{"id":11263,"date":"2021-10-04T18:38:17","date_gmt":"2021-10-04T11:38:17","guid":{"rendered":"http:\/\/truongan.name\/?p=11263"},"modified":"2021-10-04T22:32:42","modified_gmt":"2021-10-04T15:32:42","slug":"sip-song-chau-tai","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/truongan.name\/?p=11263","title":{"rendered":"Sip Song Chau Tai"},"content":{"rendered":"<p>B\u00e0i n\u00e0y kh\u00f4ng post FB \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00ean \u0111em v\u1ec1 \u0111\u00e2y.<\/p>\n<p>Sip Song Chau Tai hay c\u00f2n g\u1ecdi l\u00e0 12 m\u01b0\u1eddng Th\u00e1i. M\u01b0\u1eddng l\u00e0 t\u1eeb g\u1ed1c Th\u00e1i, kh\u1edfi sinh t\u1eeb n\u01b0\u1edbc \u0110\u1ea1i L\u00fd \u1edf V\u00e2n Nam. M\u01b0\u1eddng (mueang) ch\u1ec9 1 th\u00e0nh tr\u00ec c\u00f3 th\u00e0nh ph\u00f2ng h\u1ed9 v\u00e0 m\u1ed9t v\u00e0i l\u00e0ng ph\u1ee5 thu\u1ed9c. Theo phong t\u1ee5c c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Th\u00e1i, th\u1ee7 l\u0129nh mueang \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 khun, v\u00e0 c\u00e1c m\u01b0\u1eddng nh\u1ecf n\u1eb1m d\u01b0\u1edbi quy\u1ec1n c\u1ee7a th\u1ee7 l\u0129nh m\u01b0\u1eddng m\u1ea1nh h\u01a1n, th\u1ee7 l\u0129nh n\u00e0y ti\u1ebfp t\u1ee5c l\u00e0 ch\u01b0 h\u1ea7u c\u1ee7a 1 v\u01b0\u01a1ng ho\u1eb7c \u0111\u1ebf n\u00e0o \u0111\u00f3. Ng\u01b0\u1eddi Th\u00e1i khi th\u00e0nh l\u1eadp qu\u1ed1c gia Ayutthaya (Siam) \u0111\u00e3 n\u00e2ng c\u1ea5p ch\u1ebf \u0111\u1ed9 ph\u00e2n c\u1ea5p n\u00e0y th\u00e0nh nhi\u1ec1u b\u1eadc. <\/p>\n<p>12 m\u01b0\u1eddng Th\u00e1i ch\u1ec9 ng\u01b0\u1eddi Th\u00e1i sinh s\u1ed1ng \u1edf ph\u00eda B\u1eafc Vi\u1ec7t Nam nh\u01b0 \u0110i\u1ec7n Bi\u00ean, S\u01a1n La, L\u00e0o Cai, Y\u00ean B\u00e1i. Tuy h\u1ecd t\u1ee5 h\u1ecdp th\u00e0nh 1 nh\u00f3m c\u00f3 th\u1ee7 l\u0129nh t\u1eeb th\u1ebf k\u1ef7 17 nh\u01b0ng ch\u01b0a bao gi\u1edd l\u1eadp ra \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t th\u00e0nh bang hay ch\u00ednh th\u1ec3 n\u00e0o ch\u1eafc ch\u1eafn h\u01a1n, v\u1eabn gi\u1eef \u0111\u01a1n v\u1ecb ch\u00ednh l\u00e0 Mueang. Con s\u1ed1 12 n\u00e0y ch\u1ec9 l\u00e0 bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng v\u00ec c\u00f3 th\u1ec3 s\u1ed1 mueang thay \u0111\u1ed5i. <\/p>\n<p>N\u0103m 1890, Ph\u00e1p cho th\u00e0nh l\u1eadp Sip Song Chau Tai do k\u1ebft qu\u1ea3 \u0111\u00e0m ph\u00e1n v\u1edbi \u0110\u00e8o V\u0103n Tr\u1ecb, m\u1ed9t th\u1ee7 l\u0129nh Th\u00e1i tr\u1eafng \u1edf Lai Ch\u00e2u. \u0110\u00e8o V\u0103n Tr\u1ecb t\u1eebng h\u1ecdc trong 1 ng\u00f4i ch\u00f9a \u1edf Luang Phrabang, th\u1eeba k\u1ebf quy\u1ec1n t\u00f9 tr\u01b0\u1edfng c\u1ee7a cha t\u1eeb n\u0103m 1886. L\u00fac n\u00e0y Ph\u00e1p \u0111ang trong qu\u00e1 tr\u00ecnh chinh ph\u1ee5c B\u1eafc K\u1ef3 sau Chi\u1ebfn tranh Ph\u00e1p - Thanh. \u0110\u00e8o V\u0103n Tr\u1ecb t\u1eebng tham gia phong tr\u00e0o C\u1ea7n V\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a T\u00f4n Th\u1ea5t Thuy\u1ebft, nh\u01b0ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c T\u00f4n Th\u1ea5t Thuy\u1ebft tin t\u01b0\u1edfng. Sau \u0111\u00f3 \u0110\u00e8o V\u0103n Tr\u1ecb xung \u0111\u1ed9t v\u1edbi qu\u00e2n C\u1edd \u0110en, d\u1eabn \u0111\u1ebfn quan h\u1ec7 v\u1edbi qu\u00e2n Xi\u00eam trong cu\u1ed9c chi\u1ebfn ch\u1ed1ng t\u00e0n qu\u00e2n Th\u00e1i B\u00ecnh thi\u00ean qu\u1ed1c \u1edf L\u00e0o. Tuy nhi\u00ean Xi\u00eam l\u1ea1i mu\u1ed1n c\u01b0\u1edbp Sip Song Chau Tai, v\u00e0 b\u1eaft gi\u1eef 3 ng\u01b0\u1eddi em c\u1ee7a \u0110\u00e8o V\u0103n Tr\u1ecb. Vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u1ea9y \u0110\u00e8o V\u0103n Tr\u1ecb li\u00ean k\u1ebft v\u1edbi qu\u00e2n Th\u00e1i B\u00ecnh thi\u00ean qu\u1ed1c chi\u1ebfm gi\u1eef Luang Phrabang nh\u1eb1m gi\u1ea3i tho\u00e1t con tin. <\/p>\n<p>Nh\u00e0 ngo\u1ea1i giao Ph\u00e1p \u1edf L\u00e0o l\u00fac n\u00e0y l\u00e0 Auguste Pavie c\u1ee9u \u0111\u01b0\u1ee3c vua Luang Phrabang, nh\u01b0ng \u0110\u00e8o V\u0103n Tr\u1ecb b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c Th\u1ebf t\u1eed Luang Phrabang v\u00e0 ch\u00e9m \u0111\u1ea7u \u00f4ng n\u00e0y v\u00e0o n\u0103m 1887. Vua Luang Phrabang \u0111\u01b0\u1ee3c Pavie \u0111\u01b0a sang Xi\u00eam l\u01b0u tr\u00fa, v\u00e0 nh\u00e0 ngo\u1ea1i giao Pavie n\u00e0y \u0111\u00f3ng vai tr\u00f2 quan tr\u1ecdng trong vi\u1ec7c gi\u1ea3i h\u00f2a v\u1edbi \u0110\u00e8o V\u0103n Tr\u1ecb. V\u00ec l\u1eddi xin c\u1ee7a Pavie, \u0110\u00e8o V\u0103n Tr\u1ecb \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1eed l\u00e0m ng\u01b0\u1eddi cai qu\u1ea3n Sip Song Chau Tai. <\/p>\n<p>Nh\u01b0 nh\u1eefng v\u00f9ng mi\u1ec1n cao thu\u1ed9c Ph\u00e1p l\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd, l\u00e3nh th\u1ed5 n\u00e0y l\u00e0 v\u00f9ng \u0111\u1ea5t tr\u1ed3ng thu\u1ed1c phi\u1ec7n. Con trai c\u1ee7a \u0110\u00e8o V\u0103n Tr\u1ecb l\u00e0 \u0110\u00e8o V\u0103n Long \u0111\u01b0\u1ee3c ghi nh\u1eadn \u0111\u00f3ng vai tr\u00f2 l\u1edbn trong vi\u1ec7c bu\u00f4n b\u00e1n thu\u1ed1c phi\u1ec7n g\u1ea7n nh\u01b0 \u0111\u1ed9c quy\u1ec1n v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p. V\u00f9ng n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c Ph\u00e1p coi l\u00e0 khu t\u1ef1 tr\u1ecb Th\u00e1i, nh\u01b0ng th\u1ef1c ch\u1ea5t bao g\u1ed3m r\u1ea5t nhi\u1ec1u s\u1eafc d\u00e2n kh\u00e1c nh\u01b0 H'Mong, Yao, Yi... \u0110\u00e8o V\u0103n Long bu\u1ed9c c\u00e1c s\u1eafc d\u00e2n kh\u00e1c b\u00e1n thu\u1ed1c phi\u1ec7n gi\u00e1 r\u1ebb \u0111\u1ec3 \u0111i b\u00e1n l\u1ea1i cho Ph\u00e1p, g\u00e2y n\u00ean m\u00e2u thu\u1eabn v\u1edbi c\u00e1c s\u1eafc d\u00e2n kh\u00e1c trong v\u00f9ng. Cha con \u0110\u00e8o V\u0103n Tr\u1ecb c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c ghi nh\u1eadn l\u00e0 \u0111\u1eb7t quy\u1ec1n l\u1ee3i gia t\u1ed9c, c\u00e1 nh\u00e2n l\u00ean tr\u00ean h\u1ebft trong c\u00e1c c\u00f4ng vi\u1ec7c l\u00e3nh \u0111\u1ea1o, ng\u01b0\u1eddi Th\u00e1i c\u0169ng c\u00f3 quy\u1ec1n l\u1ee3i cao h\u01a1n c\u00e1c s\u1eafc d\u00e2n kh\u00e1c. V\u00e0 \u0111i\u1ec1u n\u00e0y tr\u1edf th\u00e0nh xung \u0111\u1ed9t l\u1edbn trong cu\u1ed9c chi\u1ebfn c\u1ee7a Vi\u1ec7t Minh v\u1edbi Ph\u00e1p. <\/p>\n<p>\u0110\u00e8o V\u0103n Long c\u00f3 l\u00f2ng trung th\u00e0nh l\u1edbn v\u1edbi Ph\u00e1p. Khi Nh\u1eadt chi\u1ebfm \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng v\u00e0o n\u0103m 1944, \u0110\u00e8o V\u0103n Long \u0111\u00e3 l\u00ean m\u00e1y bay di t\u1ea3n theo ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p, r\u1ed3i theo Ph\u00e1p tr\u1edf v\u1ec1 khi t\u00e1i chi\u1ebfm \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng. Khi Vi\u1ec7t Minh m\u1edf chi\u1ebfn khu Vi\u1ec7t B\u1eafc, c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c thi\u1ec3u s\u1ed1 (ngo\u00e0i Th\u00e1i) v\u00ec b\u1ea5t m\u00e3n v\u1edbi cha con \u0110\u00e8o V\u0103n Long \u0111\u00e3 \u1ee7ng h\u1ed9 Vi\u1ec7t Minh. \u0110\u00e8o V\u0103n Long c\u00f2n g\u00e2y m\u00e2u thu\u1eabn v\u1edbi c\u00e1c nh\u00f3m Th\u00e1i kh\u00e1c trong v\u00f9ng khi lo\u1ea1i b\u1ecf t\u1ed9c tr\u01b0\u1edfng Th\u00e1i \u0111en L\u00f2 V\u0103n H\u1eb7c \u1edf \u0110i\u1ec7n Bi\u00ean, cho con trai m\u00ecnh thay th\u1ebf. V\u1eady l\u00e0 nh\u00f3m Th\u00e1i \u0111en c\u0169ng theo v\u1ec1 v\u1edbi Vi\u1ec7t Minh nh\u1eb1m l\u1eadt \u0111\u1ed5 s\u1ef1 th\u1ed1ng tr\u1ecb c\u1ee7a Th\u00e1i tr\u1eafng.<\/p>\n<p>Con trai th\u1ee9 3 c\u1ee7a \u0110\u00e8o V\u0103n Long l\u00e0 \u0110\u00e8o V\u0103n Un l\u00e3nh \u0111\u1ea1o 4000 ng\u01b0\u1eddi Th\u00e1i, t\u1eed tr\u1eadn trong tr\u1eadn \u0110i\u1ec7n Bi\u00ean Ph\u1ee7 d\u01b0\u1edbi c\u1edd Ph\u00e1p v\u00e0o th\u00e1ng 5\/1954. \u0110\u00e8o V\u0103n Long ti\u1ebfp t\u1ee5c b\u1ecf ch\u1ea1y theo Ph\u00e1p, l\u00ean tr\u1ef1c th\u0103ng bay \u0111\u1ebfn H\u00e0 N\u1ed9i r\u1ed3i chuy\u1ec3n sang L\u00e0o, cu\u1ed1i c\u00f9ng di c\u01b0 sang Ph\u00e1p. Sau Hi\u1ec7p \u0111\u1ecbnh Geneve, h\u00e0ng ng\u00e0n ng\u01b0\u1eddi Th\u00e1i c\u0169ng r\u1eddi b\u1ecf VN di t\u1ea3n sang Ph\u00e1p, \u00dac, M\u1ef9. <\/p>\n<p>Sip Song Chau Tai \u0111\u01b0\u1ee3c chuy\u1ec3n th\u00e0nh Khu t\u1ef1 tr\u1ecb Th\u00e1i - M\u00e8o, r\u1ed3i ti\u1ebfp t\u1ee5c \u0111\u1ed5i t\u00ean th\u00e0nh Khu t\u1ef1 tr\u1ecb T\u00e2y B\u1eafc nh\u1eb1m l\u00e0m m\u1edd s\u1ef1 th\u1ed1ng tr\u1ecb c\u1ee7a 1-2 s\u1eafc t\u1ed9c trong \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, cho \u0111\u1ebfn khi gi\u1ea3i th\u1ec3 v\u00e0o n\u0103m 1975.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>B\u00e0i n\u00e0y kh\u00f4ng post FB \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00ean \u0111em v\u1ec1 \u0111\u00e2y. Sip Song Chau Tai hay c\u00f2n g\u1ecdi l\u00e0 12 m\u01b0\u1eddng Th\u00e1i. M\u01b0\u1eddng l\u00e0 t\u1eeb g\u1ed1c Th\u00e1i, kh\u1edfi sinh t\u1eeb n\u01b0\u1edbc \u0110\u1ea1i L\u00fd \u1edf V\u00e2n Nam. M\u01b0\u1eddng (mueang) ch\u1ec9 1 th\u00e0nh tr\u00ec c\u00f3 th\u00e0nh ph\u00f2ng h\u1ed9 v\u00e0 m\u1ed9t v\u00e0i l\u00e0ng ph\u1ee5 thu\u1ed9c. Theo phong t\u1ee5c c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Th\u00e1i, th\u1ee7 l\u0129nh mueang \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 khun, v\u00e0 c\u00e1c m\u01b0\u1eddng nh\u1ecf n\u1eb1m d\u01b0\u1edbi quy\u1ec1n c\u1ee7a th\u1ee7 l\u0129nh m\u01b0\u1eddng m\u1ea1nh h\u01a1n, th\u1ee7 l\u0129nh n\u00e0y ti\u1ebfp t\u1ee5c l\u00e0 ch\u01b0 h\u1ea7u c\u1ee7a 1 v\u01b0\u01a1ng ho\u1eb7c \u0111\u1ebf n\u00e0o \u0111\u00f3. Ng\u01b0\u1eddi Th\u00e1i khi th\u00e0nh l\u1eadp qu\u1ed1c gia Ayutthaya (Siam) \u0111\u00e3 n\u00e2ng c\u1ea5p ch\u1ebf \u0111\u1ed9 ph\u00e2n c\u1ea5p n\u00e0y th\u00e0nh nhi\u1ec1u b\u1eadc. 12 m\u01b0\u1eddng Th\u00e1i ch\u1ec9 ng\u01b0\u1eddi Th\u00e1i sinh s\u1ed1ng \u1edf ph\u00eda B\u1eafc Vi\u1ec7t Nam nh\u01b0 \u0110i\u1ec7n Bi\u00ean, S\u01a1n La, L\u00e0o Cai, Y\u00ean B\u00e1i. Tuy h\u1ecd t\u1ee5 h\u1ecdp th\u00e0nh 1 nh\u00f3m c\u00f3 th\u1ee7 l\u0129nh t\u1eeb th\u1ebf k\u1ef7 17 nh\u01b0ng ch\u01b0a bao gi\u1edd l\u1eadp ra \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t th\u00e0nh bang hay ch\u00ednh th\u1ec3 n\u00e0o ch\u1eafc ch\u1eafn h\u01a1n, v\u1eabn gi\u1eef \u0111\u01a1n v\u1ecb ch\u00ednh l\u00e0 Mueang. Con s\u1ed1 12 n\u00e0y ch\u1ec9 l\u00e0 bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng v\u00ec c\u00f3 th\u1ec3 s\u1ed1 mueang thay \u0111\u1ed5i. N\u0103m 1890, Ph\u00e1p cho th\u00e0nh l\u1eadp Sip Song Chau Tai do k\u1ebft qu\u1ea3 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7271,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[28,1],"tags":[],"class_list":["post-11263","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-lich-su-news","category-news"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11263","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=11263"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11263\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7271"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=11263"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=11263"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/truongan.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=11263"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}