a \u00f4ng. C\u00f4 ta khinh th\u01b0\u1eddng g\u1ecdi \u0111\u1ed9i qu\u00e2n m\u00e0 \u00f4ng l\u00e3nh \u0111\u1ea1o l\u00e0 \"qu\u00e2n \u0111\u1ed9i c\u1ee7a Gi\u00e1o ho\u00e0ng\", d\u01b0\u1edbi quy\u1ec1n 1 gi\u00e1m m\u1ee5c. Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eb9p n\u00e0y bi\u1ebft c\u00e1ch khu\u1ea5y \u0111\u1ea3o c\u1ea3m x\u00fac c\u1ee7a Conway, th\u00e0nh c\u00f4ng trong \u00fd \u0111\u1ecbnh \u0111\u1ec3 Conway ho\u00e3n l\u1ea1i cu\u1ed9c vi\u1ec5n chinh. \u00d4ng ta \u0111\u00e3 ng\u0103n l\u1ea1i chuy\u1ebfn t\u00e0u nhanh t\u1edbi Mauritius cho \u0111\u1ebfn khi nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh t\u1eeb tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh Paris. V\u00e0 cu\u1ed9c n\u1ed5i lo\u1ea1n, trong th\u1eddi gian \u1ea5y, b\u00f9ng n\u1ed5 \u1edf Ph\u00e1p, l\u00e0m ng\u01b0ng tr\u1ec7 m\u1ecdi ti\u1ebfn tr\u00ecnh c\u1ee7a h\u1ecd.<\/p>\n<p>N\u1ebfu s\u1ef1 ki\u1ec7n n\u00e0y kh\u00f4ng x\u1ea3y ra, kh\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ebft qu\u1ea3 hi\u1ec7p \u01b0\u1edbc n\u00e0y s\u1ebd g\u00e2y ra v\u1edbi l\u00e3nh th\u1ed5 ch\u00fang ta t\u1ea1i \u1ea4n \u0110\u1ed9, hay vi\u1ec7c bu\u00f4n b\u00e1n c\u1ee7a c\u00f4ng ty \u0110\u00f4ng \u1ea4n v\u1edbi China, nh\u01b0ng hi\u1ec3n nhi\u00ean r\u1eb1ng n\u00f3 s\u1ebd hu\u1ef7 ho\u1ea1i c\u1ea3 hai.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nh\u00e0 vua Xi\u00eam La, d\u01b0\u1eddng nh\u01b0, \u0111\u00e3 \u0111\u00e0m ph\u00e1n v\u1edbi m\u1eb9 c\u1ee7a Nguy\u1ec5n \u00c1nh, trong khi \u00f4ng \u0111ang \u1edf chi\u1ebfn tr\u1eadn, s\u1ebd l\u1ea5y ch\u1ecb c\u1ee7a \u00f4ng ta l\u00e0m phi t\u1ea7n &#8211; M\u1ed9t l\u1eddi c\u1ea7u h\u00f4n m\u00e0 n\u00e0ng ta \u0111\u00e3 khinh b\u1ea1c t\u1eeb ch\u1ed1i. Nh\u01b0ng b\u1ecb cu\u1ed1n h\u00fat tuy\u1ec7t \u0111\u1ed1i b\u1edfi nhan s\u1eafc c\u1ee7a n\u00e0ng ta, Xi\u00eam v\u01b0\u01a1ng quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh chi\u1ebfm l\u1ea5y n\u00e0ng b\u1eb1ng b\u1ea5t c\u1ee9 gi\u00e1 n\u00e0o. Trong \u0111\u00f3 c\u00f3 c\u1ea3 \u00fd \u0111\u1ecbnh chia ngai v\u00e0ng cho n\u00e0ng, v\u00e0 n\u00e0ng ti\u1ebfp t\u1ee5c t\u1eeb ch\u1ed1i. (Ti\u1ebfp theo) Trong th\u1eddi gian cu\u1ed9c n\u1ed5i lo\u1ea1n x\u1ea3y ra \u1edf Nam H\u00e0, khi ba anh em khi\u1ebfn cho v\u1ecb ch\u00faa v\u00e0 ho\u00e0ng t\u1ed9c c\u00f9ng c\u00e1c quan l\u1ea1i, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u1ecdt v\u00e0o tay h\u1ecd, b\u1ecb gi\u1ebft ch\u1ebft, h\u1ecd \u0111\u00e3 \u0111\u1ee9ng c\u1ea1nh tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh Ph\u00e1p d\u01b0\u1edbi c\u00e1i t\u00ean Adran &#8211; ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 trong v\u00f4 s\u1ed1 b\u00e0i vi\u1ebft cho Lettres Edifiantes et curieuses, \u0111\u00e3 t\u1ef1 g\u1ecdi m\u00ecnh l\u00e0 Apostolic Vicar c\u1ee7a Nam H\u00e0. Vi\u00ean gi\u00e1o s\u0129 n\u00e0y g\u1eafn k\u1ebft ch\u1eb7t ch\u1ebd v\u1edbi ho\u00e0ng t\u1ed9c m\u00e0 c\u00f3 v\u1ebb nh\u01b0 h\u1ecd \u0111\u1ed1i v\u1edbi \u00f4ng ta c\u1ef1c k\u1ef3 t\u00f4n k\u00ednh, qu\u00fd tr\u1ecdng. Thay v\u00ec ng\u01b0\u1ee3c \u0111\u00e3i nh\u00f3m d\u00e2n C\u00f4ng gi\u00e1o nh\u1ecf b\u00e9 trong \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc, v\u1ecb ch\u00faa \u0111\u00e3 cho h\u1ecd s\u1ef1 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[23,42],"tags":[102,108,103,105],"class_list":["post-1558","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-dich","category-voyage-to-cochinchina","tag-cochinchina","tag-dich","tag-mien-nam","tag-the-ky-18"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1558","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1558"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1558\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1558"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1558"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1558"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}